KTS Jimmy Lim Cheok Siang: Hành trình sáng tạo, bảo tồn di sản và bí quyết giữ lửa nghề

MỞ LỐI RIÊNG

Triết lý này đã đồng hành cùng Jimmy Lim trong suốt sự nghiệp kéo dài hàng thập kỷ. Được đánh giá là một trong những kiến trúc sư hàng đầu của Malaysia, Lim sở hữu một danh mục công trình đồ sộ, trải dài từ nhà ở, khách sạn, khu nghỉ dưỡng đến các tòa tháp văn phòng, cơ sở y tế, công trình thể thao, nhà thờ và nhà thờ Hồi giáo.

Một số dự án tiêu biểu của ông bao gồm TY Chiew House, công trình giành giải PAM House Award năm 1984, và Salinger House, tác phẩm mang về giải thưởng danh giá Aga Khan Award for Architecture năm 1998. Lim cũng là người đứng sau nhiều tòa nhà mang tính biểu tượng như Menara Prudential, St John’s Institution, Wisma Genting, Awana Genting, Awana Kijal, Awana Porto Malai (Langkawi) và Penang Turf and Golf Club.

Ngoài ra, ông còn đảm nhận vai trò kiến trúc sư chính cho nhiều công trình quan trọng như Wisma Maran (trước đây là trụ sở Citibank tại Medan Pasar), nhà máy Motorola Semiconductor tại Subang Sungai Way, Đại sứ quán Indonesia và Dewan Sivik MBPJ.

Đừng bỏ lỡ: KTS Antonio Citterio và Patricia Viel: Triết lý cân bằng tinh hoa Ý và nghệ thuật Nhật Bản tại Bvlgari Hotel Tokyo

Sinh ra và lớn lên tại Penang, Jimmy Lim sang Sydney năm 15 tuổi để theo học tại De La Salle Oakhill College, Castle Hill. Năm 1964, ông bắt đầu con đường kiến trúc tại Đại học New South Wales, rồi tiếp tục sự nghiệp kiến trúc tại Sydney.

Sau 13 năm ở nước ngoài, Lim nhận được lời mời tham gia một nhóm kiến trúc quốc tế thiết kế khuôn viên mới của Đại học Quốc gia Singapore (NUS) tại Kent Ridge vào năm 1971 - cùng thời điểm con gái ông, Wei-Ling, chào đời. Tuy nhiên, ông từ chối lời đề nghị dù đi kèm nhiều ưu đãi. Lim kể lại: “Họ nói, ‘Vì anh có hộ chiếu Malaysia, chúng tôi không thể cấp hợp đồng cho chuyên gia nước ngoài.’ Họ bảo hợp đồng của tôi sẽ chỉ là một bản ‘từ bên kia eo biển Causeway’. Nhưng ngay từ đầu, tôi đã nêu rõ trong đơn ứng tuyển rằng tôi muốn được hồi hương về Úc vì đó là nơi cư trú của tôi. Họ không nên lãng phí thời gian của tôi. Sau đó, họ lại bảo, ‘Hãy quay lại, chúng tôi sẽ thu xếp ổn thỏa.’ Tôi chỉ nói, ‘Cảm ơn rất nhiều.’ Tôi đâu phải sinh ra hôm qua, sau 13 năm sống ở Úc, tôi đã khôn ngoan hơn một chút”.

May mắn thay, cơ hội khác nhanh chóng mở ra. Năm 1972, Jimmy Lim trở về Kuala Lumpur với một thỏa thuận tốt hơn: công ty mới chi trả toàn bộ chi phí hồi hương, vận chuyển và sinh hoạt. Ông hài hước nói: “Ít nhất, tôi cũng học được một bài học từ trải nghiệm không mấy hay ho ở Singapore. Biến bất lợi thành lợi thế, đó là điều tôi luôn làm.”

NGUYÊN TẮC BẢO TỒN

Là một kiến trúc sư sống tại vùng nhiệt đới và luôn trân trọng di sản văn hóa, Jimmy Lim đề cao kiến trúc nhiệt đới gắn liền với bảo tồn môi trường và phát triển bền vững. Dù tiếp cận bảo tồn từ góc nhìn “thuần túy,” ông cũng nhấn mạnh tính thực tiễn, khẳng định rằng việc bảo tồn phải thích ứng với “dòng chảy của thời gian.”

Theo Lim, Trong khi cách tiếp cận của ông đối với bảo tồn là “rất thuần túy”, ông từ chối những tiện nghi hiện đại như điện hay nước sinh hoạt - một điều không thực tế. Thay vào đó, ông đề xuất bảo tồn các yếu tố lịch sử nhưng chấp nhận những điều chỉnh cần thiết. Chẳng hạn, khi phục hồi một bức tường gạch đổ nát được xây từ thế kỷ 17 hoặc 19, việc tìm đúng loại gạch nguyên bản là bất khả thi. Do đó, ông khuyến khích sử dụng những viên gạch tương đồng có sẵn để tái tạo công trình, kết hợp những dấu ấn mới với di sản cũ. “Việc tôn vinh những khác biệt này chính là cách phản ánh ‘dòng chảy của thời gian’,” Lim chia sẻ.

Là cựu Chủ tịch Pertubuhan Akitek Malaysia (PAM) và một trong những thành viên sáng lập Badan Warisan - tổ chức phi chính phủ chuyên nâng cao nhận thức về bảo tồn di sản từ năm 1984 - Lim không chỉ thiết kế kiến trúc mà còn tích cực bảo vệ giá trị lịch sử và văn hóa của chúng.

Đọc thêm: 5 điều cần biết về Liu Jiakun - chủ nhân Giải thưởng kiến trúc Pritzker 2025

Ông cũng kiên định với quan điểm rằng theo thời gian, mỗi người đều có quyền thuộc về một nơi nào đó, dựa trên số năm họ đã gắn bó với vùng đất ấy. Nguyên tắc này cũng áp dụng với môi trường tự nhiên - ông nhấn mạnh rằng “những yếu tố hiện hữu như cây cối hay đá tảng có quyền tồn tại hơn bất cứ thứ gì con người muốn đặt vào đó.”

Trong suốt 45 năm thực hành kiến trúc bền vững, Lim luôn ưu tiên giữ nguyên vẹn những yếu tố tự nhiên này, đồng thời áp dụng giải pháp không tiêu hao năng lượng và tận dụng tối đa nguồn tài nguyên tái tạo như ánh sáng mặt trời và gió. Một ví dụ tiêu biểu là Salinger House - ngôi nhà gỗ ba tầng được nâng trên hệ thống cọc để giảm tác động lên địa hình tự nhiên, đồng thời tạo ra luồng thông gió giúp không gian luôn mát mẻ. Công trình hoàn toàn được xây dựng thủ công bằng loại gỗ có khả năng chống nước và mối mọt cao. Khi được đề cử ẩn danh cho giải thưởng Aga Khan vào năm 1998, hội đồng giám khảo đánh giá rằng “căn nhà chứng minh rằng công nghệ cao và những hệ thống tiêu tốn năng lượng có thể được thay thế, điều này khả thi nếu ta có đủ tay nghề và sự sáng tạo.”

GIỚI HẠN VÔ HÌNH

Khi được hỏi đâu là công trình khiến ông tự hào nhất, Lim khẳng định ông không thiên vị bất kỳ dự án nào - mỗi công trình đều là một bước đệm cho những thành tựu lớn hơn, bởi theo ông, “cuộc sống là hành trình vượt qua ‘giới hạn vô hình’ của chính mình”. Lim phát triển khái niệm này, giải thích rằng đó là việc liên tục vượt qua những thành tựu cao nhất mà ta đã đạt được. “Khi đạt đến một trình độ học vấn hay thành tựu nhất định, con người có xu hướng đi theo một đường thẳng ngang bằng. Ở thời điểm mà bạn cảm thấy mình đã đủ đầy, câu hỏi đặt ra là: ‘Mình có muốn vươn cao hơn nữa, hay chỉ chấp nhận dậm chân tại chỗ rồi dần trượt xuống sự tầm thường?’”.

Xem thêm: Home tour: NTK Gillian Gillies đưa thiên nhiên vào không gian sống hiện đại ở Toronto

“Vì vậy, những gì tôi làm là khi điều này bắt đầu xảy ra, (hình dung một biểu đồ) tôi di chuyển “trục X và Y” của mình lên điểm cao nhất để trở thành điểm 0-0. Từ đó, bạn lại bắt đầu để bạn có một cấp độ khác nhất định để đạt được. Theo cách này, bạn luôn đi lên khi bạn đang làm một điều gì đó đầy thử thách. Đây là cách tôi đánh giá công việc của mình - rất nhiều dự án của tôi, là những dự án mang tính bước ngoặt, đã thiết lập tiêu chuẩn bằng cách phá vỡ giới hạn ấy”.

NGƯỜI ĐA TÀI

Tư duy đột phá và cách tiếp cận thẳng thắn giúp Lim trở thành một kiến trúc sư được săn đón, đồng thời là diễn giả chủ chốt tại nhiều sự kiện trong nước và quốc tế. Ông từng là giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Curtin và Đại học Tasmania, đồng thời viết bài cho các ấn phẩm như Berita Akitek. Hiện tại, ông vẫn giảng dạy tại Taylor’s và dự định một ngày nào đó sẽ học chơi saxophone. Đôi mắt ông lấp lánh khi kể lại khoảng thời gian thử sức với ballet ở tuổi 40.

“Tôi yêu ballet vì nó có kỷ luật cổ điển nghiêm ngặt, trong khi thiết kế đòi hỏi tôi phải để tâm trí và sức sáng tạo tự do khám phá, hình thành ý tưởng và giải quyết vấn đề. Ballet thách thức sự tự do đó bằng chủ nghĩa cổ điển, bằng những nghi thức trật tự của nó. Tôi từng được gợi ý học jazz ballet nhưng đã từ chối. Dù vậy, đó vẫn là một hình thức rèn luyện tuyệt vời. Chỉ riêng việc biết rằng mình có thể làm được điều đó đã là một điều đáng kinh ngạc.”

Hưởng thụ cuộc sống chính là bí quyết giúp ông giữ vững tinh thần trong độ tuổi tám mươi. Ông tin rằng sự tò mò trước mọi thứ giúp trí óc luôn nhạy bén. “Nhưng quan trọng nhất là hãy luôn biết buông bỏ và bước tiếp. Vụ cháy vào ngày 04.04.04 đã dạy tôi điều này,” Lim chia sẻ.

Khi được hỏi về di sản mình muốn để lại, Jimmy Lim chỉ cười: “Tôi chỉ mong được nghe mọi người nói rằng ‘ông ấy đã cố gắng’. Không phải ai cũng thích những gì tôi làm, nhưng tôi đã làm. Và tôi tận hưởng điều đó. Việc tôi có thể đi Sri Lanka tuần trước, tháng sau đến Karachi để diễn thuyết, rồi sau đó giảng dạy cho sinh viên kiến trúc - điều đó có nghĩa là tôi vẫn còn giá trị.”

Bài viết được chuyển ngữ từ bài viết gốc “Architect Jimmy Lim Cheok Siang on career, heritage, and staying young at heart” của Elizabeth Soong, đăng trên Tatler Global

ĐỌC THÊM

7 không gian lịch sử kể câu chuyện của phụ nữ khắp châu Á

Women's Day Guide: Khi phụ nữ “truyền lửa” đam mê công việc qua điện ảnh

Home tour: Sắc thái hoài niệm trong ngôi nhà mang cảm hứng Mid-century