Kết-nối và Tiếp-diễn của Di sản

Trong thời kỳ của Hà Trí Hiếu, khi đất nước còn chịu ảnh hưởng của chiến tranh và giai đoạn đóng cửa, anh thường nhấn mạnh đến việc giữ gìn văn hóa Việt và truyền thống dân tộc. Tuy nhiên, ngôn ngữ mà chúng ta tiếp thu lại chịu nhiều ảnh hưởng từ phương Tây, từ học viện hàn lâm mỹ thuật Pháp, bao gồm cả việc tiếp nhận sơn dầu như một phương tiện nghệ thuật. Trong bối cảnh như vậy, làm thế nào anh có thể duy trì sự cân bằng giữa việc bảo tồn truyền thống và phát triển một ngôn ngữ nghệ thuật mới? Trong quá trình dung hòa giữa cái cũ/truyền thống /phương Đông và cái mới/hiện đại/ phương Tây, anh đã gặp phải những thách thức nào?

HTH: Tôi thấy cái hiện đại phải xuất phát từ cội nguồn, dân tộc. Với tôi, dân tộc nằm trong cội nguồn của từng người. Sống tại Việt Nam, trong quá trình thực hành nghệ thuật, đương nhiên tôi dùng nhiều nguyên liệu học hỏi được từ các nước phát triển. Đó là phương pháp để tôi học hỏi và nghiên cứu. Nhưng cuối cùng, tôi nghĩ rằng nếu muốn đi ra thế giới, mình cần dùng ngôn ngữ hiện đại phương Tây truyền tải những đặc tính dân tộc để tiếp cận nhận thức, sự mong mỏi của công chúng nói chung, trong đó có cả công chúng người Việt lẫn người nước ngoài.

Đọc thêm: Chuyển động của nghệ thuật đường phố tại Việt Nam

Để nói lên việc tác phẩm có thành công hay không thì phải do mọi người công nhận. Nhưng quá trình có thích thú hay không là do cảm xúc của chính mình. Tác giả luôn luôn phải có cảm xúc trong mình, phải yêu chính công việc của mình và hài lòng với cái mình tìm tòi. Thực chất, để đạt được điều đó, họ phải truyền tải được điều từ trong cội nguồn hay cốt lõi của họ. Nói cách khác, họ phải để công chúng tìm hiểu thêm về mình, chứ không thể chỉ theo và chiều công chúng.

Mỗi tác giả phải có bản sắc riêng của mình, để công chúng thấy rằng có nhiều ngôn ngữ hội họa khác nhau trong cộng đồng hội họa Việt, và điểm khác nhau đó đã khiến các tác giả trở thành những tác giả lớn.

Sau khi tốt nghiệp trường Mỹ thuật Việt Nam, Hà Nguyên Long từng có thời gian tu nghiệp tại Pháp. Bạn có cho rằng nước Pháp ảnh hưởng rất nhiều đến hệ tư tưởng triết học, tiến trình nghệ thuật và thẩm mỹ tại Việt Nam không? Là một nghệ sĩ trẻ, tâm thế và quan điểm nghệ thuật của bạn đã thay đổi ra sao sau thời gian này?

HNL: Quãng thời gian ở Pháp cho tôi thấy khác biệt lớn nhất giữa hai môi trường nghệ thuật là khả năng truyền thừa. Tôi tạm thời không nói đến truyền thừa các di sản hay sản phẩm nghệ thuật của nghệ nhân tại Việt Nam, mà nói chung trong phạm vi nghệ thuật thì ở Pháp hay Châu Âu, khả năng truyền thừa rất tốt, được thể hiện chính từ những địa điểm nghệ thuật mang tính kinh viện như bảo tàng, trường mỹ thuật... Nhiều người có thể coi đó là một “gánh nặng” đối với nghệ sĩ địa phương, nhưng tôi cho rằng sự hiện diện một cách có hệ thống của các giá trị mang tính di sản hay truyền thống là điều rất cần thiết trong đời sống đương đại. Đó là thứ mà tôi cảm thấy khá thiếu thốn khi còn ở Việt Nam. Điều này cũng dẫn đến sự bơ vơ mang tính cá nhân và ảnh hưởng lâu dài đến tôi trong suốt quãng thời gian du học.

Hệ thống tại Pháp rất tốt và cho tôi khả năng thâm nhập dễ dàng. Vô hình trung, tôi đã dần dần trở thành người thuộc về thế giới nghệ thuật đó, nhưng thời gian trôi qua, cảm giác bơ vơ ấy lại quay lại. Lúc đó, tôi thấy sự khác biệt của mình so với những nghệ sĩ bản xứ, và tiếp tục tìm kiếm. Tôi quyết định về Việt Nam và quay lại tìm kiếm những câu chuyện cá nhân mang tính gia đình, để thực sự tìm hiểu được mình đã từng là ai. Hiện tại và tương ai có lẽ vẫn là một cánh cửa mở của những điều chưa biết.

Xem thêm: Biên niên sử kiến trúc Grand Palais qua những con số

Giờ đây, anh Hiếu đã lên chức ông và Long đã lên chức bố. Cả hai nghĩ sao về việc sẽ tiếp nối và truyền lửa cho thế hệ sau?

HTH: Trước đây, nhà tôi cứ ăn cơm buổi trưa là lại hay kể chuyện, có Long, có con của họa sĩ Nguyễn Quốc Hội là họa sĩ Nguyễn Minh Quân. Tôi bình về tranh của người này người kia, về những cảm xúc và nhận thức của mình về tác phẩm, cứ như đài phát thanh. Tất cả những câu chuyện này thấm dần mỗi ngày, theo thời gian, vào trong tâm thức các bạn trẻ. Tôi cho rằng một người làm nghệ thuật thì cái tôi chính là nghệ thuật do mình làm ra, mang tính đương đại phản ánh tinh thần của thời đại đó. Có những tác phẩm, những nhân vật chỉ gây tiếng vang trong một thời gian nhất định rồi chìm khuất không ai còn biết tới. Vậy mình phải xác định được cái tôi đó nằm ở đâu, liệu có phải chỉ là cái danh đơn thuần? Trong bất kỳ ngành nghề nào cũng vậy, sự bùng lên rất nhanh rồi lại vụt tắt là điều hết sức bình thường. Nhưng là một người làm nghệ thuật và đặc biệt là hội hoạ, mình nghĩ rằng con đường mình đi phải lâu dài. Cũng không cần phải xưng danh khi cuối cùng chỉ vẫn là cuộc tìm kiếm nội tại: tôi đi tìm tôi. Có lẽ, đó mới là điều quan trọng nhất.

Có thể bạn bỏ lỡ: Một vòng quanh Tân Định: Từ lịch sử, nghệ thuật đến ẩm thực

HNL: Có một sự hạn chế trong thế giới nghệ thuật toàn cầu và quốc tế ngày nay với mong đợi về việc nếu ai đó thuộc vùng lãnh thổ, văn hóa nào thì họ phải đại diện vùng đất, con người nơi ấy. Tôi nghĩ đây là một định danh khá hạn hẹp và cứng nhắc. Với cá nhân tôi, việc tìm về di sản truyền thống bắt nguồn từ những điều hết sức gần gũi. Tôi đang tìm kiếm lại những mảnh ghép ký ức đến từ cha mẹ, ông bà, và từ từ dẫn mình đi sâu hơn, xa hơn. Ví dụ, tôi nhận ra việc mình yêu thích nghệ thuật tuồng chèo đến từ sự yêu thích không gian xem chung một chương trình TV với bà nội, từ đó hình thành tình yêu tự nhiên và thiêng liêng với truyền thống, di sản. Là người làm việc trong lĩnh vực sân khấu và hội họa, nhu cầu sáng tác của tôi luôn song hành với việc tiếp nhận những trải nghiệm, cảm xúc của đời sống xung quanh. Một đứa trẻ ra đời mang lại nhiều trải nghiệm cảm xúc mới mẻ, và thời gian sẽ mang tới câu trả lời và những cảm nhận cho chính con tôi và tôi.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm in Tatler Vietnam số tháng 10/2024 - Family & Legacy

XEM THÊM

Di sản nghề may tại Cao Minh Tailor - Vẻ đẹp ẩn giấu trong từng đường khâu

Những dấu ấn Hedi Slimane để lại trước khi rời Celine

Family & Legacy - Ấn phẩm đầu tiên định hình sự hiện diện của Tatler tại Việt Nam