Cover Liu Jiakun (Ảnh: do Quỹ Hyatt/Giải thưởng Kiến trúc Pritzker cung cấp)
Liu Jiakun (Ảnh: do Quỹ Hyatt/Giải thưởng Kiến trúc Pritzker cung cấp)
1 / 1
Liu Jiakun - kiến trúc sư đến từ Trung Quốc, đã trở thành chủ nhân giải Pritzker 2025 nhờ cách tiếp cận mang tính cách mạng. Ông biến truyền thống thành kiệt tác hiện đại, tôn vinh di sản văn hóa và những điều bình dị trong cuộc sống thông qua kiến trúc
Trong bối cảnh những siêu đô thị rộng lớn của Trung Quốc hiện đại, nơi các tòa nhà chọc trời lấp lánh và những hình khối ngoạn mục dần trở thành dấu ấn của cảnh quan đô thị, Liu Jiakun đã dành nhiều thập kỷ để phát triển một ngôn ngữ kiến trúc sâu sắc. Như Hội đồng Giải thưởng Pritzker nhấn mạnh, công trình của ông đan cài những cặp đối lập tưởng như không thể dung hòa - từ không tưởng và đời thường, lịch sử và hiện đại, đến chủ nghĩa tập thể và cá nhân.
Ngày 4 tháng 3, Quỹ Hyatt tại Chicago công bố Liu Jiakun là chủ nhân của Giải thưởng Pritzker 2025 - danh hiệu cao quý nhất trong giới kiến trúc. Hội đồng giám khảo đánh giá: “Thông qua một hệ thống tác phẩm nhất quán và bền bỉ về chất lượng, Liu Jiakun đã hình dung và kiến tạo những thế giới mới, không bị ràng buộc bởi bất kỳ khuôn mẫu thẩm mỹ hay phong cách nào,” đồng thời ca ngợi ông như một kiến trúc sư kiên định với bối cảnh địa phương.
Hoạt động chủ yếu tại quê hương Thành Đô, Liu Jiakun phát triển một triết lý kiến trúc tôn vinh đời sống của những con người bình dị, đồng thời khẳng định sức mạnh vượt thời gian của không gian xây dựng. Trước khi nhận được danh hiệu cao quý nhất của ngành kiến trúc, Liu đã sớm khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Ông từng tham gia Venice Architecture Biennale vào các năm 2008 và 2016, đồng thời có triển lãm cá nhân tại Aedes Gallery, Berlin vào năm 2017.
Năm 2018, Liu được chọn thiết kế công trình Serpentine Pavilion đầu tiên tại Bắc Kinh - một dự án danh giá từng có sự góp mặt của những tên tuổi lớn như Zaha Hadid và Rem Koolhaas. Thành tựu này tiếp tục củng cố vị thế của ông trong hàng ngũ những kiến trúc sư tiên phong trên thế giới.
Năm khía cạnh sau đây trong công trình và triết lý của Liu lý giải vì sao ông xứng đáng với giải thưởng danh giá này.
1. Một hành trình khác biệt
Việc cải tạo khu vực hang động Thiên Bảo của thị trấn Erlang (Ảnh: do Arch-Exist cung cấp)
1 / 3
Sinh ra tại Thành Đô năm 1956, Liu Jiakun đến với kiến trúc một cách tự nhiên, chỉ vì “thích vẽ”. Sau khi tốt nghiệp năm 1982, ông làm việc tại một viện thiết kế nhà nước trước khi tình nguyện đến vùng Nagqu, Tây Tạng - một khu vực có địa hình cao và khắc nghiệt. Trong thời gian này, Liu vừa là kiến trúc sư vào ban ngày, vừa là nhà văn vào ban đêm, thậm chí từng có ý định từ bỏ kiến trúc để theo đuổi con đường viết lách.
Bước ngoặt đến vào năm 1993 khi ông nhận ra rằng kiến trúc không chỉ là một bộ môn thiết kế mà còn là cách để ông thấu hiểu sâu sắc hơn về cuộc sống con người. Nhận thức này đã dẫn ông đến quyết định thành lập Jiakun Architecture vào năm 1999. Từ đó đến nay, ông đã thực hiện hơn 30 dự án quan trọng, từng bước định hình dấu ấn riêng trong lĩnh vực kiến trúc.
Xem thêm: Quản lý bất động sản bằng AI: Câu chuyện chuyển dịch mô hình kinh doanh của Jonathan Lam
2. Biến thảm họa thành sự đổi mới
Novartis (Thượng Hải) Block - C6 (Ảnh: do Arch-Exist cung cấp)
1 / 6
Sau trận động đất ở Vấn Xuyên năm 2008, Liu Jiakun đã phát triển “Rebirth Bricks” - một loại vật liệu xây dựng tận dụng phế liệu từ đống đổ nát, kết hợp với sợi lúa mì địa phương và xi măng. Không chỉ giúp tái chế tàn dư sau thảm họa, những viên gạch này còn có hiệu quả kinh tế và kết cấu bền vững hơn so với vật liệu thông thường.
Sự ứng dụng của “Rebirth Bricks” trong các dự án quan trọng như tòa nhà Novartis và khu West Village minh chứng cho cách tiếp cận thực tiễn của Liu: tạo ra những công trình mang ý nghĩa thiết thực, giải quyết vấn đề xã hội, đồng thời hỗ trợ nền kinh tế địa phương và giảm tác động đến môi trường.
3. Tôn vinh vẻ đẹp của bối cảnh
Above Đài tưởng niệm Hu Huishan (Ảnh: do Jiakun Architects cung cấp)
Above Bảo tàng Đồng hồ, Cụm Bảo tàng Jianchuan (Ảnh: do Bi Kejian cung cấp)
Đài tưởng niệm Hu Huishan (Ảnh: do Jiakun Architects cung cấp)
1 / 2
Hội đồng giải thưởng Pritzker ca ngợi cách tiếp cận của Liu Jiakun là “không bị ràng buộc bởi bất kỳ khuôn mẫu thẩm mỹ hay phong cách cố định nào.” Trái ngược với những kiến trúc sư áp đặt một ngôn ngữ thiết kế nhất quán lên mọi công trình, Liu để mỗi dự án tự định hình từ chính bối cảnh của nó.
Ông ưu tiên sự hợp lý và tư duy thực tiễn hơn là các lý thuyết cứng nhắc, lấy cảm hứng từ triết học Trung Hoa và tư tưởng Heidegger để tạo nên những không gian gợi mở thơ ca và cảm xúc, thay vì chỉ đơn thuần đáp ứng nhu cầu chức năng.
4. Tái sinh tinh hoa truyền thống
Bảo tàng nghệ thuật điêu khắc đá Luyeyuan (Ảnh: do Bi Kejian cung cấp)
1 / 8
Lòng tôn kính của Liu Jiakun đối với văn hóa không dừng lại ở việc mô phỏng. Bảo tàng gạch nung Hoàng gia Tô Châu thể hiện tinh thần kiến trúc truyền thống theo một cách hoàn toàn mới, sử dụng vật liệu đương đại để tạo nên sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại.
Tương tự, Bảo tàng Điêu khắc Đá Luyeyuan kết hợp thiết kế hiện đại với triết lý vườn cảnh Trung Hoa, tận dụng sân trong, lối đi và yếu tố nước để tạo ra sự tương tác hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên. Thay vì sao chép hình thức, Liu tôn vinh truyền thống bằng cách chắt lọc tinh hoa và chuyển hóa nó vào ngôn ngữ kiến trúc đương đại.
5. Tái định nghĩa không gian đô thị
Above West Village (Ảnh: do Qian Shen Photography cung cấp)
West Village (Ảnh: do Qian Shen Photography cung cấp)
1 / 1
Liu Jiakun đặt câu hỏi về mô hình quy hoạch đô thị truyền thống, vốn tách biệt chức năng thành những khu vực riêng rẽ. Thay vì đi theo lối mòn, ông tạo ra những môi trường tích hợp, nơi các hoạt động khác nhau tồn tại một cách hài hòa.
Dự án West Village tại Thành Đô là một ví dụ điển hình, phá vỡ mô hình cao tầng khép kín bằng những không gian kết nối linh hoạt, nơi ranh giới giữa công cộng và riêng tư trở nên mềm mại.
Các công trình của Liu ưu tiên tính kết nối, không gian dành cho cộng đồng và tài nguyên chung - định hình một viễn cảnh đô thị lấy con người làm trung tâm, đề cao sự tương tác thay vì cô lập, và khuyến khích chia sẻ hơn là phân tách.
Bài viết được chuyển ngữ từ bài viết gốc “Liu Jiakun: 5 things to know about China’s groundbreaking 2025 Pritzker Prize Winner” của Jennifer Choo, đăng trên Tatler Malaysia
ĐỌC NGAY
NTK Rikke Frost: Người thay đổi diện mạo thiết kế Đan Mạch tại Carl Hansen & Søn
Home tour: Dấu ấn nghệ thuật trong điền trang thế kỷ 18 ở Mexico
Làm chủ bàn tiệc với dụng cụ ăn từ Dolce & Gabbana, Brunello Cucinelli và các tên tuổi xa xỉ
