Hậu duệ vua Lý - Lý Xương Căn: Hành trình về cố quốc sau hơn 800 năm

(*) Tên một bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh

Thời điểm khi hậu duệ Lý Xương Căn mới trở về Việt Nam, điều đầu tiên ông làm là xác nhận lại câu chuyện lịch sử về những năm tháng lưu lạc của dòng họ nhà Lý ở xứ Cao Ly. Thứ đến, là những hoạt động cộng đồng ở khu vực Đình Bảng, nhất là trao học bổng cho các em học sinh ở trường Lý Thái Tổ. Sau lần trao học bổng đầu tiên lấy từ quỹ cá nhân, ông đã vận động trong dòng tộc, để mọi người cùng góp phần vào hoạt động hỗ trợ các học sinh. Tính đến nay, mối liên hệ giữa ông và các hậu duệ dòng họ Lý hiện tại ở Việt Nam vẫn còn rất khắng khít. 

Ông Căn kể, trước khi chính thức đặt chân về Việt Nam, với điều kiện thông tin và truyền thông hạn chế, ông đã nghĩ Việt Nam là đất nước phát triển hơn ở Hàn Quốc. Khi xem những hình ảnh chiến tranh Việt Nam trên truyền hình, chủ yếu ở khu vực rừng núi, ông còn tưởng Việt Nam không có đồng bằng. Thế nên, khi máy bay đáp xuống Hà Nội, thấy một vùng đồng bằng trống trải như những vùng ngoại ô của Hàn Quốc, ông mới vỡ lẽ ra: mọi thứ khác xa với hình dung của mình. “Hồi đó, vẫn chưa có chuyến bay trực tiếp từ Hàn Quốc, tôi phải bay vào Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó mới di chuyển ra Hà Nội. Thủ đô lúc này vẫn còn rất vất vả. Cảnh vật xung quanh cũng xơ xác, gương mặt mọi người trông buồn bã, không được tươi tắn như bây giờ (cười). Có lẽ lúc đó Việt Nam vừa kết thúc chiến tranh, mọi người vẫn chưa thể lấy lại sự vui vẻ. Tuy nhiên, so với thời điểm hiện tại, Việt Nam đã phát triển rất nhanh. Tôi thực sự kinh ngạc về tốc độ phát triển của đất nước,” ông nói, phần nhiều để biện minh cho những lầm tưởng của bản thân.

Đọc thêm: 48 hours in: Làm gì khi chỉ có 48 giờ tại Thủ đô Hà Nội?

Hà Nội thời ấy vất vả là thế, nên gần như ai cũng cảm thấy sửng sốt khi chỉ sau 6 năm kể từ lần trở về đầu tiên, ông Lý Xương Căn đã bán hết gia sản ở Hàn Quốc và đưa vợ con về Việt Nam lập nghiệp. Thế nhưng, đối với ông, đây dường như là một quyết định tự nhiên và tất yếu. “Khi đưa cả gia đình trở về vào năm 2000, tôi không quan tâm lắm về việc liệu mình có thể sống được ở Việt Nam hay không. Tôi nghĩ rằng đây là một sứ mệnh riêng và định mệnh mà ông trời đã an bài: Tôi trở về Tổ quốc để đóng góp phát triển quê hương và làm cầu nối giao lưu giữa hai nước Hàn Quốc và Việt Nam. Lúc này, mẹ tôi đã qua đời, bố thì kịch liệt phản đối vì lo lắng cho gia đình, con cái. Các con tôi lúc ấy đang còn nhỏ, ngôn ngữ không thông hiểu, và Việt Nam lại còn đang khó khăn. Tuy nhiên, với tấm lòng yêu quê hương và mong muốn đóng góp cho Tổ quốc, tôi và gia đình đã quyết tâm trở về.”

Biết rằng mình không thể làm lung lay ý định của con trai, cụ thân sinh của ông Lý Xương Căn khi đó cũng trở về Việt Nam và sinh sống cho đến khi qua đời. Hiện tại, thi hài ông được chôn cất tại khu vực gần Đình Bảng. 

Hai mươi lăm năm đã trôi qua kể từ lần quyết tâm dứt áo khỏi cuộc sống ổn định tại Hàn Quốc, đến nay, cuộc sống của gia đình ông Lý Xương Căn tại Việt Nam vẫn chưa hết khó khăn vì chưa thể nói thông thạo tiếng Việt. Tuy nhiên, điều khiến ông thấy vui và tự hào là trong lần đầu tiên trở về Việt Nam, ông được các lãnh đạo cấp cao như Tổng Bí thư Đỗ Mười rất hoan nghênh và quan tâm chào đón. Trước đó, ông lo lắng về mối quan hệ giữa Việt Nam và Hàn Quốc, nhất là những vấn đề nhạy cảm trong chiến tranh. Cuộc gặp gỡ với các vị lãnh đạo cho ông thấy gần như giữa hai nước không hề có khoảng cách hay cản trở nào đáng kể. “Mối quan hệ Hàn Quốc - Việt Nam không phải lúc nào cũng tốt đẹp. Khi gặp các lãnh đạo, họ nói rằng quá khứ mình sẽ không quên, nhưng phải hướng về tương lai. Điều đó làm cho tôi cảm thấy rất cảm động,” ông bộc bạch. 

(*) Tên một bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh

Nằm ở khu vực phía Bắc địa phận tỉnh Gyeongsang, Bonghwa là vùng đất nằm trong đất liền có khí hậu mát mẻ quanh năm, cây cối xanh tươi, thiên nhiên hữu tình. Đây cũng chính là nơi tri ân, tưởng nhớ một vị hậu duệ nhà họ Lý là Lý Trường Phát, cũng là nơi có ngôi làng toàn người Việt sinh sống, gọi là “làng Việt Nam”. 

Theo đó, vào cuối thời nhà Lý, khi biến cố triều chính xảy ra, con cháu nhà Lý ly tán khắp nơi, trong đó có Hoàng thúc Lý Long Tường. Ban đầu, Lý Long Tường di cư đến khu vực phía Bắc là Triều Tiên (lúc bấy giờ được gọi là Cao Ly). Sau đó, ông kết hôn và sinh được hai người con trai. Khi quân Mông Cổ xâm lược Cao Ly, ông đã khoảng 80-85 tuổi nhưng vẫn xung phong ra chiến trường để đánh quân Mông Cổ và giành chiến thắng. Lúc đó, vua Cao Ly đã đích thân viết thư khen tặng Hoàng thúc Lý Long Tường, bức thư hiện vẫn thuộc sở hữu của ông Lý Xương Căn. Ngoài ra, để tưởng nhớ công ơn, năm 1711, Nhà vua còn cấp cho Hoàng thúc Lý Long Tường đất đai làm thái ấp và lập bia ghi công ở Thụ Hàng Môn. Nhờ vậy hậu thế biết ông là một Hoàng thân họ Lý qua định cư tại Cao Ly. 

Tại Cao Ly, có một giai thoại được nhiều người truyền tụng rằng kể từ ngày xa xứ, Hoàng thúc Lý Long Tường vẫn thường xuyên leo lên một đỉnh núi cao, nhìn về phía trời Nam và khóc. Ghi nhận tấm lòng luôn hướng về quê hương của ông, ngọn núi ông đứng sau đó được đặt một cái tên có ý nghĩa là “thân thể ở đây nhưng tâm trí thì hướng về trời Nam”.

Khi Hàn Quốc trải qua biến động lịch sử, một trong hai người con của Hoàng Thúc Lý Long Tường di cư xuống vùng phía Nam sinh sống và lập nghiệp, một nhánh của dòng họ nhà Lý tiếp tục phát triển tại đây, nay chính là Hàn Quốc. Trong số các hậu duệ nhà họ Lý, nổi bật lên cái tên Lý Trường Phát. Trong chiến tranh Hàn Quốc, Lý Trường Phát xung phong ra trận và hy sinh khi vẫn còn rất trẻ. Để tưởng nhớ một người con hiếu thảo và công dân trung thành với đất nước, người dân đã lập một miếu thờ Lý Trường Phát ở Bonghwa, trên một khu đất cao thoáng đãng với cây cối xanh tươi. 

Cho đến nay, kể từ thời Hoàng thúc Lý Long Tường, họ Lý ở Hàn Quốc đã truyền qua 26 đời. Hơn 800 năm qua, dòng tộc này vẫn trông về cố quốc.

Những câu chuyện này đều được ông Lý Xương Căn kể lại trên kênh YouTube riêng, được lập ra để nói về lịch sử của dòng họ Lý ở Hàn Quốc, cá nhân Hoàng thúc Lý Long Tường cũng như  hành trình tìm về quê hương của ông Căn và dòng tộc tại Hàn Quốc. Đặc biệt, thời điểm đầu khi mới tìm về quê hương, câu chuyện lịch sử vẫn chưa được biết đến nhiều, nhưng ông Căn đã cố gắng thông qua các kênh báo chí để đưa câu chuyện đi xa hơn.

Có lẽ, ông trời cũng không phụ lòng người khi ngay trong thời điểm hồi hương lần đầu tiên, một số nhân viên của đài truyền hình KBS, Hàn Quốc đang có mặt ở Việt Nam biết chuyện, và đến tường thuật câu chuyện này của ông. Sau khi phát sóng, người dân Hàn Quốc càng biết đến nhiều hơn về dòng họ Lý và hậu duệ nhà Lý. Từ đó, nhiều đơn vị truyền thông khác tiếp tục đến đưa tin, giúp câu chuyện lan tỏa rộng rãi.

Xem thêm: Nữ tiến sĩ hậu duệ của vua Hàm Nghi và nỗ lực đưa di sản hội họa của ngài về Điện Kiến Trung

(*) Tên một bài hát dân ca Quan họ Bắc Ninh

Khi được hỏi về tinh thần hồi cố tri tân của người Việt Nam và Hàn Quốc, ông Lý Xương Căn cho biết, cũng giống người Việt Nam, người Hàn Quốc từ thời xa xưa đã luôn thể hiện tinh thần dân tộc rất mạnh mẽ. Đặc biệt, sự kính trọng và hướng về tổ tiên, ông bà, cha mẹ được họ gìn giữ cẩn trọng. Ngay cả khi đi ra nước ngoài, người Hàn Quốc lúc nào cũng hướng về quê hương, thậm chí khi chết đi là muốn quay về quê hương, nằm lại ở quê hương. Vì coi trọng gốc rễ, nên họ thường rất tự hào khi kể cho nhau nghe mình là con, cháu của ai, thuộc dòng tộc nào... Chính từ văn hóa đó mà ngay từ khi còn nhỏ, ông Căn đã tự hào khi kể với bạn bè rằng mình mang dòng máu của vua Việt Nam, là hậu duệ của Hoàng thúc Lý Long Tường. 

“Ở Hàn Quốc, các gia đình đều có gia phả về dòng họ của mình. Mỗi năm, người Hàn Quốc đều tổ chức một buổi họp gia đình để người lớn dạy cho con cháu về gốc gác, nguồn cội, được ghi lại trong gia phả. Tuy nhiên, khi nền kinh tế Hàn Quốc phát triển, tinh thần dân tộc và sự tôn vinh tổ tiên dần bị phai nhạt, không còn được duy trì như trước đây,” ông ngậm ngùi cho biết. 

Theo cảm nhận của ông, Việt Nam vẫn giữ được nét đẹp của tính dân tộc, bởi lẽ đất nước luôn đi đôi phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa. Tuy nhiên, trong tương lai, khi kinh tế phát triển mạnh hơn, liệu tính dân tộc có được giữ gìn và bảo vệ như hiện tại hay không vẫn là một câu hỏi lớn. Việc mai một có thể khó tránh khỏi, nhưng ở thời điểm hiện tại, ông tin rằng Việt Nam vẫn là một quốc gia với tinh thần tự hào dân tộc rất cao. Điều này được minh chứng khi kênh YouTube thu hút hơn 3,2 triệu người theo dõi mà ông đã lập ra. “Những bình luận đầy cảm động và tự hào của các bạn trẻ cũng minh chứng rằng nét đẹp dân tộc của chúng ta có khả năng trường tồn và bền vững,” ông nói.

Đặc biệt, câu chuyện lịch sử gần 800 năm qua vẫn luôn ứng nghiệm với tinh thần đạo đức dân tộc “uống nước nhớ nguồn”. “Dù đi đâu, làm gì, mỗi người Việt đều cần nhớ về cội nguồn. Tôi mong muốn giá trị này được lan tỏa đến thanh thiếu niên, cũng như hơn 6 triệu kiều bào Việt Nam trên toàn cầu, truyền tải thông điệp rằng dù ở bất cứ nơi đâu, chúng ta vẫn luôn nhớ về quê hương và dân tộc của mình.”

“Trong cuộc sống, mỗi người đều gặp phải những khó khăn, thử thách. Tuy nhiên, khi có sức mạnh tâm hồn bên trong, mọi chướng ngại đều có thể được vượt qua. Việc giữ gìn gốc gác và bản sắc dân tộc không chỉ mang lại niềm tự hào cho thế hệ trẻ, mà còn là nguồn động lực lớn lao. Khi thực sự hiểu được giá trị của truyền thống, giới trẻ sẽ không dao động với những thước đo ảo hoặc những giá trị phù phiếm trong xã hội hiện đại. Ngược lại, nếu không có truyền thống, người trẻ sẽ dễ dao động bởi những giá trị phù phiếm, nhất thời. Người có tấm lòng luôn hướng về cội nguồn và dân tộc, dù ở nơi đâu, làm bất kỳ việc gì, hay đối mặt với khó khăn đến đâu, cũng sẽ tìm được sức mạnh để vượt qua,” ông nói. 

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 04/2025

ĐỌC THÊM

Jérôme Cavadini, Giám đốc Điều hành Panerai nói về kỷ nguyên AI trong nghệ thuật chế tác

Dịch giả, họa sỹ Trịnh Lữ: “Gia đình là ngôi trường đầu tiên để học hỏi những giá trị cốt lõi”

Nhà thơ Trần Lê Sơn Ý: “Thơ như người thân và cuộc đời vang tiếng cười”