Nếu một người trở nên quá ám ảnh với chế độ ăn uống lành mạnh, họ có thể mắc phải hội chứng rối loạn ăn uống có tên là orthorexia
Việc xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh có thể giúp con người trở nên khỏe mạnh và cảm thấy hạnh phúc hơn. Tuy nhiên, nếu một người trở nên quá ám ảnh với chế độ ăn uống lành mạnh, họ có thể mắc phải chứng rối loạn ăn uống có tên là orthorexia.
Nhiều năm vừa qua, việc theo đuổi chế độ ăn uống lành mạnh ngày càng phổ biến. Thế nhưng, một số người đã duy trì chế độ ăn uống lành mạnh một cách cực đoan và thiếu khoa học, từ đó khiến sức khỏe thể chất và tinh thần trở nên tệ hơn. Theo một nghiên cứu được thực hiện vào năm 2023, vận động viên và vận động viên sức bền (đặc biệt là vận động viên chạy bộ) có xu hướng mắc phải hội chứng orthorexia cao hơn. Một số nghiên cứu khác cho thấy những người tập thể dục thông thường cũng dễ mắc phải hội chứng orthorexia.
Do vậy, ở bài viết này, hãy cùng Tatler tìm hiểu về định nghĩa, tác hại và cách phòng tránh hội chứng orthorexia.
Đọc thêm: Từ Breitling đến Gucci: 5 địa điểm ăn uống sành điệu tại Seoul và Busan
Định nghĩa hội chứng orthorexia
Thuật ngữ orthorexia xuất hiện lần đầu vào năm 1997, được đặt ra bởi bác sĩ người Mỹ Steve Bratman. Orthorexia có nguồn gốc từ ngôn ngữ Hy Lạp và có nghĩa là chế độ ăn uống đúng đắn. Tuy nhiên, trong khía cạnh y học, orthorexia được dùng để chỉ về những người có sự ám ảnh độc hại đối với việc ăn uống lành mạnh và điều đó dần ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Khác với phần lớn hội chứng rối loạn ăn uống khác, orthorexia không liên quan đến việc ăn quá nhiều dẫn đến tăng cân, hoặc ăn quá ít để giảm cân. Theo kết quả của một nghiên cứu, những người mắc hội chứng có xu hướng ám ảnh quá mức về mức độ “tinh khiết” và “sạch sẽ” của thực phẩm. Dù chưa được công nhận chính thức là một chứng rối loạn ăn uống, chế độ ăn uống thiếu khoa học này được cho rằng không chỉ không mang lại lợi ích, mà còn ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thể chất và tinh thần.
Theo nhà trị liệu Jennifer Rollin, những người mắc phải hội chứng orthorexia có xu hướng đặt ra những quy tắc nghiêm khắc về lượng calo, thời gian ăn uống và thành phần trong thực phẩm. Rollin nói thêm, khi một người chỉ ăn những món mà họ cho là lành mạnh, điều đó dần biến thành sự ám ảnh, chứ không còn là một thói quen tốt. Nghiêm trọng hơn, hội chứng orthorexia còn có thể dẫn đến mắc phải những chứng rối loạn ăn uống khác, chẳng hạn như bulimia (cuồng ăn) hoặc anorexia (chán ăn).

Above Orthorexia là hội chứng ám ảnh cực đoan với chế độ ăn uống lành mạnh. (Ảnh: Pexels/Polina Kovaleva)
Người mắc phải chứng orthorexia có thể bị suy dinh dưỡng không chủ ý, thiếu máu, nhịp tim chậm bất thường, gặp vấn đề về tiêu hóa, mất cân bằng điện giải và nội tiết tố, hệ thống miễn dịch suy yếu, khả năng tập trung kém… do hạn chế tiêu thụ các loại thực phẩm khác. Họ còn cảm thấy lo lắng và sợ hãi khi được mời ăn những món ăn mà họ cho rằng không đáp ứng được tiêu chuẩn về sự lành mạnh. Chưa hết, đối với các sự kiện tụ tập quan trọng, những người mắc chứng orthorexia không thể có được trạng thái thoải mái để giao lưu với mọi người, thay vào đó là sự lo âu vì những món ăn được phục vụ có thể không lành mạnh.
Có thể bạn chưa biết: Đất nước lửa khí trong ẩm thực từ Đông sang Tây và cảm hứng sáng tạo
Việc duy trì chế độ ăn uống lành mạnh cực đoan như cắt bỏ nhiều nhóm thực phẩm khác có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống ở nhiều khía cạnh khác nhau. Theo nhà tâm lý học Kasey Goodpaster, khi cắt bỏ hoàn toàn nhóm thực phẩm chứa đường sẽ khiến cảm giác thèm ăn xuất hiện nhiều hơn. Khi không thể kiềm chế cảm giác thèm ăn, họ sẽ ăn nhiều hơn, sau đó tự dằn vặt bản thân và chu kỳ đó bắt đầu lặp lại nhiều lần. Dần dần, sức khỏe thể chất và tinh thần của họ trở nên tồi tệ hơn.
Làm thế nào để tránh mắc phải hội chứng orthorexia?

Above Định nghĩa về chế độ ăn uống lành mạnh luôn có sự thay đổi theo thời gian (Ảnh: Unsplash/Charlesdeluvio D)
Thực chất, định nghĩa về chế độ ăn uống lành mạnh luôn có sự thay đổi theo thời gian. Bác sĩ Jennifer Gaudiani chia sẻ, vào những năm 1990, việc tiêu thụ thực phẩm ít chất béo được xem là lành mạnh. Ngày nay, những loại thức ăn giàu protein, hàm lượng chất béo cao, ít carb và ít đường được cho là tốt cho sức khỏe. Một số khác lại cho rằng xuất xứ mới là yếu tố quyết định sự lành mạnh của thực phẩm, chẳng hạn như có nguồn gốc địa phương và không bị biến đổi gen.
Bác sĩ Gaudiani bổ sung, cơ thể của mỗi người đều có sự khác biệt. Vì thế, việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh phụ thuộc vào nhu cầu và điều kiện sức khỏe tổng quát của mỗi cá nhân vào từng thời điểm khác nhau. Trong khi đó, theo tiến sĩ Jeannemarie Beiseigel, không có loại thực phẩm nào hoàn toàn có hại hoặc có lợi cho sức khỏe, mà phụ thuộc vào tình trạng tổng quát, đặc điểm cơ thể, yếu tố di truyền của mỗi cá nhân. Một loại thực phẩm có thể tốt cho người này, nhưng lại không tốt đối với người khác. Vì thế, việc chỉ ăn một vài nhóm thực phẩm cố định từ ngày này qua ngày khác không phải mang lại lợi ích về mặt sức khỏe mà còn gây hại.

Above Việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh phụ thuộc vào nhu cầu và điều kiện sức khỏe tổng quát của từng người. (Ảnh: Pexels/Karolina Kaboompics)
Ngoài ra, một nghiên cứu được đăng tải trên Journal of Eating Disorders cho thấy hội chứng orthorexia có liên quan đến việc theo đuổi chủ nghĩa cầu toàn cực đoan. Những người này luôn nghiêm khắc với bản thân để duy trì hình ảnh hoàn hảo, bao gồm nữ giới và nam giới. Vì vậy, để tránh mắc phải hội chứng này, điều quan trọng là phải đặt ra mục tiêu duy trì chế độ ăn uống có tính thực tế, dễ đạt được và có tính linh hoạt.
Một cách khác để vượt qua chủ nghĩa hoàn hảo đó là thiết lập thói quen tự chăm sóc bản thân về khía cạnh thể chất và tinh thần. Tiến sĩ Beiseigel chia sẻ, việc tự chăm sóc bản thân giúp chúng ta giảm bớt căng thẳng, đồng thời không còn ám ảnh quá nhiều về chế độ ăn uống hoàn hảo, yếu tố lớn nhất khiến chúng ta dễ mắc phải hội chứng orthorexia. Từ đó, chúng ta có cái nhìn thoải mái hơn, ngừng dán nhãn thực phẩm và duy trì chế độ ăn uống cân bằng.
Do đó, việc có nhận thức đúng đắn về thói quen ăn uống lành mạnh đúng cách là rất quan trọng. Việc loại bỏ hoàn toàn những nhóm thực phẩm khác chỉ nên làm khi nhận được lời khuyên từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Quan trọng hơn, để sức khỏe tinh thần và thể chất luôn ở trạng thái tốt, chỉ có chế độ ăn uống là chưa đủ, mà còn cần sự kết hợp giữa nhiều yếu tố khác.




