Cover Chân dung Loan Sicre de Fontbrune
Chân dung Loan Sicre de Fontbrune
1 / 1
Tại ngôi biệt thự Pháp cổ trăm năm tuổi giữa Sài Gòn, hai cô trò tôi chuyện trò quên thời gian, ánh nắng lung linh rót xuống mặt bàn cùng trang tạp chí L’Illustration 1932 với bức tranh lụa “Lên đồng” của Nguyễn Phan Chánh, một trong những tác phẩm kinh điển trong bộ sưu tập của Loan Sicre de Fontbrune
Đã có nhiều bài báo viết về Loan Sicre de Fontbrune với vai trò một nhà sưu tập kỳ cựu - người bảo hộ cho mỹ thuật Đông Dương suốt bốn thập niên qua tại Paris. Nhưng với tôi, cuộc gặp gỡ này mang một nhân duyên khác: dù cách xa cả một châu lục và một thế hệ, tôi luôn coi cô Loan như một người thầy, người đã tiên phong mở đường cho công việc giám tuyển mỹ thuật Việt Nam trước cả khi thuật ngữ này được ra đời và lan rộng trong nước, đặt nền móng cho thế hệ của tôi được tự tin định vị mình là một curator.
Nền móng của một giám tuyển vững chính là vốn liếng học thuật hàn lâm. Sau khi tốt nghiệp tú tài và lấy chứng chỉ chuyên khoa Văn học, cô giảng viên trẻ Phương Loan rời Sài Gòn sang Paris năm 1979 ở tuổi 20. Bảy năm đầu tại Pháp, cô theo học cử nhân tại Viện Ngôn ngữ và Văn minh phương Đông. Lưu loát bảy loại ngôn ngữ Á-Âu (Việt, Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Đức, Trung và Nhật) và mang trong mình một đam mê mỹ thuật mãnh liệt, nữ học giả đã không ngừng trau dồi chuyên môn nghiên cứu về mỹ thuật Việt khi tiếp tục lấy bằng từ những kinh viện đầu ngành như Học viện Mỹ thuật và Khảo cổ (trực thuộc Đại học Sorbonne), Trường Louvre (đặt trong Bảo tàng Louvre), và Học viện Cao học Mỹ thuật.
Đọc thêm: CEO Bảo tàng Nghệ thuật Quang San - Tiếp nối di sản cha ông
Song song với việc học trên giảng đường, cô dành hầu hết thời gian tại những sự kiện và không gian nghệ thuật, miệt mài kiếm tìm, khám phá những dấu tích của mỹ thuật Việt tại Pháp và châu Âu. Đã có nhiều học giả phương Tây dành cả đời để nghiên cứu về mỹ thuật Việt, nhưng không mấy ai vận dụng thành thục được cả tiếng Việt và ngoại ngữ Á-Âu để đưa ra những nhận định đa chiều và sâu sắc, bởi bản thân mỹ thuật Đông Dương chính là một sự giao thoa Đông - Tây độc đáo. Và thế mạnh này khiến cho Loan Sicre de Fontbrune trở thành một sử gia nghệ thuật có cái nhìn toàn cục và khách quan, không bị cuốn theo góc nhìn vị Tây phương dù hoạt động ở ngay kinh đô ấy.
Above Chân dung Loan Sicre de Fontbrune
Chân dung Loan Sicre de Fontbrune
1 / 1
Phần công việc cơ bản nhất của một giám tuyển bắt nguồn từ gốc latin cura có nghĩa là săn sóc, giám hộ cho một tác phẩm hoặc bộ sưu tập. Tốt nghiệp xong, năm 1991, cô Loan được Bảo tàng Quốc gia Guimet – một trong những bảo tàng nghệ thuật châu Á lớn nhất thế giới – bổ nhiệm vào vị trí quản lý cổ vật Đông Nam Á, với trọng trách và đặc quyền được hàng ngày mở xem những hiện vật để thông kê danh mục, bảo quản, phục chế và nghiên cứu. Với mắt quan sát sắc sảo và nỗ lực đào sâu dò tìm thông tin, cô Loan đã giúp bổ khuyết lai lịch cho nhiều hiện vật quý báu, quan trọng với mỹ thuật Việt tại bảo tàng này như đồ sứ ký kiểu bleu de Hue, đồ ngự dụng bằng vải, gỗ, đá và kim khí, tượng thờ và vật dụng tôn giáo..., gây dựng tiền đề cho nhiều cuộc trưng bày sau này. Xuyên suốt những thập niên sau đó, cô Loan đã tiếp tục được nhiều bảo tàng tại Pháp và châu Âu mời làm cố vấn như Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Paris, Bảo tàng Quốc gia về Gốm sứ Sèvres, Bảo tàng Limoges, Bảo tàng Nghệ thuật và Lịch sử Hoàng gia Bỉ... Những nỗ lực ấy đã đem đến sự ghi nhận và củng cố vị trí cho mỹ nghệ và mỹ thuật Việt trên bản đồ kinh viện châu Âu.
Đọc thêm: Những nữ đầu bếp Việt tỏa sáng trong căn bếp nhiều áp lực
Above Chân dung Loan Sicre de Fontbrune
Chân dung Loan Sicre de Fontbrune
1 / 1
Bản lĩnh của một giám tuyển giỏi nằm ở sự tiên phong. Khi vị hôn phu của cô, nhà sưu tập Yves Sicre de Fontbrune – chủ sở hữu phòng tranh và tạp chí nghệ thuật danh giá Cahiers d’Art – thắc mắc vì sao cô không mua tranh Picasso (ông Yves đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện và phân phối cuốn catalogue raisonné của Picasso), cô Loan đã trả lời: “Em muốn sưu tập tranh và đồ cổ Việt Nam vì chưa ai biết tới nhiều.” Cô là người đầu tiên viết bài luận về bleu de Hue tại Pháp. Sau 10 năm thai nghén, triển lãm năm 2002 do cô cố vấn mang tên “Việt Nam: nghệ thuật và văn hóa, từ quá khứ đến hiện tại (Le Vietnam: art et culture, du passé au présent)” là triển lãm đầu tiên về mỹ thuật Việt tại Bỉ, quy tụ 450 hiện vật từ Việt Nam và khắp châu Âu. Chính nhờ dự án này mà Luật Di sản Văn hóa được thông qua tại Việt Nam, xây nền tảng cho công cuộc trao đổi văn hóa với thế giới dưới hình thức các triển lãm cổ vật xuyên quốc gia. Và năm 2012, cô Loan đảm nhận vai trò giám tuyển khách mời cho triển lãm “Từ sông Hồng đến Mekong - Tầm nhìn của Việt Nam (Du Fleuve Rouge au Mékong - Visions du Vietnam)” tại Bảo tàng Cernuschi. Đây là triển lãm mang tính lịch sử, bởi nó là triển lãm lớn đầu tiên trên thế giới thuật lại toàn diện lịch sử phát triển của mỹ thuật Đông Dương. Với bề dày kinh nghiệm và những đóng góp trọng yếu, năm 2014, Loan Sicre de Fontbrune được Viện Hàn lâm Hải ngoại Pháp chính thức bổ nhiệm làm thành viên thông tín trong chuyên khoa Giáo dục, Văn chương, Khảo cổ và Mỹ thuật, tiếp nối những tên tuổi khác như vua Khải Định, nhà văn hóa Phạm Quỳnh và chính trị gia Nguyễn Tiến Lãng.
Above Chân dung Loan Sicre de Fontbrune
Chân dung Loan Sicre de Fontbrune
1 / 1
Là hậu bối may mắn đã và đang bước trên những viên gạch được xây bởi thế hệ học giả đi trước, tôi đọc đến thuộc lòng những bài viết hay vựng tập triển lãm của Loan Sicre de Fontbrune, và sử dụng chúng như tài liệu giáo khoa trong bài giảng của chính mình. Di sản mà cô để lại không chỉ nằm ở giá trị của bộ sưu tập cá nhân, mà còn ở nỗ lực theo đuổi sự uyên bác không thỏa hiệp, bản lĩnh chọn lối đi gai góc, và lòng sắt son với bản sắc Việt bất chấp ranh giới địa lý và văn hóa. Với tôi, đó đều là những vẻ đẹp đáng kính của một giám tuyển mở đường.
Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm in Tatler Vietnam số tháng 10/2024 - Family & Legacy
Credits
Creative Design: Alex Fox
Art Direction: Thanh Binh Dang
Photography: Minh Wuan Nguyen
Producer: max
Styling: Nhat Thien
Make-Up: Tris Pham
Hair: Tris Pham
Production: Assistant Phuong Nguyen
Stylist's Assistant: Bella
Lighting: Bảo Hoàng Nguyễn
Outfit: Chanel, Dior, Gia Studios
Accessories: Chanel
