Cover Để thích nghi với sự phẳng hóa của thời đại, những cộng đồng nghệ sĩ độc lập trở nên cởi mở hơn, lồng ghép các chất liệu quen thuộc vào trong thực hành để kéo gần khán giả lại hơn
Để thích nghi với sự phẳng hóa của thời đại, những cộng đồng nghệ sĩ độc lập trở nên cởi mở hơn, lồng ghép các chất liệu quen thuộc vào trong thực hành để kéo gần khán giả lại hơn
1 / 1
Không phải những trung tâm hay bảo tàng, chính những cộng đồng nghệ thuật mới là cơ sở định hình nên bức tranh tổng quát về thực hành nghệ thuật ở Việt Nam
Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại vẫn chưa phát triển toàn diện về cơ sở hạ tầng dành cho nghệ thuật, nên những cộng đồng tập trung không những giúp bồi dưỡng nghệ sĩ trẻ mà còn tạo điều kiện và không gian an toàn để các tài năng chưa được công nhận được mạo hiểm thể nghiệm những vùng đất chưa được khai phá như vị niệm, trừu tượng,... Đơn cử như tiền thân của Á Space do nghệ sĩ Vũ Dân Tân sáng lập chính là khuôn viên tư trang nơi anh mời bằng hữu đến trao đổi và thử nghiệm những phong cách thực hành mới (Van Do, 2023, HBS Southeast Asia). Những cộng đồng độc lập này là nơi để bản địa hóa các phương pháp thực hành quốc tế hoặc cải biên thực hành truyền thông theo hướng đương đại, từ đó giúp đời sống nghệ thuật ở Việt Nam thêm đa dạng màu sắc.
Do tính chất cục bộ và nội bộ, các cộng đồng này từng rất khó tiếp cận đối với công chúng, ngay cả trong những vùng đô thị. Để thích nghi với sự phẳng hóa của thời đại, những cộng đồng nghệ sĩ độc lập trở nên cởi mở hơn, lồng ghép các chất liệu quen thuộc vào trong thực hành để kéo gần khán giả lại hơn. Dần dà, các cộng đồng này trở thành những không gian công cộng hoặc bán công cộng, cung cấp địa điểm cho sự tham gia thảo luận của mọi tầng lớp xã hội (Young, 1990; Walzer, 1995), (Low and Smith, 2006).
Những không gian thay thế hoặc bán công cộng này đại diện cho các nguồn độc đáo của địa phương có thể giúp cải thiện bộ mặt đô thị. Tới lượt mình, các không gian này tái tạo các mối quan hệ xã hội hiện có, gắn kết các nhóm nội bộ và ngoại vi, đồng thời hỗ trợ nghệ sĩ phát triển kinh tế thông qua việc kết nối với những người có nhu cầu trải nghiệm hoặc sưu tầm nghệ thuật (Carr and Servon, 2009).
Ngoài phòng trưng bày, sân khấu và xưởng vẽ, một số không gian nghệ thuật còn bổ sung thêm các hình thức gặp mặt, thảo luận cộng đồng và các sự kiện đặc biệt. Điều này giúp phổ biến các loại hình nghệ thuật và cải thiện tính thẩm mỹ và văn minh của vùng đô thị cũng như vùng ngoại ô.
Trong sự giao thoa và hợp tác quốc tế, nhiều loại hình nghệ thuật nước ngoài đã du nhập và kết hợp cùng truyền thống thực hành vốn có của đã góp phần tạo nên những mảng màu đa dạng về nghệ thuật tại Sài Gòn.
Các cộng đồng nghệ sĩ độc lập nổi bật tại Sài Gòn
Có lẽ, điểm khởi đầu của nghệ thuật đương đại tại miền Nam là ở cộng đồng Blue Space của cô Trần Thị Huỳnh Nga trong thập niên 90. Blue Space khởi đầu như một đơn vị bảo trợ và tổ chức triển lãm cho các họa sĩ tiên phong lúc bấy giờ. Dần dà, Blue Space trở thành không gian ươm mầm cho các thực hành đương đại và nghệ sĩ trẻ triển vọng, đồng thời chuyển mình thành một cộng đồng lưu trữ và phát triển văn hóa thị giác và ủng hộ lý tưởng tự do biểu đạt.
Sau Blue Art, nhiều tổ chức và cộng đồng phi lợi nhuận ra đời dựa trên niềm cảm hứng đó. Nổi bật nhất có thể điểm qua những tổ chức nghệ thuật sau:
Nguyễn Art Foundation
Nguyễn Art Foundation (NAF) được lập ra với sứ mệnh tập hợp và lan tỏa tri thức nghệ thuật đương đại trên Việt Nam thông qua giáo dục và hoạt động giám tuyển (Ảnh: Nguyễn Art Foundation)
1 / 3
Dưới sự điều hành của Quỳnh Nguyễn, Nguyễn Art Foundation (NAF) được lập ra với sứ mệnh tập hợp và lan tỏa tri thức nghệ thuật đương đại trên Việt Nam thông qua giáo dục và hoạt động giám tuyển. Thông qua các hoạt động trưng bày, triển lãm và các hoạt động bảo trợ lưu trú nghệ sĩ quốc tế, NAF mở rộng các khả thể và khả năng cho nghệ thuật đương đại địa phương, tập trung vào những người trẻ có triển vọng. Quan điểm của NAF là nghệ thuật không bờ bao, mọi thực hành nghệ thuật trên mảnh đất chữ S đều đóng góp cho quá trình phát triển “nghệ thuật đến từ Việt Nam”.
Bên cạnh đó, giáo dục là mảng NAF đặc biệt. Thông qua chương trình giáo dục cộng đồng hợp tác với hệ thống trường EMASI và trường Renaissance Saigon, NAF đã lồng ghép nghệ thuật đương đại vào trong trải nghiệm và chương trình học của học sinh, từ đó lan tỏa tri thức cũng như tinh thần nghệ thuật bản địa.
Khi đến với NAF, người tham dự có thể nghe những buổi “Thăm Xưởng” – nơi ghi lại những bài phỏng vấn với các nhân vật có đóng góp quan trọng đối với lịch sử nghệ thuật đương đại Việt Nam; tham gia workshop “đọc kỹ thuật” qua PORTFOLIO+; cộng tác chấp bút với NAF trong mảng xuất bản tập san trực tuyến; lắng nghe các buổi chuyên đề.
Không chỉ là không gian biểu đạt, NAF thực sự là điểm đến quan trọng đối với những ai yêu thích, đang thực hành hoặc mong muốn hiểu hơn về nghệ thuật đương đại đến từ Việt Nam.
Sophie’s Art Tour
Sophie’s Art Tour hiện thân như một người kể chuyện và dẫn dắt mọi người đến với những bề sâu trong lịch sử văn hóa thị giác Việt Nam (Ảnh: Sophie’s Art Tour)
1 / 3
Nếu muốn trải nghiệm “một ngày du hành trong thế giới nghệ thuật”, Sophie’s Art Tour là nơi bạn có thể hiện thực hóa mong muốn đó một cách có hệ thống. Được thành lập từ năm 2008, Sophie’s Art Tour hiện thân như một người kể chuyện và dẫn dắt mọi người đến với những bề sâu trong lịch sử văn hóa thị giác Việt Nam. Do Sophie Hughes, cựu quản lý của Galerie Quynh và Giám đốc Festival Phim độc lập Đông Nam Á Future Shorts Southeast Asia, dẫn dắt, đây sẽ là nơi đưa người tham gia du hành vào thế giới văn hóa-nghệ thuật theo hình thức travel-learn (đi để học) tại các bảo tàng, phòng tranh, trường đại học thăm xưởng nghệ thuật hoặc đối thoại với nghệ sĩ.
Khác với các nhóm nghệ thuật khác, Sophie’s Art Tour tập trung nhiều vào sứ mệnh lưu trữ và bảo tồn lịch sử thị giác, bên cạnh mục tiêu giáo dục và lan tỏa tri thức nghệ thuật. Kho lưu trữ của Sophie’s Art Tour chứa hơn 400 cuốn sách và danh mục triển lãm, hơn 300 bản nhạc từ năm 1959 đến 1984, các tác phẩm nghệ thuật đương đại từ năm 2009 trở về sau; các bản sao tiểu sử, tiểu luận, luận văn, sách và các bản phác thảo gốc thời kỳ chiến tranh từ năm 1959 đến 1976; bộ sưu tập kỹ thuật số bản đồ; bản ghi âm phỏng vấn nghệ sĩ do Sophie’s Art Tour thực hiện các cuộc nói chuyện của nghệ sĩ; ảnh chụp các chuyến thăm xưởng và các buổi biểu diễn và triển lãm nghệ thuật đương đại.
Nhờ những đóng góp quan trọng về mặt cứ liệu lịch sử, Sophie’s thường xuyên nhận lời cộng tác với nhiều trường đại học và trung học như Đại học Harvard, Viện Nghệ thuật Chicago, Úc Đại học Quốc gia, Học viện Nghệ thuật Cranbrook, Đại học Fulbright Việt Nam.
Saigon Improv House
Above Nếu bạn muốn đào sâu hơn về khía cạnh tâm trí kết hợp với sân khấu đương đại, Saigon Improv House là một cộng đồng không thể bỏ qua (Ảnh: Saigon Improv House)
Nếu bạn muốn đào sâu hơn về khía cạnh tâm trí kết hợp với sân khấu đương đại, Saigon Improv House là một cộng đồng không thể bỏ qua (Ảnh: Saigon Improv House)
1 / 1
Ngoài khía cạnh thị giác, nghệ thuật đương đại còn biểu hiện qua ngôn ngữ, ý niệm, vô thức và ngôn ngữ. Nếu bạn muốn đào sâu hơn về khía cạnh tâm trí kết hợp với sân khấu đương đại, Saigon Improv House là một cộng đồng không thể bỏ qua. Saigon Improv House là một trong những nhóm hướng dẫn và biểu diễn kịch ứng tác có bài bản nhất ở Sài Gòn dưới sự lèo lái và điều hành của Vân Possible.
Kịch Ứng Tác (Improv) là môn nghệ thuật mới được phát triển cách đây gần một thế kỷ và nhanh chóng phổ biến trên thế giới. Trong kịch ứng tác gần như không có kịch bản, mà dựa trên phản ứng tại chỗ và vô thức của mỗi diễn viên mà thêu dệt nên câu chuyện cho vở kịch. Chính sự phi cấu trúc này sẽ buộc người tham gia và khán giả sẽ phải tự điền vào chỗ trống bằng câu chuyện cá nhân– vô hình trung lắng nghe phần bản ngã sâu thẳm, dễ tổn thương của bản thân. Trên sân khấu ứng tác không có diễn viên vì khán giả và người tham gia sẽ cùng tạo nên câu chuyện mà không có sự chuẩn bị trước.
Trong bối cảnh nhạy cảm như kịch ứng tác, vai trò của người dẫn dắt rất quan trọng. Tại Saigon Improv House, người tham gia được tạo nhóm theo mức độ phù hợp về khả năng chia sẻ và biểu đạt nội tâm của họ.
MoT+++ và A.Farm
Above Những buổi bàn tròn nghệ sĩ của MoT+++ gần như loại trừ hết khán giả để nghệ sĩ tập trung đào sâu vào tâm thức, tri thức về nghệ thuật của bản thân họ, đồng thời khai phá bản chất của sự đối thoại giữa nghệ sĩ như một vai trò và bản ngã của họ (Ảnh: MoT+++)
Những buổi bàn tròn nghệ sĩ của MoT+++ gần như loại trừ hết khán giả để nghệ sĩ tập trung đào sâu vào tâm thức, tri thức về nghệ thuật của bản thân họ, đồng thời khai phá bản chất của sự đối thoại giữa nghệ sĩ như một vai trò và bản ngã của họ (Ảnh: MoT+++)
1 / 1
Bắt đầu từ năm 2015, nghệ sĩ Cam Xanh thành lập MoT+++ như một không gian tổ chức các sự kiện nghệ thuật đa dạng từ triển lãm, mở xưởng đến trình diễn âm thanh thể nghiệm, mà còn là sân chơi dành riêng cho nghệ sĩ thỏa sức khám phá, đối thoại và thể nghiệm một cách nghiêm túc. Đặc trưng của MoT+++ phải kể đến là chương trình artist talks và dự án lưu trú nghệ sĩ A.Farm. Những buổi bàn tròn nghệ sĩ của MoT+++ gần như loại trừ hết khán giả để nghệ sĩ tập trung đào sâu vào tâm thức, tri thức về nghệ thuật của bản thân họ, đồng thời khai phá bản chất của sự đối thoại giữa nghệ sĩ như một vai trò và bản ngã của họ. Bên cạnh đó, sáng kiến A.Farm hợp tác cùng viện Goethe giúp tạo cầu nối giữa nghệ sĩ trong và ngoài nước giao lưu với nhau, đồng thời tạo ra vùng chuyển giao cho các dòng chảy đương đại thế giới du nhập vào Việt Nam, cũng như đưa nghệ thuật và nghệ sĩ Việt ra trường quốc tế.
Các dự án nghệ thuật được thực hiện trong khuôn khổ chương trình A.Farm và MoT+++ thường mang tính thử nghiệm cao, phản ánh những vấn đề xã hội đương thời một cách sâu sắc. Có thể nói, những cộng đồng dành riêng cho nghệ sĩ như MoT+++ và A.Farm đã và đang đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy sự phát triển của nghệ thuật đương đại Việt Nam.
Xem thêm: Nghệ sĩ AI Niceaunties thách thức khuôn mẫu về những “bà cô” châu Á
Sàn Art
Sàn Art không chỉ là không gian triển lãm, mà còn là trung tâm văn hóa độc đáo, nơi các diễn ngôn nghệ thuật được mở rộng, tạo nên cầu nối vững chắc giữa nghệ thuật và cộng đồng (Ảnh: Sàn Art)
1 / 3
Trong hơn 15 năm hoạt động, Sàn Art đã khẳng định vị thế như điểm sáng nổi bật trong nghệ thuật đương đại Việt Nam. Được đồng sáng lập bởi Đỉnh Q. Lê, Tuấn Andrew Nguyễn, Hà Thúc Phù Nam và Tiffany Chung vào năm 2007, tổ chức này phát triển theo chiều ngang, đảm bảo sự tiếp cận công bằng cho nghệ sĩ, giám tuyển và khán giả.
Điểm đặc trưng của Sàn Art chính là sự tập trung vào việc nâng cao năng lực nghệ sĩ và giám tuyển, khai phá những diễn ngôn ít được nhắc đến, đồng thời kết hợp tinh tế giữa các chương trình phát triển chuyên sâu và các sự kiện tương tác trực tiếp với công chúng. Thông qua các buổi triển lãm, đọc sách, chiếu phim tọa đàm, thăm xưởng, Sàn Art lấp đầy khoảng trống về mặt kỹ thuật, văn hóa và kiến thức của các bên tham gia (nghệ sĩ, giám tuyển, khán giả và bản thân thực hành nghệ thuật). Bằng cách làm sống động những ý niệm đương đại trừu tượng khó nắm bắt, Sàn Art giúp làm cho nghệ thuật đương đại trở nên gần gũi hơn với thế hệ trẻ.
Sàn Art không chỉ là không gian triển lãm, mà còn là trung tâm văn hóa độc đáo, nơi các diễn ngôn nghệ thuật được mở rộng, tạo nên cầu nối vững chắc giữa nghệ thuật và cộng đồng.
