KTS Trần Lê Quốc Bình và sự kết nối với kiến trúc thiên nhiên bền vững

Tôi gặp tình huống này khá nhiều trong những dự án tại các tỉnh thành. Có thể nói, việc thuyết phục các chủ đầu tư thay đổi quan điểm, hướng họ nhìn nhận lại giá trị tiềm ẩn trong nguồn lực địa phương, chính là một trong những thách thức lớn nhất mà tôi phải đối mặt trong hành trình làm nghề.

Quan điểm của anh về mối liên hệ giữa không gian sống và cách cư dân tương tác với nó, chẳng hạn qua việc sắp xếp nội thất, thiết kế ánh sáng hay tận dụng cảnh quan bên ngoài?

Kiến trúc là ngành “khoa học” đặc biệt, tạo ra những không gian không chỉ đáp ứng về mặt chức năng mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý, hành vi người sử dụng. Tôi tin sự tương tác giữa cư dân với không gian sống theo thời gian sẽ quyết định rất nhiều đến sức khỏe, đồng thời góp phần hình thành văn hóa của một gia đình, cộng đồng. Không gian sống còn góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống. Qua cách tổ chức không gian, chúng ta không chỉ bảo tồn những nét đẹp xưa cũ mà còn khơi nguồn và nuôi dưỡng các giá trị nhân văn mới, tạo nên sợi dây kết nối bền chặt giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.

Theo anh, những yếu tố nào là quan trọng nhất để tạo ra một không gian sống hỗ trợ sức khỏe tinh thần và thể chất của cư dân?

Đó là sự “kết nối” - giữa con người và thiên nhiên, giữa con người với nhau, và với các hoạt động thể chất hàng ngày. Quan trọng hơn cả, là việc “trở về - kết nối” với bên trong mỗi chúng ta. Đó là lý do mà người Nhật có “nghệ thuật tắm rừng”, hay người Bắc Âu luôn tận dụng kỳ nghỉ để hòa mình vào thiên nhiên qua những buổi dã ngoại. Đây không chỉ là những hoạt động đơn thuần mà còn là cách để tái tạo năng lượng, cân bằng cảm xúc và nuôi dưỡng sức khỏe toàn diện. Không gian sống, vì thế, cần tạo điều kiện tối ưu để những “kết nối” này diễn ra một cách tự nhiên và bền vững.

Mối quan hệ giữa Thiết kế vì sức khỏe và Thiết kế bền vững là như thế nào, theo anh?

Thiết kế kiến trúc vì sức khỏe là “tập hợp con” của Thiết kế bền vững bởi cả hai cùng chia sẻ mục tiêu nâng cao chất lượng sống của con người. Tuy nhiên, chúng khác nhau về phạm vi không gian và thời gian. Thiết kế vì sức khỏe tập trung vào việc tạo ra các không gian tối ưu hóa sức khỏe thể chất, tinh thần cho người sử dụng, với những tác động rõ ràng, ngay lập tức tại nơi ở hoặc làm việc. Ngược lại, Thiết kế bền vững hướng tới những ảnh hưởng lâu dài và toàn diện hơn, không chỉ giới hạn ở cá nhân hay hiện tại, mà còn mở rộng đến các thế hệ sau và môi trường sống trên trái đất.

Điều gì tạo nên sự khác biệt giữa thiết kế bền vững trong không gian nhà ở và các không gian khác như F&B, khách sạn, hay văn phòng?

Sự khác biệt nằm ở mức độ tác động và khả năng lan tỏa. Trong các không gian như F&B, khách sạn hay văn phòng, thiết kế bền vững không chỉ ảnh hưởng đến người sử dụng trực tiếp và môi trường xung quanh mà còn có khả năng thay đổi thói quen và thái độ của cộng đồng rộng lớn hơn. Nó không chỉ dừng lại ở việc tối ưu hóa hiệu quả năng lượng hay sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, mà còn góp phần định hình nhận thức và hành vi bền vững ở quy mô xã hội. “Thiết kế bền vững” không chỉ tác động trực tiếp vào người sử dụng và môi trường, mà quan trọng hơn cả là tác động đến thói quen sử dụng, thái độ và nhận thức của con người. Điều đó mới thực sự là “bền vững”.

Anh hình dung các yếu tố của Thiết kế vì sức khỏe sẽ thay đổi hoặc phát triển như thế nào để đáp ứng nhu cầu của thế hệ trẻ?

Mọi người thường nói rằng thế kỷ 21 là thời kỳ bùng nổ của các bệnh lý về tâm lý và tinh thần, một phần do sự tràn ngập thông tin từ mạng internet và sự “ngắt kết nối” với thiên nhiên. Trước đây, con người phải “bước ra ngoài” để khám phá thế giới, nhưng giờ đây, thế giới đã thu nhỏ lại trong chiếc điện thoại thông minh. Điều này khiến giới trẻ có xu hướng sống trong “tinh cầu” của riêng mình, quen thuộc với “môi trường một trạng thái” - lối sống đi ngược lại nhịp sinh học đã định hình qua hàng ngàn năm tiến hóa của loài người.

Thiết kế vì sức khỏe (Well-being design) sẽ cần thay đổi để không chỉ đáp ứng nhu cầu kết nối với thiên nhiên mà còn với không gian mạng. Do đó, tôi tin rằng xu hướng Thiết kế ưa sinh học (Biophilic design) sẽ phát triển hơn trong tương lai. Khởi nguồn từ “biophilia” - cụm từ chỉ tình yêu và sự gắn kết tự nhiên của con người với thiên nhiên trong tiếng Hy Lạp cổ, lý thuyết này xuất phát từ thực tế rằng phần lớn quá trình tiến hóa của loài người diễn ra trong môi trường tự nhiên.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 1/2025

ĐỌC THÊM

Hành trình của nữ kiến trúc sư kiến tạo không gian chữa lành cho mẹ sau sinh

Kiến trúc và thiết kế năm 2025: Khi sự xa xỉ được kể bằng ngôn ngữ mới

Tết-Ta: 8 tòa nhà màu đỏ may mắn thách thức chuẩn mực kiến trúc