Thủ tướng Bhutan chia sẻ về cam kết trung hòa carbon: Chuyện dễ dàng hay tầm nhìn bền vững?

Tobgay đang nhắc đến “sự lãnh đạo sáng suốt” của các quốc vương Bhutan, đây cũng là tựa cuốn sách mới xuất bản của ông - Enlightened Leadership (Lãnh đạo sáng suốt). Trong đó, ông mô tả những phẩm chất của một nhà lãnh đạo sáng suốt: “trí tuệ, dũng khí, lòng trắc ẩn, và tinh thần phụng sự vô vị lợi.” Theo ông, lãnh đạo không chỉ là quyền lực hay thẩm quyền, mà quan trọng hơn, đó là việc tạo ra sự hài hòa giữa con người, thiên nhiên và các thế hệ tương lai.

Dù mang tên Enlightened Leadership, cuốn sách của Tobgay không phải là một cẩm nang về lãnh đạo - dù hẳn có nhiều điều để học từ đó. Thay vào đó, đây là câu chuyện về Bhutan. “Chúng ta biết đến Bhutan như một quốc gia tiên phong trong bảo tồn môi trường, đi đầu trong hành động vì khí hậu. Tôi nghĩ rằng nhiều người nên biết về điều này - một đất nước nhỏ sẵn sàng hy sinh lợi ích trước mắt để làm điều đúng đắn từ rất sớm và kiên trì theo đuổi nó,” Tobgay chia sẻ. Ông cũng muốn thế giới hiểu thêm về câu chuyện đặc biệt của Bhutan. “Chúng tôi may mắn trải qua một hành trình hiếm có - sự ra đời của nền dân chủ trong bối cảnh đất nước đang ở thời kỳ thịnh vượng, hòa bình và ổn định. Thông thường, dân chủ xuất hiện giữa xung đột, cách mạng, hoặc do áp lực bên ngoài. Nhưng ở Bhutan, chính quốc vương là người chủ động mang đến dân chủ, dù người dân vẫn còn do dự. Tất cả những điều này không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của một kiểu lãnh đạo đặc biệt - lãnh đạo sáng suốt”.

Đọc thêm: Những nữ lãnh đạo châu Á đang kiến tạo tương lai cho các gia đình, phụ nữ và trẻ em

Trong cuốn sách của mình, Tobgay cũng kể câu chuyện của chính ông. Ông chia sẻ về việc được gửi đến trường nội trú ở Ấn Độ từ năm năm tuổi vì Bhutan khi đó chưa có nhiều trường học. Ông nhớ về những kỳ nghỉ đông khi trở về nhà, cùng gia đình thực hiện cuộc di cư hàng năm, đi bộ hàng giờ giữa khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ của Bhutan, dẫn theo đàn gia súc để tìm những đồng cỏ ấm áp hơn.

Tobgay kể về quãng thời gian trở lại học trung học ở Bhutan, rồi nhận được học bổng từ Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc để du học tại Mỹ. Ông chọn Đại học Pittsburgh sau khi tình cờ đọc một bài báo ca ngợi đây là thành phố đáng sống nhất nước Mỹ vào thời điểm đó. Trong suốt những năm tháng trưởng thành, dù dành phần lớn thời gian xa quê hương nhưng có một điều luôn hiện hữu trong câu chuyện của Tobgay: nỗi nhớ Bhutan khắc khoải không nguôi.

Tuy nhiên, Tobgay vẫn nhớ rõ cú sốc văn hóa mà ông trải qua, không chỉ khi chuyển đến Mỹ mà cả khi trở về Bhutan. Dù sở hữu bằng kỹ sư cơ khí, ông nhận ra chuyên môn của mình chưa phù hợp với nhu cầu thực tế của đất nước lúc bấy giờ, khiến việc tìm kiếm công việc trở nên khó khăn. Thay vì nản lòng, Tobgay dành thời gian để hòa mình trở lại với văn hóa Bhutan, trau dồi ngôn ngữ, học các điệu múa dân gian truyền thống và tham gia bắn cung - môn thể thao quốc gia của Bhutan.

Sau đó, ông trở lại Mỹ để theo học tại John F Kennedy School of Government của Đại học Harvard, hoàn thành chương trình thạc sĩ về Hành chính công cùng với Lawrence Wong - người hiện là Thủ tướng Singapore. Khi ấy, tương lai của Bhutan vẫn còn là một ẩn số, nhưng quãng thời gian này đã giúp Tobgay chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi lớn sắp đến. Khi ông trở về Bhutan vào năm 2004, đất nước bắt đầu bước vào quá trình chuyển đổi hòa bình sang nền dân chủ.

Đọc thêm: Nhận diện lãnh đạo kém: Góc nhìn từ những bậc thầy quản trị đa lĩnh vực

Với Tobgay, người trở thành Thủ tướng đắc cử thứ hai của Bhutan vào năm 2013, câu chuyện và những thành tựu của đất nước ông xứng đáng được chia sẻ dù là trên sân khấu TED hay qua những trang sách. “Nếu câu chuyện của chúng tôi có thể truyền cảm hứng, đó đã là một thành công. Tôi nghĩ rằng trên thế giới, chúng ta cần chia sẻ những câu chuyện. Khi chia sẻ, chúng ta thấu hiểu nhau hơn,” ông nói. “Chúng ta có thể đồng cảm với những bối cảnh và hành trình riêng biệt của nhau, thay vì cố gắng áp đặt một khuôn mẫu chung, điều vốn không thực tế và không khả thi. Nhưng chúng ta có thể chia sẻ câu chuyện của mình.

"Nếu có một bài học mà Bhutan có thể gửi gắm, có lẽ đó là tầm quan trọng của tư duy lãnh đạo sáng suốt. Các nhà lãnh đạo trên thế giới đều đủ sáng suốt để hiểu rằng hành động của chúng ta hôm nay sẽ ảnh hưởng đến tương lai của nhân loại. Nhưng câu hỏi đặt ra là: chúng ta có đủ dũng khí để hành động không? Quan trọng hơn, chúng ta có đủ lòng trắc ẩn để hiểu rằng, khi thực thi những quyết định này, chúng ta đang kêu gọi sự hy sinh từ nhiều người? Và liệu chúng ta có thể giảm bớt nỗi đau ấy đến mức tối đa, trong khi vẫn thúc đẩy sự thay đổi cần thiết?”.

Hiện đang trong nhiệm kỳ thứ hai với tư cách Thủ tướng, liệu Tobgay có thấy việc cân bằng giữa tiến bộ kinh tế và bảo tồn môi trường trở nên khó khăn hơn không?

“Không.” Tobgay nhấn mạnh. “Bảo tồn môi trường gần như nằm trong DNA của chúng tôi. Ngay từ những năm 1970, vị vua thứ tư của chúng tôi, khi đó còn rất trẻ, đã tuyên bố rằng đối với Bhutan, Chỉ số Hạnh phúc Quốc gia (Gross National Happiness) quan trọng hơn Tổng sản phẩm quốc nội (Gross National Product). Chỉ số Hạnh phúc Quốc gia có nghĩa là, trong số những thứ khác, nhấn mạnh sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế với việc bảo tồn môi trường. Vì thế, cả một thế hệ của chúng tôi đã lớn lên không chỉ với sự tôn trọng và trân quý thiên nhiên, mà còn với một nhận thức sâu sắc rằng chúng tôi là những người gìn giữ môi trường, có trách nhiệm nuôi dưỡng và trao lại nó cho thế hệ sau”.

Đọc thêm: Hành trình “vị nhân sinh” và tư duy phản biện của khảo cổ học qua góc nhìn của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu

Vậy, điều này có ý nghĩa gì đối với các quốc gia khác, những nước chưa phát triển mối liên hệ và sự trân trọng đối với việc bảo tồn môi trường, nhưng đang nhanh chóng nhận ra rằng điều này rất cần thiết cho tương lai của hành tinh chúng ta và loài người?

“Không bao giờ là quá muộn, miễn là bạn bắt đầu”, Tobgay nói. “Nhưng sẽ là quá muộn nếu bạn không bao giờ bắt đầu”.

Bhutan là một trong ba quốc gia trên thế giới đạt trạng thái carbon âm, bên cạnh Panama và Suriname. Chỉ năm quốc gia khác tuyên bố đạt mức trung hòa carbon gồm: Comoros, Gabon, Guyana, Madagascar và Niue. Tại Hội nghị Biến đổi Khí hậu Liên Hợp Quốc vào tháng 11 năm ngoái, Bhutan đã dẫn đầu việc ra mắt sáng kiến G-Zero, một liên minh của các quốc gia trung hòa carbon bao gồm Panama, Suriname và Madagascar. “Tôi rất hài lòng khi sáng kiến này đã được khởi động,” Tobgay chia sẻ, hy vọng rằng nhóm này sẽ không chỉ dừng lại ở con số 4. “Ý tưởng là các quốc gia khác sẽ hứng thú với mục tiêu trung hòa carbon, đạt được điều đó và gia nhập G-Zero.”

Đừng bỏ lỡ: Kristie Lu Stout: Điều gì tạo nên bản sắc của một nữ phóng viên CNN trên bản đồ truyền thông quốc tế?

Việc Bhutan duy trì trạng thái carbon âm phần lớn nhờ vào cam kết bảo tồn môi trường tự nhiên, trong đó có cách tiếp cận độc đáo đối với du lịch. Quốc gia này yêu cầu du khách trả phí Phát triển Bền vững hằng ngày, khoản thu này được dùng để tài trợ cho các chương trình bảo tồn, hạ tầng và xã hội. Chính sách này cũng giúp ưu tiên nhóm du khách có giá trị cao, tác động thấp, thay vì du lịch đại trà. Tobgay nhấn mạnh rằng với quy mô dân số chỉ 750.000 người, nền văn hóa của Bhutan rất dễ bị tổn thương. “Chúng tôi không thể vì lợi nhuận mà cho phép một lượng lớn khách du lịch làm ảnh hưởng đến nền văn hóa - thứ mà chúng tôi trân quý và cũng là nét độc đáo trên thế giới. Cũng tương tự như vậy, mọi lời nói về phát triển bền vững và bảo tồn môi trường sẽ trở nên vô nghĩa nếu chúng tôi mở cửa đón nhận du lịch ồ ạt”.

Hiện Bhutan đón khoảng 150.000 du khách mỗi năm, dù con số này có thể tăng lên. Tobgay đặt mục tiêu nhân đôi lượng khách du lịch, bởi đây là ngành quan trọng đối với việc làm, nguồn thu và sự thịnh vượng. Dĩ nhiên, tất cả vẫn phải đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn.

Xem thêm: Những nữ lãnh đạo công nghệ châu Á đang “lập trình” tương lai

Tuy nhiên, giữ cân bằng không đồng nghĩa với việc Bhutan thiếu tham vọng. Dự án Gelephu Mindfulness City (GMC), được công bố vào tháng 12/2023, là một minh chứng. Được mô phỏng theo mô hình Vùng Hành chính Đặc biệt (SAR) trong giai đoạn chuyển đổi, giống như Hong Kong hay Macau, GMC sẽ có chính quyền, cơ quan lập pháp và tư pháp độc lập. Dự kiến trải rộng trên 2.500 km² - lớn hơn cả Tokyo và gấp ba lần diện tích Singapore - GMC hướng đến một đô thị phát triển bền vững, sử dụng năng lượng sạch trong phạm vi thành phố, hệ thống giao thông thân thiện với môi trường và kiến trúc thấp tầng bằng vật liệu bền vững như gỗ, đá và đất nện. Mục tiêu của dự án là trở thành trung tâm về tri thức, giáo dục, y tế, sức khỏe, tuổi thọ, công nghệ và tài chính, đồng thời tích hợp các nguyên tắc của Chỉ số Hạnh phúc Quốc gia (Gross National Happiness).

Tầm nhìn lớn này không chỉ xuất hiện trong cuốn sách của Tobgay mà còn là nền tảng cho ba thông điệp quan trọng mà ông muốn độc giả rút ra từ cuốn sách Enlightened Leadership và từ chính câu chuyện của Bhutan.

Thông điệp đầu tiên hướng đến các nhà đầu tư, những người mà ông hy vọng sẽ cân nhắc GMC như một điểm đến lý tưởng cho doanh nghiệp của họ. “Nếu mô hình đô thị này khiến bạn đồng cảm, hoặc nếu bạn tin rằng đây chính là tương lai của đời sống đô thị toàn cầu, hãy đến và cùng chúng tôi phát triển thành phố này.”

Thông điệp thứ hai dành cho những người chưa từng đặt chân đến Bhutan, như một lời mời khám phá vẻ đẹp và sự độc đáo của quốc gia này. “Tôi hy vọng rằng qua câu chuyện này, tôi có thể khơi dậy đủ sự tò mò để họ muốn ghé thăm Bhutan.” Cuối cùng, cuốn sách gửi gắm một thông điệp đến thế hệ trẻ của Bhutan - nhóm độc giả mà Tobgay nói rằng ông viết sách dành cho họ. “Hãy trân trọng và nuôi dưỡng những gì chúng ta đang có, gìn giữ, tôn vinh và đảm bảo rằng chúng ta truyền lại cho thế hệ mai sau.” Đây là một thông điệp sâu sắc, vượt ra ngoài thế hệ trẻ Bhutan hay biên giới của vương quốc này.

Ông bắt đầu ngày mới như thế nào?
Cà phê, WhatsApp, email, hít thở một chút và đến phòng tập, mỗi ngày đều theo thứ tự như vậy.

Cuốn sách nào ông vừa đọc gần đây có tác động đến ông?
Đọc sách do bạn bè viết luôn là một điều thú vị. Keith Ferrazzi, tác giả của Never Eat Alone, đã viết quyển sách này về nghệ thuật lãnh đạo. Ông gọi đó là “teamship” thay vì leadership. Một người bạn khác, Tom Hudson, viết cuốn Exponential Emirates về sự phát triển của UAE thông qua những cuộc phỏng vấn mà ông đã thực hiện.  

Ai là nhà lãnh đạo mà ông ngưỡng mộ nhất, vì sao?
Tôi phải nói đó là quốc vương của tôi, vì ngài luôn trăn trở về phúc lợi và hạnh phúc của người dân Bhutan - không chỉ cho thế hệ hiện tại mà cả những thế hệ tương lai. Ngài còn có dũng khí để theo đuổi những hành trình vô cùng gian nan, đặc biệt là dự án Gelephu Mindfulness City. Đó không phải là một con đường dễ dàng, nhưng ngài đã dốc toàn lực vì đất nước, vì tương lai của chúng tôi và thậm chí là vì thế giới.

Khoảnh khắc quan trọng nào đã định hình cuộc đời của ông?
Khi tôi thua cuộc bầu cử đầu tiên (cuộc bầu cử quốc hội đầu tiên của Bhutan năm 2008). Chúng tôi đã bị đánh bại (chỉ giành được hai trong số 47 ghế trong Quốc hội). Khi đó, thật khó để tìm ra ý nghĩa trong công việc của mình với tư cách là một thành viên của phe đối lập, vì chúng tôi chỉ là một nhóm rất nhỏ so với một chính phủ hùng mạnh. Một người mà tôi rất ngưỡng mộ đã nói với tôi: ‘Hãy nghĩ về nó như một cuộc chạy marathon, không phải một cuộc đua nước rút.’

Điều gì mang lại cho bạn hy vọng?
Chúng ta giống nhau nhiều hơn là khác nhau, và nhận thức đó mang lại cho tôi rất nhiều hy vọng về tương lai của nhân loại.

Bài viết được chuyển ngữ từ bài viết gốc “For Bhutan, carbon neutrality is easy. The kingdom’s prime minister, Tshering Tobgay explains” đăng trên Tatler (Quốc gia)

ĐỌC THÊM

Diva Hồng Nhung và chương mới trong cuộc đời

KTS Jimmy Lim Cheok Siang: Hành trình sáng tạo, bảo tồn di sản và bí quyết giữ lửa nghề

Kỳ vọng điều gì trong “thương vụ tỷ đô” mua lại Versace của Prada?