Cover Chăm sóc sức khỏe tinh thần đang ngày càng trở thành một vấn đề thiết yếu, tuy nhiên, không phải ai cũng sẵn sàng đến để đến gặp bác sĩ tâm lý (Ảnh: Vitaly Gariev/Pexels)
Chăm sóc sức khỏe tinh thần đang ngày càng trở thành một vấn đề thiết yếu, tuy nhiên, không phải ai cũng sẵn sàng đến để đến gặp bác sĩ tâm lý (Ảnh: Vitaly Gariev/Pexels)
1 / 1
Liệu sự phát triển không ngừng của trí tuệ nhân tạo có thể trở thành giải pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần hiệu quả trong tương lai?
Theo dữ liệu do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố vào tháng 3/2023, khoảng 280 triệu dân số trên thế giới đang vật lộn với căn bệnh trầm cảm và tại Việt Nam, theo số liệu của Bộ Y tế Việt Nam vào năm 2023, con số này là khoảng 3,2 triệu người. Điều này bắt nguồn từ nhiều yếu tố khác nhau, chẳng hạn như nhịp sống hối hả của xã hội hiện đại đã tạo nên nhiều áp lực không thể giãi bày.
Tại Việt Nam, bên cạnh sự kỳ thị xoay quanh vấn đề điều trị sức khỏe tinh thần vẫn còn tồn tại, lĩnh vực trị liệu tâm lý đang thiếu hụt lực lượng bác sĩ trị liệu sở hữu chuyên môn cao. Với sự phát triển vượt bậc của công nghệ, trí tuệ nhân tạo có thể trở thành một trong những giải pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần hiệu quả trong thời gian tới.
Sự phát triển của AI trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần
Vài năm gần đây, các ứng dụng chăm sóc sức khỏe tinh thần xuất hiện nhiều hơn nhằm mang đến sự thuận tiện và tiết kiệm thời gian cho những người bận rộn với công việc. Kết quả của một báo cáo cho thấy, giá trị thị trường ứng dụng chăm sóc sức khỏe tinh thần dự kiến đạt được 16,5 tỷ USD vào năm 2023. Dưới đây là một vài tác động của trí tuệ nhân tạo đối với lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần được ghi nhận cho đến nay:
- Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI) có thể tích hợp vào ứng dụng với vai trò trợ lý ảo nhằm cung cấp cho người dùng những buổi trị liệu và tư vấn cá nhân hóa. Khi nắm bắt được thói quen và nhu cầu của người dùng, trợ lý ảo có thể dễ dàng thu thập và phân tích thông tin về tình trạng của họ, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp.
- Công nghệ học máy (machine learning) và học sâu (deep learning) có thể nâng cao mức độ chính xác trong việc chẩn đoán trạng thái sức khỏe tinh thần và dự đoán kết quả điều trị của người dùng.
- Quá trình xử lý ngôn ngữ tự nhiên (natural language processing) có khả năng nhận diện, phân tích giọng nói và văn bản, cũng như mô phỏng phong cách hội thoại của con người. Ngoài ra, công nghệ này cũng có thể học cách hiểu và tạo ra các loại tài liệu lâm sàng.
- Công nghệ thị giác máy tính (computer vision) có thể thu thập và phân tích nét mặt, cử chỉ và tư thế của người dùng để gợi ý giải pháp phù hợp.
Above Một số người đã bắt đầu tìm đến các giải pháp trị liệu tâm lý và chăm sóc sức khỏe tinh thần. (Ảnh: Karolina Kaboompics/Pexels)
Một số người đã bắt đầu tìm đến các giải pháp trị liệu tâm lý và chăm sóc sức khỏe tinh thần. (Ảnh: Karolina Kaboompics/Pexels)
1 / 1
Về mức độ hiệu quả, có nhiều nghiên cứu cho thấy tác động tích cực của trí tuệ nhân tạo. Kết quả đánh giá tổng hợp do IBM và Đại học California thực hiện cho thấy công nghệ máy học có thể mang lại kết quả có độ chính xác cao. Không chỉ vậy, theo một đánh giá hệ thống đăng tải trên NPJ Digital Medicine, các công cụ chabot tư vấn sức khỏe tinh thần có thể giảm bớt triệu chứng trầm cảm và buồn bã trong thời gian ngắn. Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu của Đại học Northwestern đã phát triển mô hình AI với phương thức xác định hành vi và dự định tự vẫn mà không cần đến hồ sơ về tình trạng tâm lý, cũng như biện pháp đo lường thần kinh.
AI sẽ góp phần thay đổi lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần như thế nào?
Dù mang lại nhiều lợi ích và tiềm năng, có không ít tranh cãi trái chiều xoay quanh vấn đề ứng dụng AI vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và trị liệu tâm lý. Theo nhận định của Giáo sư Jodi Halpern tại Trường Y Công lập UC Berkeley, không phải khía cạnh nào trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần cũng có thể ứng dụng AI. Cụ thể hơn, đối với phương pháp trị liệu nhận thức hành vi (cognitive behavioral therapy), AI có vai trò thúc đẩy và tạo động lực thay đổi hành vi theo hướng tích cực cho người dùng, chẳng hạn như giúp mọi người tự thực hành chánh niệm và ghi chú nhật ký cảm xúc.
Tuy nhiên, đối với những liệu pháp trị liệu tâm lý đòi hỏi sự giao tiếp, kết nối về mặt tâm lý giữa nhà trị liệu và người cần tư vấn, AI không thể thực hiện điều đó. Ông Halpern cũng bày tỏ sự quan ngại về việc một số công ty quảng bá sai lệch, thậm chí phóng đại về khả năng đồng cảm và quan tâm của trợ lý ảo đối với người dùng. Trên thực tế, AI không có khả năng thấu hiểu và kết nối với khía cạnh dễ bị tổn thương của con người. Những nhà trị liệu tâm lý có bằng cấp và đạo đức nghề nghiệp, cùng với trải nghiệm sống dày dặn, mới có thể làm được điều đó. Một vấn đề nghiêm trọng hơn là hiện vẫn chưa có quy định và phương thức kiểm soát hành vi thao túng người dùng của các trợ lý ảo tư vấn trị liệu.
Bên cạnh đó, nhà trị liệu tâm lý Richard Lewis cho biết, khi ông dùng thử ứng dụng chăm sóc sức khỏe tinh thần tích hợp trợ lý ảo Woebot, chatbot của ứng dụng này không thể hiểu được những sắc thái của vấn đề mà ông đưa ra. Trợ lý ảo này còn yêu cầu ông xóa bỏ cảm xúc tiêu cực và điều chỉnh suy nghĩ để “trở nên tích cực hơn". Theo ông Lewis, đây là lời khuyên tồi tệ và không có nhà trị liệu tâm lý có chuyên môn cao nào yêu cầu khách hàng điều chỉnh hoặc xóa bỏ cảm xúc tiêu cực. Vai trò của nhà trị liệu tâm lý là giúp khách hàng khám phá và tìm thấy ý nghĩa của những cung bậc cảm xúc phức tạp. Từ đó, nhà trị liệu sẽ đưa ra đề xuất và giải pháp để khách hàng hiểu rõ và chấp nhận bản thân.
Above Con người cần những giao tiếp và kết nối xã hội (Ảnh: Brooke Cagle/Unsplash)
Con người cần những giao tiếp và kết nối xã hội (Ảnh: Brooke Cagle/Unsplash)
1 / 1
Dẫu vậy, AI có thể giúp người dùng dễ dàng tiếp cận với hành trình trị liệu tâm lý. Nhà tâm lý học Ellen Fitzsimmons-Craft cho rằng việc tích hợp AI có thể giúp mọi người thoải mái hơn với việc bắt đầu trị liệu tâm lý, với điều kiện các ứng dụng này phải được quản lý đúng mực và đảm bảo về vấn đề đạo đức. Hơn nữa, trợ lý ảo có thể giúp người dùng tiết kiệm thời gian hơn trong việc đặt lịch hẹn, cung cấp thông tin liên hệ với nhà tư vấn trị liệu và trả lời một số câu hỏi đơn giản về sức khỏe tinh thần. Công nghệ trí tuệ nhân tạo cũng có thể hỗ trợ nhà trị liệu làm việc hiệu quả, tiết kiệm thời gian đối với các tác vụ hành chính mang tính lặp lại, chẳng hạn như điền mẫu thông tin khách hàng và sắp xếp tài liệu. Theo chia sẻ của cố vấn tâm lý Alison Morogiello, ứng dụng Upheal đã giúp cô giảm thiểu thời gian xử lý giấy tờ, đồng thời hỗ trợ cô ghi chú dễ dàng hơn trong các buổi trị liệu.
Cuối cùng, không giống như nhiều lĩnh vực khác, những cảm xúc phức tạp của con người không phải là điều mà công nghệ có thể “sửa chữa”. Sự lắng nghe, công nhận, thấu hiểu và quan tâm giữa người với người mới là yếu tố quan trọng nhất trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần, điều mà công nghệ không thể thực hiện được.
