[NowGen] Kiến trúc sư, nhà thiết kế Nguyễn Kiều Lam và những cấu trúc biết thở

Có những không gian mà Nguyễn Kiều Lam cho rằng không cần thêm vào đó bất cứ điều gì. Sự tiết chế ấy phản ánh cách cô tiếp cận công việc: dành ưu tiên cho bối cảnh, cho trải nghiệm của con người và cho những gì vốn đã tồn tại trong không gian. Cách nhìn ấy xuất hiện xuyên suốt công việc của cô, từ những thử nghiệm với giấy dó, vải hay lưới kim loại cho đến việc tái sử dụng cùng một bộ vật liệu qua nhiều công trình khác nhau.

Chị thường làm việc với những vật liệu rất nhẹ và mềm như vải, lưới hay giấy dó. Điều gì khiến chị bị thu hút bởi những chất liệu này?
Điều đầu tiên tôi muốn khẳng định là vật liệu chỉ là phương tiện. Còn cấu trúc mới là điều tôi quan tâm. Tôi lớn lên trong gia đình có mẹ làm nghề may áo dài. Từ nhỏ, tôi đã được tiếp xúc với phom dáng, những đường cắt và cách chất liệu tương tác với cơ thể. Qua đó, tôi nhận ra một người thợ may giỏi phải hiểu cấu trúc cơ thể trước khi nghĩ đến vẻ đẹp của trang phục.

Sau này khi làm nghề, tôi nhìn vật liệu theo cách tương tự. Mỗi vật liệu đều gắn với một bối cảnh riêng và có những khả năng riêng. Những vật liệu nhẹ, mềm thường cho phép tạo ra các cấu trúc linh hoạt và nhiều biến đổi trong không gian. Nhưng điều khiến tôi hứng thú không nằm ở bản thân vật liệu mà ở việc hiểu cấu trúc của nó để khám phá những khả năng mới.

Khi thiết kế không gian, tôi luôn bắt đầu từ bối cảnh. Từ đó mới quyết định nên sử dụng vật liệu gì và bằng cách nào. Với tôi, sáng tạo trong không gian luôn gắn liền với sáng tạo về kỹ thuật. Khi hiểu được kỹ thuật và cấu trúc, mình có thể mở ra những cách tồn tại hoàn toàn khác cho vật liệu.

Khi bắt đầu tìm hiểu một vật liệu mới, chị thường mất bao lâu để nắm được kỹ thuật và kết cấu của nó?
Thực ra tôi không đo đếm bằng thời gian. Tôi rất thích tìm hiểu về thủ công truyền thống và các ngành nghề khác nhau nên luôn tò mò về kỹ thuật và vật liệu. Tôi thường sưu tầm nhiều loại vật liệu khác nhau. Khi thấy một vật liệu có tiềm năng, tôi sẽ mang về thử nghiệm, quan sát và tìm hiểu cách nó phản ứng dưới những tác động khác nhau. Tôi hay gọi vui đó là “chơi với vật liệu”. Có thể là uốn, gấp, xếp hoặc làm những mô hình nhỏ để hiểu bản chất của nó.

Vì vậy, quá trình nghiên cứu thường không bắt đầu từ lúc có dự án. Nhiều vật liệu đã được tôi quan sát và thử nghiệm từ rất lâu trước đó. Đến khi gặp một bối cảnh phù hợp, tôi mới nghĩ đến cách ứng dụng chúng vào không gian. Bởi vậy rất khó để nói là mất bao lâu. Có những vật liệu đã được tôi tìm hiểu trong nhiều năm trước khi xuất hiện trong một công trình.

Điều khó nhất khi biến những vật liệu mềm thành một cấu trúc thực sự là gì?
Tôi nghĩ đó là kỹ thuật. Để tạo ra một cấu trúc không gian mới từ những vật liệu mềm, người làm thiết kế phải dành rất nhiều thời gian cho kỹ thuật. Với tôi, kỹ thuật và sáng tạo luôn song hành với nhau. Nhiều khi chính kỹ thuật quyết định hình khối và cách không gian được thể hiện. Vì vậy, sáng tạo về kỹ thuật không chỉ hỗ trợ cho thiết kế mà còn quyết định cách không gian ấy tồn tại.

Chị từng nhắc đến khái niệm “cấu trúc tự thân của vật liệu”. Điều đó có nghĩa là gì?
Tôi lấy một ví dụ đơn giản: Một tấm lưới kim loại khi cầm trên tay có thể rất mềm. Nhưng chỉ cần thay đổi cấu trúc bằng cách gấp, xoắn hoặc uốn cong, nó sẽ chuyển sang một trạng thái khác: cứng hơn, có khả năng tự chịu lực và hình thành nên một kết cấu riêng. Tôi gọi đó là cấu trúc tự thân của vật liệu.

Điều thú vị là khi hiểu được cấu trúc ấy, mình có thể để chính vật liệu quyết định hình khối của không gian. Vải cũng vậy. Khi được đặt trong một hệ cấu trúc phù hợp, nó không còn chỉ là một bề mặt mềm mà có thể trở thành một phần của kiến trúc.

Nhiều người gọi chị là người “dệt không gian”. Khi bắt đầu một dự án, chị thường nghĩ đến hình khối, vật liệu hay cảm xúc trước tiên?
Hình khối và cảm xúc đều xuất hiện rất sớm trong quá trình thiết kế. Nhưng điều đầu tiên đối với tôi luôn là nơi chốn mà công trình sẽ xuất hiện. Có những không gian khi mình đến và quan sát, tôi cảm thấy chúng đã rất đầy đủ rồi.

Trong những trường hợp như vậy, tôi thậm chí có thể đề xuất không làm gì thêm cả. Ngược lại, có những nơi cần một bầu không khí mới hoặc một trải nghiệm mới. Khi đó tôi sẽ tìm cách tạo ra một không gian phù hợp với chính nơi chốn ấy.

Sau đó mới đến cảm xúc. Khi nhận một đề tài, tôi thường nghĩ đến việc người trải nghiệm sẽ cảm thấy như thế nào khi bước vào không gian đó. Từ đó mình tìm cách dẫn dắt họ thông qua tỷ lệ, ánh sáng, vật liệu, màu sắc, mùi hương và nhiều yếu tố khác.

Tôi muốn mỗi không gian đều có khả năng dẫn người xem đi qua một hành trình cảm xúc nhất định. Tuy nhiên cũng có những trường hợp không gian không cần mang quá nhiều cảm xúc. Nó chỉ đóng vai trò làm nền cho một đối tượng hoặc nhân vật chính khác.

Khi đó tôi sẽ tiết chế tối đa để sự hiện diện của nó gần như trở nên trong suốt. Còn hình khối thường đến sau cùng. Khi một không gian cần sự cô đọng hoặc một hình thức rõ ràng hơn, tôi mới bắt đầu quan tâm nhiều đến hình khối để nó phù hợp với mục đích sử dụng.

Đọc thêm: Kiến trúc sư Trung Mai: Mỗi thành phố cần một phác đồ trị liệu

Có người cho rằng một thiết kế thành công là khi nó đủ nổi bật để trở thành tâm điểm. Ngược lại, cũng có những thiết kế gần như ẩn mình trong không gian. Chị thấy hướng tiếp cận nào thú vị hơn?
Tôi không so sánh cái nào thú vị hơn cái nào. Điều quan trọng là điều gì phù hợp với bối cảnh và mục đích của dự án đó. Khi tiếp cận một công việc, tôi luôn tự hỏi nơi này thực sự cần gì. Có những nơi cần một sự hiện diện rõ ràng, nhưng cũng có những nơi vai trò của thiết kế là lùi lại để làm nổi bật một đối tượng khác.

Theo tôi, đó chính là công việc của người thiết kế không gian: quan sát, cảm nhận và đưa ra giải pháp phù hợp nhất, thay vì áp đặt một cách làm cố định cho mọi dự án.

Cảm giác của cơ thể con người có vai trò như thế nào trong công việc của chị?
Đó là một yếu tố rất quan trọng. Khi bước vào một không gian, tôi luôn nghĩ đến việc người trải nghiệm sẽ cảm thấy gì khi ở trong đó. Từ câu hỏi đó, tôi bắt đầu hình dung những yếu tố cần thiết để dẫn dắt cảm xúc của họ, từ tỷ lệ, hình khối, ánh sáng đến vật liệu hay màu sắc.

Với tôi, mỗi lựa chọn đều góp phần tạo nên một hành trình cảm xúc nhất định cho người trải nghiệm.

Chị từng nhắc đến ánh sáng, vật liệu và cả mùi hương. Mùi hương có thực sự là một phần của thiết kế không gian?
Điều đó phụ thuộc vào từng dự án. Nếu dự án cần đến mùi hương, tôi xem đó là một phần tự nhiên của thiết kế. Với những không gian liên quan đến nước hoa, mùi hương thường là điểm chạm đầu tiên. Khi đó, tôi tìm cách chuyển tải tinh thần của mùi hương ấy thông qua không gian và trải nghiệm thị giác.

Với tôi, cảm xúc luôn được tạo nên từ nhiều giác quan cùng lúc: âm thanh, ánh sáng, màu sắc, vật liệu, xúc giác và mùi hương. Điều tôi quan tâm là cách những yếu tố ấy cùng tạo nên một trải nghiệm thống nhất, thay vì hoạt động như những lớp cảm nhận tách rời.

Chị nhìn nhận vấn đề thiết kế bền vững như thế nào trong ngành triển lãm và sự kiện?
Tôi nghĩ “thiết kế bền vững” là một khái niệm dễ nói nhưng không dễ thực hành. Trong công việc của mình, tôi không quá quan tâm đến việc khẳng định liệu mình có đang làm thiết kế bền vững hay không.

Điều tôi quan tâm hơn là cách sử dụng vật liệu một cách có trách nhiệm. Điều đó bắt đầu từ việc giảm thiểu vật liệu ngay từ giai đoạn thiết kế. Tôi luôn cố gắng tận dụng chính vật liệu để tạo nên cấu trúc của công trình, từ đó hạn chế những hệ kết cấu phụ trợ không cần thiết và tối giản các chi tiết liên kết.

Vì vừa thiết kế vừa sản xuất, tôi cũng ý thức rất rõ về việc sử dụng vật liệu hiệu quả, cả về nguồn lực lẫn chi phí. Ngoài ra còn có câu chuyện tái sử dụng. Tôi luôn tìm cách kéo dài vòng đời của vật liệu bằng cách tạo ra những ứng dụng mới cho chúng sau mỗi dự án.

Tôi từng xem một tác phẩm giấy dó của chị. Ban đầu nó là một cấu trúc rất lớn trên trần, sau đó lại được cắt và tái cấu trúc thành những không gian khác. Điều đó diễn ra như thế nào?
Đó là một trong những ví dụ rõ nhất về việc tái sử dụng vật liệu. Bộ vật liệu giấy dó đó đã được tôi tái sử dụng suốt nhiều năm. Nó xuất hiện trong nhiều sự kiện, triển lãm và những bối cảnh hoàn toàn khác nhau.

Điều tôi thích ở cách làm này là mỗi lần tái sử dụng, vật liệu lại có cơ hội bước vào một vòng đời mới. Nó không còn là cùng một công trình cũ được lặp lại, mà trở thành một cấu trúc mới với một trải nghiệm mới. Có lẽ điều đó cũng phản ánh cách tôi nhìn vật liệu. Thay vì xem nó chỉ phục vụ cho một công trình duy nhất, tôi luôn tự hỏi nó còn có thể trở thành điều gì khác nữa.

Việc tháo lắp nhanh và tái cấu trúc nhiều lần có được tính toán từ đầu không?
Có. Đó là điều phải được tính toán ngay từ đầu. Công việc của tôi thường gắn với các không gian triển lãm và sự kiện, nơi công trình thường chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Vì vậy, tôi luôn nghĩ đến khả năng lắp đặt, tháo dỡ và tái sử dụng ngay từ giai đoạn thiết kế.

Bên cạnh đó, tôi cũng muốn hạn chế tối đa tác động đến không gian hiện hữu. Vật liệu nhẹ và các giải pháp kỹ thuật phù hợp giúp công trình được triển khai linh hoạt hơn, đồng thời tôn trọng bối cảnh nơi nó xuất hiện.

Như vậy, ngay cả mọi quyết định về vật liệu và cấu trúc cũng đều đã được tính từ đầu?
Đúng vậy. Nhưng điều đó không có nghĩa là tôi ưu tiên vật liệu nhẹ hơn những vật liệu khác. Tôi luôn xem vật liệu là phương tiện. Điều tôi tìm kiếm là sự tự do trong sáng tạo. Vật liệu nhẹ mở ra nhiều khả năng cấu trúc mới, nhưng tôi cũng từng làm việc với đá, bê tông, lá cây, rễ cây và nhiều chất liệu khác.

Điều hấp dẫn tôi không phải bản thân vật liệu, mà là những cảm xúc và trải nghiệm không gian mà nó có thể tạo ra.

Theo chị, con người sẽ cần điều gì nhất từ không gian sống trong tương lai?
Tôi không nghĩ mình có thể dự đoán tương lai một cách chính xác. Mọi thứ đều có thể thay đổi, từ cách chúng ta sống đến cách chúng ta nhìn nhận thế giới. Nhưng có một điều tôi tin sẽ không thay đổi: con người luôn là một phần của tự nhiên.

Tôi rất thích quan sát tự nhiên và những cấu trúc của tự nhiên. Với tôi, đó là những cấu trúc bền vững và kỳ diệu nhất.

Vì thế, dù vật liệu hay công nghệ có thay đổi đến đâu, tôi vẫn tin rằng con người sẽ luôn cần sự kết nối với tự nhiên. Vật liệu cuối cùng chỉ là phương tiện. Còn nắng, gió và cảm giác được sống trong mối liên hệ với môi trường xung quanh mới là những điều chúng ta sẽ luôn cần.

CREDITS
Art Director: Andy Trần
Photographer: Trí Nguyễn 
Stylist: Long Ngọc
Producer: Joanne Dao
Editors: Quyên Hoàng, Nguyên Huy
Junior Editors: Gia Phúc, Hồng An
Videographers: Viet Hoang, Andrewng
Set Designer: Minh Đo
Designers: Chau Duong, Dinh Gia Kiet
Retoucher: Nét Retouch
Social: Pham Gia Khanh
Makeup & Hair: Ngọc Ly, Chi Chi
Photo Assistant: Lê Minh Quang
Set Design Assistants: Minh Trí, Minh Nhật
Stylist Assistants: Phúc Tín, Jayce
Producer Assistants: Ky Anh, Anh Bùi
Location: Cầu Bông Studio
Fashion: Armani Exchange, Môi Điên, LoanHoang Studio  

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam, số tháng Năm 2026

ĐỌC NGAY

[NowGen] Bộ ba nhà đồng sáng lập OHQUAO: Món đồ nhỏ kể câu chuyện lớn

[NowGen] Nguyễn Bảo Anh Duy, Giám đốc Sáng tạo Cấp cao M – N Associates: Branding là hành trình kiến tạo những thương hiệu bền vững

Mỹ nghệ thời đương đại: Những thiết kế nổi bật tại Milan Design Week 2026