Cover Trong bối cảnh AI và mạng xã hội ngày càng phát triển, con người càng ngày càng cảm thấy cô đơn nhiều hơn (Ảnh: Orange Ocean / Pexels).
Trong bối cảnh AI và mạng xã hội ngày càng phát triển, con người càng ngày càng cảm thấy cô đơn nhiều hơn (Ảnh: Orange Ocean / Pexels).
1 / 1
Mới đây, trong podcast với Dwarkesh Patel, Mark Zuckerberg, nhà sáng lập và CEO của Meta, trở thành tâm điểm tranh cãi khi ông chia sẻ về việc AI có thể trở thành “bạn” của những người ít bạn bè, cảm thấy cô đơn và có mong muốn tìm kiếm sự kết nối
Trên thực tế, nhận định của CEO của Meta không hoàn toàn sai, khi mà có nhiều người ngày càng phụ thuộc cảm xúc vào các công cụ AI chatbot. Theo nghiên cứu It’s only a computer: Virtual humans increase willingness to disclose, nhiều người có xu hướng sẵn sàng chia sẻ những thông tin nhạy cảm cho các “con người thực tế ảo” vì cảm thấy những công cụ này sẽ không phán xét họ.
Ngoài ra, theo báo cáo Comparing Physician and Artificial Intelligence Chatbot Responses to Patient Questions Posted to a Public Social Media Forum, những câu trả lời từ các AI chatbot được đánh giá mang sắc thái đồng cảm và thấu hiểu hơn nhiều so với phản hồi từ các bác sĩ. Vì thế, ngày càng nhiều người tìm đến các AI chatbot như một phương thức trị liệu tâm lý đơn giản và tiện lợi, thay vì chia sẻ với những người thân xung quanh hoặc bác sĩ trị liệu tâm lý.
Tìm hiểu thêm: Tầm ảnh hưởng của AI đối với lĩnh vực sức khỏe tinh thần
Trước khi làn sóng trí tuệ nhân tạo bùng nổ, sự phát triển của các nền tảng mạng xã hội cũng khiến nhiều người trở nên phụ thuộc vào những kết nối “ảo”, từ đó gia tăng cảm giác cô đơn của người dùng. Theo kết quả khảo sát của Pew Research Center vào năm 2024, gần 50% đáp viên ở độ tuổi thanh thiếu niên cho biết mạng xã hội ảnh hưởng tiêu cực đến thế hệ của họ. Như vậy, điều gì đã khiến con người bị nhấn chìm trong sự cô đơn, dù công nghệ ngày càng phát triển vượt bậc?
Những tác hại khi sử dụng AI chatbot như một giải pháp trị liệu tâm lý
Hiện tại, theo số liệu do chính OpenAi công bố, có hơn 400 triệu người sử dụng ChatGPT mỗi tuần, trong đó có nhiều sử dụng với mục đích tâm sự và tìm kiếm lời khuyên trong cuộc sống. Theo nhận định của Russell Fulmer, giáo sư tại Husson University, nhiều người có xu hướng cởi mở với AI chatbot nhiều hơn so với những người khác. Ngoài ra, ông cũng cho biết một số nghiên cứu cho thấy hiệu quả của việc trò chuyện với AI đối với những người đang mắc chứng lo âu và trầm cảm ở mức độ nhẹ. Dẫu vậy, việc sử dụng AI như một giải pháp trị liệu tâm lý có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ cần phải cẩn trọng.
Đáng chú ý, theo một nghiên cứu do OpenAI và MIT Media Lab thực hiện, những người lạm dụng các công cụ AI chatbot như ChatGPT có xu hướng cảm thấy cô đơn nhiều hơn những người sử dụng với tần suất vừa phải hoặc không sử dụng.
Above Việc lạm dụng AI chatbot có thể mang đến những hệ quả tiêu cực không mong muốn. Ảnh: Matheus Bertelli / Pexels.
Việc lạm dụng AI chatbot có thể mang đến những hệ quả tiêu cực không mong muốn. Ảnh: Matheus Bertelli / Pexels.
1 / 1
Trên thực tế, dù AI chatbot có thể giúp người dùng cảm thấy tốt hơn trong một số tình huống nhất định, các công cụ này vẫn chưa thể thay thế được các nhà trị liệu chuyên nghiệp, cũng không thể khỏa lấp được nhu cầu muốn kết nối xã hội của con người. Theo nghiên cứu Impact of media dependence, việc dành quá nhiều thời gian cho các AI chatbot có thể khiến kỹ năng giao tiếp và tương tác với người khác ngày càng tệ hơn, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống.
Vì thế, theo nhận định của Hannah Kim, giáo sư triết học tại Đại học Arizona, AI đóng vai trò như một nhân vật hư cấu để giúp chúng ta giải trí và khám phá nhiều khía cạnh của xã hội. Tuy nhiên, nếu phụ thuộc quá nhiều vào các AI chatbot, điều đó có thể tạo nên những kỳ vọng sai lệch về tình bạn trong thực tế, từ đó gây ra những hệ quả tiêu cực.
Có thể bạn quan tâm: Khi công nghệ kết hợp với nghệ thuật để dẫn lối bình yên
Nghiêm trọng hơn, một số AI chatbot có thể đưa ra phản hồi sai lệch, từ đó gây nên những hệ quả khó lường nếu người dùng lạm dụng các công cụ này quá mức. Một số người dùng phát hiện ra Meta AI có thể đưa ra những trả lời mang sắc thái tình dục đối với những người dưới 18 tuổi. Trong khi đó, một vài người thậm chí còn phát sinh mối quan hệ lãng mạn với AI chatbot và từ bỏ nỗ lực tìm kiếm sự kết nối tình cảm ở đời thực. Tệ hơn thế, vào cuối năm 2024, Sewell Setzer III, cậu bé 14 tuổi đã quyết định kết thúc đời mình sau khi trò chuyện với Character.AI, một AI chatbot cho phép người dùng tự tạo ra một nhân vật ảo để trò chuyện với họ.
Đâu là những điều cần làm để giảm phụ thuộc cảm xúc vào AI và mạng xã hội?
Trong khi AI chatbot có thể là công cụ hữu ích trong một số tình huống, việc lạm dụng quá nhiều có thể dẫn đến tình trạng phụ thuộc cảm xúc. Tương tự, việc sử dụng mạng xã hội hoặc ứng dụng hẹn hò trong thời gian dài có thể khiến con người cảm thấy lạc lõng và cô đơn nhiều hơn. Dưới đây là một số lời khuyên hữu ích để vượt qua cảm giác cô đơn mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ.
Nhận nuôi thú cưng
Việc nhận nuôi thú cưng, đặc biệt là chó và mèo, có thể mang lại nhiều lợi ích đối với sức khỏe tinh thần và giúp con người vượt qua cảm giác cô đơn. Theo UC Davis (University of California, Davis), việc nhận nuôi và chơi đùa cùng thú cưng giúp giảm căng thẳng và lo âu, đồng thời cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa và có ý thức trách nhiệm hơn. Những người nuôi thú cưng cũng có tỷ lệ bị trầm cảm thấp hơn đáng kể, theo bài viết do UC Davis đăng tải.
Ngoài ra, việc nuôi thú cưng còn có thể giúp chủ nhân mở rộng các kết nối xã hội. Việc cùng thú cưng đi ra ngoài có thể thu hút sự quan tâm và bắt chuyện của những người có cùng sở thích, từ đó tạo ra nền tảng đầu tiên cho một mối quan hệ sâu sắc hơn trong tương lai.
Đăng ký các hoạt động tình nguyện
Theo chia sẻ của Tara Gruenewald, nhà tâm lý học xã hội và sức khỏe tại Đại học Chapman, những hoạt động tình nguyện giúp đỡ cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích về sức khỏe tinh thần, mà còn góp phần nâng cao sức khỏe về mặt thể chất.
Ngoài ra, Laura Kubzansky, giáo sư về tâm lý học hành vi và xã hội tại Trường Y tế Công lập Harvard T.H. Chan, cho biết khi tham gia các hoạt động tình nguyện, chúng ta có xu hướng tạm quên đi những vấn đề rắc rối của bản thân. Không chỉ vậy, khi giúp đỡ những người gặp hoàn cảnh khó khăn, chúng ta có thể nhìn nhận lại vấn đề của bản thân theo một góc nhìn mới, từ đó dễ dàng tìm ra giải pháp xử lý.
Dĩ nhiên, các hoạt động tình nguyện cũng mang lại cơ hội gặp gỡ nhiều người hơn, từ đó giảm bớt cảm giác cô đơn và buồn chán.
Tham gia các hội nhóm, câu lạc bộ phù hợp với sở thích cá nhân
Việc tham gia những hội nhóm không chỉ giúp giảm bớt cảm giác cô đơn, mà còn mang lại cảm giác thuộc về một cộng đồng nhất định, từ đó cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa và thú vị hơn.
Không chỉ vậy, việc tham gia những hội nhóm như vẽ tranh, ca hát, làm đồ thủ công, chạy marathon, đá bóng,... còn củng cố sự tự tin và nâng cao lòng tự tôn của một người khi một tài lẻ nào đó của họ được công nhận. Ngoài ra, việc gia nhập các câu lạc bộ cũng góp phần mang lại những trải nghiệm độc đáo khi có thể tiếp thu nhiều kiến thức mới, cũng như cải thiện kỹ năng giao tiếp xã hội.
Topics
