Nghệ sĩ calligraphy Đào Huy Hoàng và hành trình miên mật cùng chữ viết

Mối quan hệ giữa người thầy với học trò là mối quan hệ của sự truyền thừa-kế tục, trao-nhận những tinh hoa của nhân loại tụ lại nơi người thầy-trò đó. Cầu học mà không có người dạy mới biết sự làm thầy cao quý. Calligraphy ở Việt Nam không có người dạy, Hoàng tự mày mò thực hành hàng chục năm qua tìm hiểu những calligrapher bậc thầy thế kỷ 20 như Edward Johnston, người đặt nền móng cho calligraphy hiện đại và những ứng dụng mang tính thời đại trong chữ của Hermann Zapf. Năm 2013, cô Margaret Sepherd từ Mỹ đến Việt Nam dạy khóa chữ Roman, khởi lên trong Hoàng một chặng đường ý nghĩa về sau.

Suốt quá trình học calligraphy chuyên sâu, Hoàng còn học Urushi, Illumination, Nihonga và nhiều loại hình nghệ thuật khác để mở mang. Hoàng có cơ duyên được truyền thừa nghệ thuật làm bút calligraphy từ thầy Christopher Yoke và nghệ thuật Makie† từ thầy Matsuda Shokan. Hai người thầy có sức ảnh hưởng lớn tới cuộc đời Hoàng, một người từng có tuổi trẻ sôi nổi nồng nhiệt như một gangster Mỹ thực thụ nay chỉ ngồi yên chú tâm làm bút; người kia có lối sống tao nhã khiêm nhường nối tiếp nền tảng gia đình sâu dày từ thời Minh Trị. Mỗi năm Hoàng đều sắp xếp thời gian học, làm việc và sống cùng thầy. Họ trao truyền lại không chỉ tri thức mà ở khí chất, phẩm cách.

Đọc thêm: Thanh - Sắc - Dạng: Khi ẩm thực là hình thức nghệ thuật và trải nghiệm văn hóa

Nét chữ, nết người

Chinese callligraphy (thư pháp) với với hệ chữ tượng hình có lịch sử hơn 3000 năm chứa đựng cả vũ trụ trong con chữ, thiên về nét, khí, thần. Calligraphy hệ chữ Hy Lạp, La tinh thiên về cấu trúc, định dạng (vuông, tròn, tam giác), góc bút, góc chữ. Khải thư, hành thư, thảo thư tương ứng với kiểu formal, infomal, cursive. Á Đông dùng đầu bút lông mềm, Tây phương dùng ngòi cứng từ lông chim lông ngỗng, kim loại, từ đó sinh ra cách vận bút khác nhau. Nhân sinh quan, thế giới quan, tư duy thẩm mỹ của mỗi dân tộc tạo nên sự đa dạng về hình thái của calligraphy nhưng các giá trị cốt lõi không thay đổi. Calligraphy trước đây dùng để ghi chép kinh, giáo lý, các văn bản thiêng trong đền đài, giáo đường; người viết chữ đồng thời tiếp nạp được những kiến thức trong văn bản một cách tự nhiên.

Xem thêm: Trịnh Đình Lê Minh và nghệ thuật trong những cảnh quay điện ảnh

Trong quan niệm Á Đông, luyện chữ là huân tu, dưỡng các tập khí, cho mắt sáng, lòng trong. Nét chữ – nết người – nếp nhà, luyện chữ đồng thời giáo dục nết người chứ không phải hệ quả của nhau. Phụ huynh ngày nay cho con luyện chữ đẹp đôi khi rời xa bản chất của việc luyện chữ là luyện tư thế, phép tắc, lễ nghĩa chứ không nằm ở bản thân con chữ, dễ đánh mất bản sắc của đứa trẻ. Sửa soạn thư phòng, bàn viết, giấy, mực, bút là sửa soạn tâm thế, nghi thức ứng xử trong đời sống. Bút ngòi bẩn không nhúng vào lọ mực sạch, giấy không tùy ý viết, ấy là sự tự trọng “giấy rách phải giữ lấy lề.”

Nhất nghệ tinh

Trình độ thẩm mỹ của người Việt trước đây rất cao nhưng hiện bị tụt lại so với các nước đồng văn do biến động lịch sử, chiến tranh, chính sách quản lý, tính cách dân tộc… Truyền thống Tổ nghề dạy cho lớp trẻ nhưng đó vẫn là dạy nghề, khó đạt đến sự tinh mỹ nếu người thầy không sẵn có sự tinh mỹ. Được giới chuyên môn quốc tế đánh giá là nghệ sĩ calligraphy điêu luyện, nghệ nhân làm bút calligraphy và sơn mài Urushi, Huy Hoàng còn là giáo viên đáng trọng của nhiều lứa học trò khắp thế giới với giáo trình calligraphy tự thiết kế. Các kiểu chữ từ Italic đến English Roundhand, từ Spencerian đến chữ Roman… qua lăng kính của Hoàng không chỉ mang lại tri thức về di sản calligraphy mà còn truyền cảm hứng cho người học.

“Nhật là quốc gia gìn giữ tốt nhất các loại hình nghệ thuật truyền thống với nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân tầm quốc bảo. Hiện hình thức học truyền thừa tại Nhật cũng hiếm dần, sự coi trọng cấp bậc vừa là điểm mạnh vừa là cản trở lớn. Mỹ là ngôi sao đang lên về bán thủ công, với sự vận hành chặt chẽ và tư duy mở. Học viên Việt Nam không mạnh về nghiên cứu sâu, thường tiếp thu qua cầm tay chỉ việc. Hiện calligrapher Châu Á đang trẻ hơn mặt bằng chung, sự điều tiết trong cách truyền dạy để thích nghi với thời đại là điều cấp thiết để gìn giữ nghệ thuật calligraphy.” Hoàng chia sẻ.

Dấu chấm định càn khôn

Miên mật với nghiệp chữ viết, Hoàng sớm định hình phong cách riêng trong giới calligraphy Châu Á và thế giới. Khí chất của nghệ sĩ phần nào hiển thị qua cách chọn giấy, bút, kiểu chữ, màu mực, nội dung, bố cục… Trên nền giấy sắc phong nhuộm từ gỗ hoàng đằng, Hoàng ghi dấu ấn bởi cách vận bút với nền tảng cấu trúc và định dạng lõi của nghệ thuật calligraphy và điểm xuyết các tiểu tiết độc đáo. Từng con chữ hiện diện với phong vị mới mẻ, vừa nghiêm cẩn vừa khẳng khái lộng lẫy. Mối liên kết giữa người viết với chữ viết là bản chất của tình yêu và việc dựng xây các mối quan hệ. Bao khổ luyện của nghệ sĩ thông qua con chữ nhằm biểu đạt cấu trúc, định hướng và sự cân bằng nội tại. Luyện chữ là hành trình mỗi người tự thấu hiểu mình và thế giới, từng ngày trở thành thành bản thể hướng thượng toàn vẹn hơn.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm in Tatler Vietnam số tháng 11/2024

ĐỌC THÊM

Trưng bày tác phẩm nghệ thuật trong nhà sao cho tinh tế?

Khi các nữ nghệ sĩ thị giác thiết kế trang sức

5 cộng đồng nghệ sĩ độc lập tại Sài Gòn bạn không nên bỏ qua