Những nữ bảo trợ đã cách mạng hóa kiến trúc hiện đại như thế nào?

Ngôi nhà Rietveld Schröder - nay là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận - đã hiện thực hóa các nguyên tắc của phong trào De Stijl một cách toàn diện hơn bất kỳ công trình nào khác. Với những vách ngăn có thể tái cấu trúc, nội thất tích hợp và sự linh hoạt không gian, ngôi nhà phản ánh rõ nét tư duy tiên phong của Schröder-Schräder về không gian sống hiện đại. Bà đã sinh sống tại đây hơn 60 năm và kiên quyết duy trì tinh thần thử nghiệm của công trình, từ chối việc điều chỉnh ngôi nhà lại theo mô hình nhà ở truyền thống.

Ngày nay, giới sử gia kiến trúc không chỉ xem Schröder-Schräder là một khách hàng mà còn là người cộng tác thực sự, khi chính Rietveld cũng thừa nhận những đóng góp mang tính ý niệm của bà đối với một trong những biểu tượng tiêu biểu của chủ nghĩa hiện đại.

Câu chuyện giữa nữ bác sĩ Edith Farnsworth và kiến trúc sư Ludwig Mies van der Rohe không chỉ là sự hợp tác giữa khách hàng và nhà thiết kế, mà còn phản ánh những mối quan hệ quyền lực phức tạp giữa một nữ bảo trợ và một kiến trúc sư nam.

Năm 1945, bác sĩ Farnsworth tại Chicago đã tìm đến Ludwig Mies van der Rohe để thiết kế nơi nghỉ dưỡng cuối tuần của bà tại Plano, Illinois. Nhưng hơn cả một công trình, bà mong muốn hiện thực hóa triết lý của kiến trúc. Ngôi nhà không chỉ là không gian sống mà còn là phương tiện giúp bà kết nối với thiên nhiên, tìm kiếm sự tĩnh lặng giữa nhịp sống bận rộn của nghề y.

Đọc thêm: 5 điều cần biết về Liu Jiakun - chủ nhân Giải thưởng kiến trúc Pritzker 2025

Công trình kính và thép tối giản này đã trở thành một trong những kiệt tác kiến trúc quan trọng nhất thế kỷ 20. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa Farnsworth và Mies dần trở nên căng thẳng, với những tranh cãi gay gắt về chi phí phát sinh và tính thực tế của thiết kế. Khi Farnsworth lên tiếng về vì quá nóng vào mùa hè và lạnh cóng vào mùa đông, giới kiến trúc nhanh chóng bác bỏ ý kiến của bà, cho rằng bà không đủ tinh tường để đánh giá một tác phẩm vĩ đại.

Những nghiên cứu gần đây đã nhìn nhận lại vai trò của Farnsworth, khẳng định chính tầm nhìn của bà đã thúc đẩy Mies đạt đến sự tinh giản tối đa trong chủ nghĩa hiện đại. Ngôi nhà Farnsworth vừa là minh chứng cho một sự hợp tác xuất sắc, vừa cho thấy cách lịch sử kiến trúc từng làm lu mờ tiếng nói của phụ nữ.

Đọc thêm: Home tour: Không gian sống và nghỉ dưỡng tôn vinh thiên nhiên tại Quảng Ngãi

Năm 1954, Phyllis Lambert, khi đó mới 27 tuổi, nhận được thư từ cha mình - Samuel Bronfman, CEO của Seagram - kèm theo bản thiết kế trụ sở mới của công ty trên đại lộ Park, New York. Quá thất vọng trước sự tầm thường của bản vẽ, bà lập tức phản hồi: “Không, không, không, không, không”.

Khoảnh khắc phản kháng đó đã khởi đầu sự nghiệp kiến trúc mang tầm ảnh hưởng của Lambert. Được cha giao nhiệm vụ tìm kiếm một kiến trúc sư xứng tầm, bà đã thuyết phục ông mời Ludwig Mies van der Rohe - một quyết định định hình lại bộ mặt của kiến trúc doanh nghiệp Mỹ. Với tầm nhìn sắc sảo, Lambert không chỉ kiên định theo đuổi sự xuất sắc trong kiến trúc mà còn tích cực đưa nghệ thuật đương đại vào dự án, tạo nên một công trình mang tính biểu tượng.

Tòa nhà Seagram ra đời với mặt tiền kính và đồng thanh lịch, cùng quảng trường công cộng tiên phong, đã thiết lập tiêu chuẩn mới cho trụ sở doanh nghiệp trên toàn cầu. Kiên quyết đặt chất lượng lên trên chi phí, Lambert cũng là người đi đầu trong việc tích hợp không gian công cộng vào các dự án tư nhân - một tư duy vẫn định hình thiết kế đô thị đến ngày nay.

Không dừng lại ở đó, Lambert tiếp tục thành lập Trung tâm Kiến trúc Canada (Canadian Centre for Architecture) và trở thành một nhà bảo trợ kiên định cho công cuộc bảo tồn kiến trúc, minh chứng cho cách mà sự bảo trợ có thể phát triển thành cả một sự nghiệp cống hiến suốt đời.

Khi nữ thừa kế ngành dầu mỏ và nhà sản xuất sân khấu thử nghiệm Aline Barnsdall mời Frank Lloyd Wright thiết kế ngôi nhà của mình tại Los Angeles năm 1919, bà không chỉ tìm kiếm một nơi ở mà còn mong muốn tạo dựng một trung tâm văn hóa phản ánh những giá trị tiến bộ của mình.

Barnsdall hình dung công trình như một không gian nghệ thuật mang đậm dấu ấn cá nhân, bà yêu cầu Wright tích hợp họa tiết hoa hồng hollyhock - loài hoa bà yêu thích - vào thiết kế. Tuy nhiên, mối hợp tác giữa hai người nhanh chóng trở nên căng thẳng khi Barnsdall kiên quyết từ chối sự áp đặt của Wright, buộc ông phải điều chỉnh thiết kế để phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của bà.

Đọc thêm: Suite of Dreams: Căn phòng của những giấc mơ dành cho fan Quỷ Đỏ tại Hong Kong

Mối hợp tác giữa Barnsdall và Wright trở nên căng thẳng, khi bà kiên quyết bác bỏ những nỗ lực áp đặt của ông và yêu cầu điều chỉnh thiết kế để phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của mình. Kết quả là Hollyhock House - dự án đầu tiên của Wright tại Los Angeles - là một sự kết hợp thú vị giữa phong cách Prairie đặc trưng của ông và những ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện đại California, đồng thời mang dấu ấn sân khấu rõ nét từ Barnsdall.

Không hài lòng với chi phí phát sinh và phong cách làm việc nổi tiếng khó đoán của Wright, Barnsdall quyết định sa thải ông trước khi khu phức hợp hoàn thành. Thế nhưng, tầm nhìn của bà vẫn không phai nhạt. Năm 1927, bà hiến tặng ngôi nhà cùng khu đất xung quanh cho thành phố Los Angeles, biến một dự án bảo trợ cá nhân thành một công viên nghệ thuật phục vụ cộng đồng.

Xem thêm: 9 tác phẩm nội thất vượt thời gian của nữ kiến trúc sư Eileen Gray

Nữ thừa kế ngành dược và nhà sưu tập nghệ thuật người Thụy Sĩ, Maja Hoffmann, đã định nghĩa lại khái niệm bảo trợ văn hóa trong thế kỷ 21. Khi khởi động dự án Luma Arles vào năm 2013, bà không chỉ hướng đến việc xây dựng một công trình mà còn tham vọng biến bãi đường sắt bỏ hoang thành một hệ sinh thái văn hóa.

Dự án đầy tham vọng này tại quê hương Arles (Pháp), được hình thành như một không gian giao thoa giữa nghệ thuật, nghiên cứu, giáo dục và bảo vệ môi trường - tái sinh một địa điểm hậu công nghiệp thành một trung tâm sáng tạo đương đại.

Hoffmann đã mời kiến trúc sư Frank Gehry thiết kế tòa tháp trung tâm - một cấu trúc xoắn ốc bọc nhôm, lấy cảm hứng từ phong cảnh trong tranh của Van Gogh. Dù mang dáng vẻ của một công trình tiên phong, bà vẫn kiên trì với các nguyên tắc xây dựng bền vững và sự hài hòa với bối cảnh địa phương.

Không dừng lại ở kiến trúc, mô hình bảo trợ của Hoffmann còn nhấn mạnh vào phát triển kinh tế địa phương, cải tạo môi trường và các chương trình văn hóa kết nối mạng lưới nghệ thuật toàn cầu với cộng đồng bản địa. Cách tiếp cận của bà cho thấy những nữ bảo trợ đương đại không chỉ theo đuổi tham vọng thẩm mỹ mà còn đặt trách nhiệm xã hội và môi trường lên hàng đầu.

Bài viết được chuyển ngữ từ bài viết gốc “5 female patrons who revolutionised modern architecture” của Jennifer Choo, đăng trên Tatler Malaysia

ĐỌC THÊM

Quản lý bất động sản bằng AI: Câu chuyện chuyển dịch mô hình kinh doanh của Jonathan Lam

Bên trong biệt thự của Audrey Hepburn tại Thụy Sĩ đang có giá 20,8 triệu USD

Nghỉ dưỡng cùng thiên nhiên: Tiêu chí vàng giới thượng lưu tìm kiếm ở resort hiện đại