Diva Hồng Nhung và chương mới trong cuộc đời

Thứ thật sự phù hợp, thứ thật sự có ý nghĩa, chính là giọng điệu điềm tĩnh và đầy tự tin của cô – vẫn là chất giọng trầm ổn ấy, như khi cô nằm trên giường bệnh vào cuối tháng Giêng, nhẹ nhàng thông báo về chẩn đoán ung thư vú khiến bao người bàng hoàng. Và cả dáng vẻ thanh thoát, khoan thai, khi cô khẽ cười, nhanh chóng gạt đi bất kỳ lời tán dương nào về danh xưng cao quý ấy, như thể nó chưa từng thuộc về mình.

“Tôi biết những diva thực thụ,” cô trải lòng trong buổi phỏng vấn độc quyền với Tatler Vietnam - lần đầu tiên kể từ khi công khai tình trạng bệnh. “Những tượng đài không thể thay thế như Édith Piaf, Judy Garland, Whitney Houston, Celine Dion… Tôi chưa bao giờ nghĩ mình xứng đáng với danh xưng ấy. Tôi trân quý tình cảm của mọi người, trân quý cách họ gọi tôi là diva, nhưng với tôi, đó không phải là một vinh quang để tự hào, mà là một thử thách. Nó nhắc tôi rằng, luôn còn một đỉnh cao khác để vươn tới. Khi người ta gọi bạn là diva, điều đó có nghĩa là bạn phải làm tốt hơn nữa. Đó là cách tôi đón nhận nó.”

Nếu phải bắt đầu một câu chuyện về Hồng Nhung, hãy để giọng hát của cô cất lên trước tiên: Một giọng hát đã vượt ra ngoài biên giới Việt Nam, chinh phục những thính phòng xa xôi, vang lên giữa những lâu đài châu Âu trước hoàng gia, trong các sự kiện ngoại giao tại Moscow hay Bình Nhưỡng.

Giờ đây, cô không ngừng làm mới mình, không ngừng đối thoại với âm nhạc bằng những dự án sáng tạo mang dấu ấn riêng. Cùng thế hệ nghệ sĩ trẻ, cô mở ra những cuộc hội ngộ giữa các dòng chảy âm nhạc qua từng thời đại. MV gần đây nhất quay tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Tự hỏi, dưới bàn tay của đạo diễn sáng tạo Gen Z Phương Vũ và biên đạo Tấn Lộc, là minh chứng sống động cho tinh thần ấy. Một hơi thở mới được thổi vào công trình di sản giữa lòng thủ đô, nơi quá khứ và hiện tại hòa quyện trong những giai điệu không tuổi. Đây cũng là dấu mốc mới trong sự nghiệp của cô - một hành trình mở rộng biên giới nghệ thuật, vươn xa khỏi âm nhạc để chạm đến việc sản xuất hình ảnh, sáng tác, viết lách và hoạt động cộng đồng.

Đọc thêm: Nhìn lại di sản 3 thập kỷ của Donatella Versace

Chỉ cần thoáng nghe, người ta đã cảm nhận được chất giọng phong phú hiếm có của Hồng Nhung: thanh âm rực rỡ, giàu sức sống thành những nét luyến láy mong manh, tinh tế. Giọng hát ấy vừa trau chuốt tỉ mỉ, vừa tự nhiên như hơi thở, tuôn chảy mà không hề gắng gượng.

Đặc biệt, giọng cô không thuộc về bất kỳ khuôn mẫu nào. Vẫn có những kỹ thuật hát rất Việt Nam, nhưng đồng thời, cũng mang dấu ấn thanh nhạc quốc tế mà cô chủ ý tiếp thu. Kết quả, nền âm nhạc Việt Nam sở hữu một giọng hát đậm cá tính, phản chiếu hành trình chắt lọc và hòa quyện tinh hoa từ nhiều nguồn, không chỉ trong âm nhạc mà cả trong đời sống.

“Mọi thứ hòa quyện lại với nhau, như những chiều không gian đan xen,” Hồng Nhung chia sẻ về những ảnh hưởng đã định hình cô. “Không ai dạy tôi cùng một điều giống nhau. Nhưng nếu không có cô Mary Hammond từ Học viện Âm nhạc Hoàng gia London, có lẽ tôi đã không biết cách khuếch đại giọng hát của mình theo cách này: không chỉ bằng dây thanh quản hay lồng ngực, mà còn bằng cả cơ thể.”

“Tôi có xu hướng sử dụng nhiều âm bụng hơn là “headvoice”, bởi tôi không phải kiểu ca sĩ có giọng hát  với mức âm lượng lớn. Trên thế giới, có ba kiểu ca sĩ: một là những giọng ca bùng nổ, chạm đến mọi góc sâu thẳm của cảm xúc, như Whitney Houston hay Celine Dion; hai là những nghệ sĩ giải trí toàn diện, như Britney Spears hay Kylie Minogue, họ không chỉ hát, mà còn nhảy, còn khuấy động sân khấu bằng năng lượng của mình. Nhưng còn một kiểu khác nữa: những người kể chuyện. Và đó chính là tôi.”

“Giọng hát của tôi như một cỗ xe chở theo câu chuyện. Cách câu chuyện ấy được kể lại, hoàn toàn nằm ở cách kiểm soát giọng hát của mình.”

Để minh họa, Hồng Nhung đứng dậy, dáng vẻ tràn đầy tự tin và kiêu hãnh. “Ở Việt Nam, người ta muốn chúng tôi thật vững chãi từ đầu gối đến eo, rồi dồn lực để đẩy âm thanh ra ngoài,” cô nói, ánh mắt ánh lên sự tinh nghịch trước khi khẽ mỉm cười. “Nhưng ở Anh Quốc, tôi học được rằng cơ thể có thể thả lỏng, mềm mại như sợi mì spaghetti.”  

Cô khẽ khuỵu gối, để cơ thể đong đưa theo một nhịp điệu vô hình. “Vậy nên khi hát, tất cả đều thả lỏng. Và giọng hát sẽ -” Cô cất lên một thanh âm tự do, vang vọng trong không gian, những nốt nhạc bay lượn như có cánh, vừa được kiểm soát tinh tế, vừa uyển chuyển như nước chảy mây trôi.

“Việc hát không phải chỉ là cao hay thấp, to hay nhỏ,” cô giải thích. “Mà là sự kiểm soát.” 

Cô ngừng lại một chút, rồi tiếp tục với một câu chuyện về con mình. “Khi hai đứa trẻ song sinh của tôi lên bốn, tôi nhờ bạn bè sắp xếp cho chúng học piano. Họ nói với tôi rằng trẻ con không nên bắt đầu trước năm tuổi. Tôi chỉ cười và nói, ‘Không sao cả. Không cần dạy một nốt nhạc nào, cứ để chúng làm quen từ năm bốn tuổi.’

Vì sao ư? Vì tôi muốn chúng hiểu bốn điều: Thứ nhất, luyện tập là tất cả. Thứ hai, kỷ luật là chìa khóa. Thứ ba, âm nhạc là phép màu! Và thứ tư, kiên nhẫn là điều không thể thiếu trong cuộc sống. Tất cả đều nằm ở sự rèn luyện, và tất cả đều cần kỷ luật.”

Đọc thêm: Không ồn ào, không hào nhoáng - Dario Vitale, người sẽ định hình tương lai mới của Versace là ai?

Cách Hồng Nhung tiếp cận âm nhạc trở nên hoàn toàn hợp lý khi nhìn vào những ảnh hưởng đầu tiên trong đời cô, không phải từ một nhạc sĩ, mà từ chính cha cô, một nhà văn và dịch giả tài hoa. Ông không chỉ là người đặt bút chuyển ngữ những tác phẩm kinh điển của Sir Arthur Conan Doyle sang tiếng Việt, mà còn gieo vào lòng cô niềm say mê ngôn ngữ và nghệ thuật kể chuyện từ thuở ấu thơ. 

Sinh ra trong thời chiến, lớn lên giữa giai đoạn cấm vận, khi Hà Nội vẫn còn chìm trong những năm tháng thiếu thốn, tuổi thơ của Hồng Nhung không giàu có theo nghĩa vật chất, nhưng lại dư dả một thứ tài sản vô giá khác: văn hóa.

“Tôi chưa bao giờ cảm thấy mình nghèo,” Hồng Nhung lần giở ký ức. “Chưa một lần. Tôi không biết vì sao, có lẽ bởi tôi lớn lên trong một thế giới đã được định hình như thế, nơi mà khái niệm giàu nghèo chẳng rõ ràng. Nhưng thật lòng, tôi chưa từng thấy mình thiếu thốn.”

Ngôi nhà của gia đình Hồng Nhung nằm trên phố Điện Biên Phủ, nơi cha cô thường xuyên tổ chức những buổi gặp gỡ cho các thành viên Câu lạc bộ Trí thức Hà Nội. Khi còn nhỏ, Nhung hay đắm mình trong không khí nghệ thuật và văn chương, kết thúc mỗi ngày bằng việc rửa đống chén đĩa cao ngất và lắng nghe cha cô bật những đĩa than của Piaf và Shirley Bassey.

Tài năng của cô sớm được phát hiện tại các trung tâm thanh thiếu niên địa phương. Mới 11 tuổi, Hồng Nhung đã ghi âm cho Đài Tiếng nói Việt Nam; đến năm 14 tuổi, cô đại diện đất nước biểu diễn tại nước ngoài và thu âm những bản nhạc đầu tiên để phát hành trên băng cassette.

Chẳng bao lâu sau, những bản thu và những chuyến lưu diễn giao lưu văn hóa đã đưa tên tuổi cô vươn xa, biến Hồng Nhung thành nghệ sĩ Việt Nam có sự kết nối rộng rãi nhất với thế giới vào thời điểm đó.

Liệu khán giả quốc tế có thể kết nối với Việt Nam qua âm nhạc của cô không, tôi hỏi Hồng Nhung.“Tôi chưa bao giờ mơ đến việc vươn ra thị trường quốc tế qua những băng cassette hay CD, khi mà internet còn chưa phổ biến,” cô chậm rãi nói. “Nhưng với các ca sĩ trẻ ở Việt Nam bây giờ, họ có thể kết nối với những nghệ sĩ khác một cách dễ dàng, bắt nhịp với xu hướng âm nhạc toàn cầu. Dù ngôn ngữ là tiếng Việt, nhưng âm nhạc họ làm ra mang tinh thần quốc tế. Theo nhiều cách, họ nói cùng một ngôn ngữ với giới trẻ trên thế giới.

Nhưng tôi thì không. Thế hệ của tôi thuộc về một thời đại khác. Những gì tôi có, là một điều rất riêng.”

“Những ngày ấy, khi tôi rong ruổi khắp Việt Nam, hát ở những ngôi làng nhỏ bé chưa có điện, chúng tôi phải mang theo máy phát. Giữa cánh đồng mênh mông, chỉ đủ ánh sáng từ hai ngọn đèn và một chiếc micro, ban nhạc chơi những giai điệu mộc mạc dưới bầu trời thăm thẳm.

Khi tôi hát, thỉnh thoảng côn trùng bay vào miệng tôi vì chúng bị ánh sáng thu hút. Ngoài ra, chúng tôi không có nhà khách hay khách sạn, chỉ tản ra ngủ nhờ trong những ngôi nhà của người dân. Ban đêm, các cô gái tắm giếng trước, rồi đến lượt các chàng trai, từng gàu nước được kéo lên dưới ánh trăng. Hành trang của chúng tôi đơn sơ—chỉ vài chiếc gối nhỏ mang theo, còn lại, tất cả đều được người dân nơi ấy san sẻ.”

“Bốn năm trước, tôi từng lưu lại trong một tòa lâu đài ở Đan Mạch, ở đúng căn phòng dành cho công chúa suốt 24 giờ bởi lúc ấy tôi được hát cho Nữ hoàng nghe. Khi Hoàng tử Frederik lên ngôi, tôi lại trở về, lần này, tôi phụng sự cho Ngài tại Glyptotek, bảo tàng cổ kính nhất giữa lòng Copenhagen.

Vậy nên, nếu hỏi về quãng giọng của tôi, dù có luyện tập đến đâu, giới hạn vẫn là điều không thể tránh. Bởi suy cho cùng, tôi cũng chỉ là một con người. Nhưng nếu nói đến quãng đường tôi đã đi cùng âm nhạc, thì hành trình ấy quả thực không thể tin được.”

Dù hành trình âm nhạc của Hồng Nhung đã kéo dài qua nhiều thập kỷ với vô số dấu ấn, có lẽ cuộc gặp gỡ định mệnh với nhạc sĩ huyền thoại Trịnh Công Sơn mới là cột mốc quan trọng nhất, một khoảnh khắc đã góp phần tái định hình diện mạo âm nhạc Việt Nam.

Năm ấy, Hồng Nhung mới 21 tuổi. Trong một buổi gặp gỡ âm nhạc tại nhà Trịnh Công Sơn, cô nhanh chóng thu hút sự chú ý của ông. Khi đó, Trịnh Công Sơn đã là một tượng đài, được ví như “Bob Dylan của Việt Nam” - một nhạc sĩ thiên tài, người đã nhào nặn nên những giai điệu vừa nhuốm màu hoài niệm của dòng nhạc folk, vừa mang nỗi niềm trầm mặc của những bản tình ca Pháp. Và suốt bao năm, Khánh Ly vẫn là giọng ca thể hiện trọn vẹn nhất tinh thần âm nhạc của ông.

“Giọng hát của Khánh Ly biểu tượng tới nỗi, có thể nói đó là đại diện cho cả một thế hệ,” Hồng Nhung chia sẻ. “Quan trọng hơn, đó là tiếng nói của một Việt Nam cổ điển, một thời kỳ đầy biến động. Chị ấy phản chiếu đời sống người Việt lúc bấy giờ: buồn nhưng đẹp, và chạm đến trái tim mọi người bởi sự chân thật.

Còn tôi, khi hát nhạc Trịnh, chẳng hề có ý định thay đổi điều gì. Tôi cũng không lên kế hoạch làm mới nhạc của ông. Khi đó, tôi chỉ mới 21 tuổi! Tôi đơn giản cất giọng, để âm nhạc tự nhiên vang lên mà không suy tính gì nhiều.”

Không tìm cách diễn giải lại chuẩn mực vàng mà Khánh Ly đã đặt ra cho những bản tình ca của Trịnh, Hồng Nhung chỉ làm điều tự nhiên nhất với mình. Nếu giọng hát Khánh Ly trĩu nặng nỗi niềm, thì Hồng Nhung rọi soi ánh sáng vào những nơi tối tăm. Sự thể hiện âm nhạc bậc thầy của Hồng Nhung tươi sáng ở xứ sở từng nhuốm màu u tối, khoáng đạt ở góc chật chội trong tim, du dương ở miền nặng nề, và vui tươi ở chốn từng u sầu.

“Tôi chỉ hát một cách tự nhiên, như một chú chim,” Hồng Nhung chia sẻ. “Và Trịnh Công Sơn đã chọn giọng hát của tôi, con người tôi, bản ngã của tôi không chút chần chừ. Không chỉ với tư cách một ca sĩ, mà là chính tôi. Chúng tôi gặp nhau đêm hôm ấy, và chỉ sáng hôm sau, anh đã nhờ các anh em trong hội nhạc sĩ đi tìm tôi. Đến bảy giờ tối, họ đã tìm thấy. Từ đó, tôi gặp anh gần như mỗi ngày. Tôi chỉ đơn thuần cất giọng hát, còn anh thì kể chuyện. Anh kiên nhẫn trả lời những câu hỏi của tôi. Lúc ấy, tôi còn quá trẻ để nghĩ xa hơn về con đường mình sẽ đi.”

Một bậc thầy âm nhạc như Trịnh Công Sơn sớm nhận ra điều mà cả một thế hệ khán giả Việt Nam rồi sẽ ái mộ, rằng Hồng Nhung chính là người mang hơi thở của tương lai vào truyền thống âm nhạc nội địa. Một nền tân nhạc không còn chìm trong u hoài, mà rực rỡ, tự tin và tự do. Trong giọng hát của Hồng Nhung, Trịnh Công Sơn tìm thấy sự bất tử của chính mình, một cách tân tươi mới cho những nhạc phẩm vượt thời gian, giúp ông thoát khỏi nguy cơ trở thành một chú thích nhỏ trong lịch sử sáng tác, mà thay vào đó, khắc tên mình vào di sản vĩnh cửu.

Với Hồng Nhung, cơ duyên cùng một nhạc sĩ thiên tài đã đưa giọng hát của cô đến một tầm vóc mới.

“Anh biết về âm và dương rồi chứ,” Hồng Nhung hỏi tôi. “Năm mươi phần trăm người yêu thích, năm mươi phần trăm còn lại thì không. Khi tôi mới hát nhạc Trịnh, có một bài báo rất nổi tiếng của một giáo sư mỹ thuật viết rằng: ‘Hồng Nhung đã mang vào âm nhạc Trịnh Công Sơn một yếu tố dương, điều mà trước đây chưa từng có.’ Nhiều người nghĩ rằng tôi có một chiến lược, rằng tôi cố tình tạo ra một phong cách riêng, làm khác đi so với trước. Nhưng thực ra, tôi chẳng tính toán gì cả. Tôi học được rất nhiều. Và vì thế, tôi sẽ mãi biết ơn, mãi trân trọng những gì mình đã học từ Trịnh Công Sơn.”

Giọng ca phượng hoàng rực rỡ ấy đã khiến công chúng bàng hoàng khi bất ngờ công bố tin tức về căn bệnh của mình vừa qua, mở ra một chương mới trong cuộc đời. Trong tuyên bố ngắn gọn nhưng đầy xúc động, nữ nghệ sĩ tiết lộ rằng cô đã trải qua một ca phẫu thuật vào ngày hôm trước. Ban đầu định giữ kín tình trạng sức khỏe, nhưng sau một giấc ngủ chập chờn, cô thức dậy với một quyết tâm mới: lên tiếng để khuyến khích phụ nữ khắp nơi bảo vệ bản thân khỏi căn bệnh này, chủ động kiểm tra sức khỏe và quan tâm hơn đến nguy cơ ung thư.

“Tôi đã không muốn ai biết,” Hồng Nhung thổ lộ. “Đó là tính cách của tôi. Ngay cả Trịnh Công Sơn cũng từng nói: ‘Anh chưa từng gặp ai cô đơn như em’. Khi sang Singapore điều trị, tôi là người phụ nữ duy nhất trong phòng chờ không có ai bên cạnh. Nhưng rồi một người bạn cũ ở đó nhắc tôi rằng tôi có cơ hội để giúp những phụ nữ giống mình. Tôi có thể lên tiếng, hoặc giữ im lặng. Và tôi đã chọn cất tiếng.”

Hồng Nhung bày tỏ sự đồng cảm với những người phụ nữ cùng chung hoàn cảnh, nhấn mạnh rằng việc phát hiện sớm có thể làm tăng đáng kể cơ hội sống sót. Đồng thời, cô cũng ngỏ ý sẵn sàng đồng hành cùng các cơ quan chức năng Việt Nam, cống hiến sức mình cho những chiến dịch nâng cao nhận thức và phòng ngừa, góp phần vào các hoạt động vì sức khỏe cộng đồng.

Sẽ thật dễ dàng, và có lẽ hơi ngây thơ, nếu nói rằng Hồng Nhung đã “lạc quan đối mặt với căn bệnh”, nhưng đó chỉ là một nửa sự thật. Trong buổi trò chuyện riêng với Tatler Vietnam, cô thừa nhận rằng bản thân đã tổn thương sâu sắc khi nhận được chẩn đoán bệnh.

“Tôi đã không đón nhận nó một cách dũng cảm,” cô thẳng thắn. “Tôi đã rất bất ngờ. Tôi không phải kiểu phụ nữ dễ khóc. Tôi hiếm khi rơi nước mắt trong đời, ngay cả khi còn bé, nên khóc chưa bao giờ là điều tự nhiên đối với tôi. Nhưng ngày đầu tiên nhận kết quả chẩn đoán… lần đầu tiên, tôi cảm thấy mình thật ngốc nghếch. Bởi vì, tôi nhận ra rằng đây là vấn đề chung của rất nhiều phụ nữ, chúng ta luôn nghĩ rằng điều đó sẽ không bao giờ xảy ra với mình.”

Có lẽ, với một người phụ nữ như Hồng Nhung, những khoảnh khắc yếu lòng, khi nước mắt tràn mi, không phải là lúc cô cố gắng gồng mình để chiến đấu với bệnh tật, mà là lúc cô tìm cách gom góp năng lượng để hát. Ung thư vú là một nốt trầm tối trong cuộc đời của người phụ nữ đã mang ánh sáng đến với âm nhạc, và có lẽ, không cách nào phù hợp hơn để cô kháng cự lại căn bệnh này ngoài việc cất lên giọng hát của mình trên sân khấu.

“Lúc đó, tôi đã có lịch biểu diễn tại Nhà hát Hồ Gươm vào tháng Mười Một, và vé đã được bán hết,” cô chia sẻ. “Vậy nên, tôi phải đối diện với câu hỏi: liệu mình có thể tiếp tục hay không? Và tôi đã quyết định tiến về phía trước, với sự cho phép của bác sĩ, dù biết rằng mỗi ngày sẽ là một thử thách - không chỉ là ca hát, mà còn là luyện tập với dàn nhạc và cả vũ đạo.”

Ngày 30/11, Hồng Nhung đứng trước khán giả biểu diễn với một hạt bụi đen trong lồng ngực không ai có thể nhìn thấy.

“Chúng tôi bắt đầu với bài hát về Hà Nội, và cũng kết thúc bằng chính bài hát ấy. Bản nhạc từng vang lên mỗi sáng để đánh thức cả thành phố. Mấy ai mà có được phước lành ấy như tôi, khi được hát cùng một bài ca từ năm 17 tuổi đến tận bây giờ?”

“Nhưng chính căn bệnh này lại là hồi chuông thức tỉnh, đánh dấu một chương mới trong cuộc đời tôi. Những ưu tiên giờ đã khác. Tôi có thời gian hơn: khi nằm viện, khi nghỉ ngơi, để suy ngẫm về những điều ấy, để viết ra, để đào sâu vào bên trong. Tôi vẫn đang trong quá trình hiểu nó, làm hòa với nó. Nhưng sau tất cả những suy nghĩ mà tôi vẫn chưa hoàn toàn kết thúc, tôi nhận ra rằng ưu tiên hàng đầu của mình chính là vui.”

“Vui” là một từ tiếng Việt không dễ dịch trọn vẹn sang tiếng Anh. Các từ điển có thể gợi ý “fun” hay “happy”, nhưng điều mà Hồng Nhung muốn diễn đạt lại là một niềm vui giản dị hơn. Một thứ ánh sáng giữa bóng tối.

“Hạnh phúc là một từ lớn lao,” diva khiêm tốn. “Tôi chỉ cần thấy mãn nguyện. Tôi chỉ cần được vui.”

Dịch bởi Gia Phuc. Bài viết đăng tải từ bài viết gốc đăng trên ấn phẩm in Tatler Vietnam số tháng 03/2025 

ĐỌC THÊM

KTS Jimmy Lim Cheok Siang: Hành trình sáng tạo, bảo tồn di sản và bí quyết giữ lửa nghề

5 điều cần biết về Liu Jiakun - chủ nhân Giải thưởng kiến trúc Pritzker 2025

Làn sóng văn học nữ quyền Nhật Bản: Asako Yuzuki nói về nguồn cảm hứng cho cuốn tiểu thuyết bán chạy ‘Butter’