Cover Trà được chia thành các loại trà đen (black tea), trà xanh (green tea), trà trắng (white tea) trà vàng (yellow tea), trà Olong (Olong tea) và hồng trà (một nhánh của black tea) (Ảnh: Unsplash/Alice Pasqual)
Trà được chia thành các loại trà đen (black tea), trà xanh (green tea), trà trắng (white tea) trà vàng (yellow tea), trà Olong (Olong tea) và hồng trà (một nhánh của black tea) (Ảnh: Unsplash/Alice Pasqual)
1 / 1
Ở Phương Đông, trà vốn khởi nguồn là một thức uống mang phần lễ nghi và hàm chứa nhiều quy tắc, dần men theo con đường tơ lụa đặt chân tới phương Tây
Tại xứ sở của những người da trắng, trà có một vị trí và cách thưởng thức hoàn toàn khác.
Trong văn hóa phương Đông, trà là biểu tượng của sự thanh tịnh, là cầu nối giữa con người với thiên nhiên, là chất xúc tác cho những cuộc trò chuyện sâu sắc và những khoảnh khắc tĩnh lặng. Nhưng tại phương Tây, trà lại mang một sắc thái khác nhưng cũng nhiều màu sắc đa dạng không kém. Những buổi trà chiều sang trọng của giới quý tộc Anh đã không còn dừng lại ở rìa khuôn viên những ngôi nhà sang trọng, mà đã tiến lên trở thành một văn hóa đặc trưng của Anh quốc và lan rộng ra toàn cầu.
Trà hòa mình vào nhịp sống hiện đại, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của con người. Cho dù là phương Đông bí ẩn hay phương Tây cởi mở, trà vẫn không mất đi những giá trị văn hóa nội hàm đầy tinh tế.
Có thể bạn bỏ lỡ: Khám phá ẩm thực Ấn Độ cùng đầu bếp Michelin Palash Mitra
Đế chế trà lừng lẫy phương Đông
Tuy chưa có thông tin khẳng định chính xác nguồn gốc của trà, nhưng từ những nghiên cứu khảo cổ và sự phân tích khoa học thì trà xuất hiện lần đầu tiên ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.
Trung Hoa cũng khởi sinh truyền thuyết Thần Nông trồng trà. Thần Nông là vị thần nông nghiệp của đất nước Trung Hoa rộng lớn, một lần ngủ say mơ thấy cây trà và giật mình tỉnh dậy, ông thấy bên cạnh mình có loài lá cây kỳ lạ, mang hương thơm phảng phất y hệt như trong giấc mơ của mình. Ông nếm thử và truyền bá loài cây này ra khắp các vùng.
Tất cả các loại trà trên thế giới đều bắt nguồn từ lá trà thuộc họ cây Camellia Sinensis. Từ thế kỷ XV, người Trung Hoa cổ đại đã biết thả lá trà vào nước sôi và uống như một loại thức uống giải khát. Họ không coi trà là thức uống tầm thường mà đối với họ, trà là “đạo”, là phương pháp chữa cả bệnh về thân và tâm.
Tại Trung Quốc, trà được ứng dụng vào lĩnh vực y thuật (y học) từ rất sớm. Từ thường dân tới quý tộc và hoàng thất đều có những loại trà riêng. Khi các quán trọ tỉnh sơ khai nhất của người Hán xuất hiện, trà vẫn là thức uống phổ biến được các chủ quán dùng để mời khách.
Đừng quên đọc: Nâng cấp Foodstagram của bạn: 5 mẹo từ nhiếp ảnh gia ẩm thực chuyên nghiệp
Tới thời Đường, thời cực thịnh của phong kiến Trung Hoa, mọi lĩnh vực từ văn hóa, kinh tế và nghệ thuật đều phát triển. Trà cũng không nằm ngoài cơn lốc ấy. Trà trở thành niềm cảm hứng của giới thi sĩ, văn nhân, quan lại và dần trở thành “đạo” với nhiều lễ tiết hà khắc. Tràn ngập phố phường thời ấy là những trà quán với người ra vào tấp nập. Trong những ngôi nhà dù lụp xụp hay khang trang thì ấm trà vẫn luôn luôn nóng. Người nghèo không có nhiều lựa chọn - họ chỉ mua được một số loại trà rẻ tiền hoặc tầm trung để uống như một cách sưởi ấm vào mùa đông hay làm mát khi hè đến. Người giàu lại uống trà để chìm đắm trong hương vị, từ loại trà bình dân đến cao cấp.
Above Tại Trung Quốc xưa, loại trà thượng hạng nhất sau khi thu hoạch được dâng lên vua. Trà dâng vua thường xuất xứ từ vùng núi Yang Hsien thuộc khu vực Thượng Hải ngày nay. Trà nơi đây ngon đến mức hàng năm, vào vụ thu hoạch lúa tháng 4, vua yêu cầu phải cống nạp rất nhiều trà. Trong suốt một tháng dâng trà, việc sản xuất lúa bị đình trệ dẫn tới nạn đói thê lương (Ảnh: Unsplash/Oriento)
Tại Trung Quốc xưa, loại trà thượng hạng nhất sau khi thu hoạch được dâng lên vua. Trà dâng vua thường xuất xứ từ vùng núi Yang Hsien thuộc khu vực Thượng Hải ngày nay. Trà nơi đây ngon đến mức hàng năm, vào vụ thu hoạch lúa tháng 4, vua yêu cầu phải cống nạp rất nhiều trà. Trong suốt một tháng dâng trà, việc sản xuất lúa bị đình trệ dẫn tới nạn đói thê lương (Ảnh: Unsplash/Oriento)
1 / 1
Muốn tỉnh mộng mê hãy uống trà.
Đó là câu nói trích trong cuốn Trà kinh của trà sư Lục Vũ. Cuốn sách mô tả mọi thứ về trà, từ nguồn gốc cho đến cách trồng… Đây gần như là cuốn từ điển về trà đầu tiên của nhân loại.
Tới thời Tống, hoàng đế Huy Tông không chỉ nhận ra tiềm năng vô hạn của trà mà còn nhân quyền lực tối đa của mình để phát huy sức mạnh của trà. Ông đã dành cả đời để nghiên cứu về trà và xuất bản một cuốn sách có tên Quan Luận Trà để quảng bá về trà cho dân kinh thành, cũng như truyền bá trà đến các vùng đất xa hơn.
Đặc biệt, ở thời Tống, trà được coi là vật phẩm thay cho tiền tệ. Với khoảng một đến hai bánh trà, thương lái đã có thể đổi được rất nhiều vải vóc, lụa là, thậm chí là ngựa tốt. Người Mông Cổ và Tây Tạng điên đảo vì trà. Họ sẵn sàng đem những chú ngựa mạnh mẽ nhất chỉ để đổi lấy một bánh trà nặng hơn một ounce (khoảng 28,3 gam).
Người dân của hai vùng đất lạnh giá này đã ứng dụng việc uống trà khác hẳn người Hán. Họ pha từng lá trà với nước sôi, rồi từ từ thả thêm vào nào bơ, sữa ngựa, sữa dê,... Thức uống này giúp họ có năng lượng chống chọi với cái lạnh buốt da thịt. Đây cũng chính là tiền thân của món trà sữa đang làm điên đảo người thời hiện đại.
Above Trà đen là loại trà được tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới (Ảnh: Unsplash/Oleg Guijinsky)
Trà đen là loại trà được tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới (Ảnh: Unsplash/Oleg Guijinsky)
1 / 1
Trà - cực đoan và bay bổng
Trà ở phương Đông không dừng lại ở Trung Quốc. Trà lan sang Nhật Bản, Hàn Quốc,… và nhiều nước khác. Người Nhật Bản uống trà từ rất sớm, có lẽ chỉ sau Trung Quốc. Vùng đất cá tính này có cách đối xử với trà hà khắc nhất nhì Đông Á. Nếu như người Hoa hạ vẫn coi trà là người bạn tâm tình hay thức uống giải khát tuy có chút lễ tiết, nhưng không quá gò bó, thì người Nhật lại cực đoan tới mức đẩy việc thưởng trà thành một “đạo” khó học.
Người Nhật đã gieo vào ý niệm chỉn chu, cầu kỳ từ công đoạn thu hoạch trà - ưu tiên những đọt non nhất của búp trà để tạo nên bột matcha. Mặc dù có nhiều dòng trà khác như gencha, sencha, gyokuro… nhưng thượng phẩm vẫn luôn là matcha. Chính tại Nhật Bản, khái niệm trà đạo (Tea Ceremony) với sự duy mỹ đến cực đoan đã ra đời.
Matcha không phải thức trà được uống tùy tiện. Người ta chỉ uống matcha phục vụ trong những phòng trà (chashitsu) với những nghi lễ và quy tắc nghiêm ngặt. Bột matcha được nghệ nhân múc từ muỗng tre (chashaku), đổ vào chén (chawan), rót nước nóng rẫy với một cách từ tốn và đều đặn.
Above Từ cách thu hoạch trà, người Nhật đã gieo vào một ý niệm chỉn chu, cầu kỳ khi họ ưu tiên việc thu hoạch những đọt trà non nhất của búp trà để tạo nên loại bột matcha (Unsplash/Matcha Co)
Từ cách thu hoạch trà, người Nhật đã gieo vào một ý niệm chỉn chu, cầu kỳ khi họ ưu tiên việc thu hoạch những đọt trà non nhất của búp trà để tạo nên loại bột matcha (Unsplash/Matcha Co)
1 / 1
Từ cách thu hoạch búp trà, người Nhật đã gieo vào một ý niệm chỉn chu, cầu kỳ trước khi tạo ra bột matcha.
Sau đó, bột được đánh tan với chổi tre (chasen). Người pha trà sẽ luôn duy trì tư thế quỳ (seize) trong mặc bộ đồ kimono truyền thống khi pha trà. Chỉ một hơi thở mạnh, một sự mất tập trung cũng có thể phá hỏng bầu không khí uống trà, thậm chí là vị trà. Ấy chính là tính cực đoan của trà đạo. Những kẻ yêu trà matcha cực đoan cho rằng bên cạnh sự hảo hạng của bột matcha tuyển chọn, thì tốc độ ổn định và nhịp điệu đều đặn của nghệ nhân pha trà cũng góp phần quan trọng vào hương vị trà. Chỉ một hơi thở mạnh, một sự mất tập trung cũng có thể phá hỏng bầu không khí uống trà, thậm chí là vị trà.
Hàn Quốc Giai đoạn phong kiến, Hàn Quốc chịu nhiều ảnh hưởng từ Trung Quốc. Thói quen uống trà cũng từ đó mà hình thành. Tại Hàn Quốc, trà được các thiền sư sử dụng đầu tiên. Trong thiền viện, trà được trồng khắp vườn. Người Hàn Quốc không quá cực đoan về trà như Nhật Bản, nhưng cũng có những quy tắc riêng để việc uống trà được thực hiện thật chỉn chu. Các thiền sư cho rằng uống trà sẽ phần nào giúp cho việc tu tập đạt hiệu quả.
Above Người Hàn Quốc không quá cực đoan về trà như Nhật Bản, nhưng cũng có những quy định riêng khi uống trà để cốt sao cho việc uống trà được thực hiện thật chỉn chu (Ảnh: Unsplash/Iori Ikeda)
Người Hàn Quốc không quá cực đoan về trà như Nhật Bản, nhưng cũng có những quy định riêng khi uống trà để cốt sao cho việc uống trà được thực hiện thật chỉn chu (Ảnh: Unsplash/Iori Ikeda)
1 / 1
Trà men gót thương nhân sang Tây
Mười thế kỷ sau khi Trung Quốc phát hiện ra lá trà, trà giờ đây đã trở thành mặt hàng vô cùng quan trọng trong đời sống của người Á Đông. Nhờ giao thương Đông - Tây nhộn nhịp trên con đường tơ lụa mà các bánh trà có dịp “đi Tây”.
Trước khi xuất khẩu, các búp trà được sơ chế, nghiền nát và đóng thành từng bánh để tiện cho việc di chuyển. Trà được sơ chế dưới ba dạng: nghiền (crush), xé (tear), viên (curl) trước khi đóng thành cục gạch trà (tea brick). Công đoạn này giúp “thuần hoá” lá trà vốn ương bướng, làm mềm đi thuộc tính của trà. Trà nằm cạnh những món hàng xa xỉ và sự xuất hiện của nó có phần lép vế, không thu hút sự quan tâm của dân phương Tây như tiêu, hồi, quế, đinh hương,…
Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, văn hóa uống trà bắt đầu lan rộng khắp châu Âu, đặc biệt là tại Anh quốc. Trà du nhập vào Anh Quốc từ thế kỷ 17 nhưng phải đến thế kỷ 19 mới trở nên phổ biến. Toàn bộ lá trà thời đó được nhập từ Sri Lanka, nơi những chuyến xe chất đầy nhung lụa và gia vị phương Đông cập bến cảng châu Âu lạnh lẽo.
Above Một bình trà với họa tiết mang phong cách Tây phương (Ảnh: Unsplash/Brian Patrick Tagalog)
Một bình trà với họa tiết mang phong cách Tây phương (Ảnh: Unsplash/Brian Patrick Tagalog)
1 / 1
Trà du nhập vào Anh Quốc từ thế kỷ 17. Vào thế kỷ 19, khi Anh quốc bắt đầu bành trướng thế lực tại châu Âu, việc phát triển văn hóa cùng các trào lưu tận hưởng cuộc sống mới cũng dần hình thành.
Tại Anh, nữ quý tộc thượng lưu thường truyền nhau các bí quyết giảm cân để bằng phương pháp nhịn ăn. Tuy nhiên, nhiều người không chịu nổi cơn đói - họ cần một bữa ăn nhẹ vào buổi chiều trước khi đến bữa tối thịnh soạn. Từ đó, nữ bá tước xứ Bedford là Anna Maria Stanhope đã sáng tạo ra những bữa tiệc nhỏ trên bàn trà và dần dần trở thành văn hóa trà chiều như ngày nay công chúng được biết.
Một bình trà đen nhiều hương vị, được pha ấm nóng, một khay ba tầng gồm bánh mặn, bánh nướng (scone) ăn kèm kem và các loại bánh ngọt, mứt khác… đã tạo nên những tiệc trà chiều trứ danh. Các nữ chủ nhân trải khăn trải bàn mềm mại, chọn từng bộ tách làm từ sứ xương với họa tiết tỉ mỉ và sau đó là các hương vị trà yêu thích: trà bá tước, trà trái cây, trà bạc hà,… đa phần đều có nguồn gốc từ trà đen (hồng trà).
Above “Nước Anh có thể thiếu nữ hoàng nhưng không được thiếu trà” (Ảnh: Unsplash/Debby Hudson)
“Nước Anh có thể thiếu nữ hoàng nhưng không được thiếu trà” (Ảnh: Unsplash/Debby Hudson)
1 / 1
Câu nói trên khắc họa một thời kỳ lịch sử khi người Anh sáng tạo ra văn hóa uống trà chiều vẫn còn giá trị tới ngày nay.
Trà từ những trà thất, trà viện, trà quán đầy đơn sơ, mộc mạc mà ẩn chứa đầy triết lý, đầy ý tứ đạo gia thuần chất phương Đông nay bén gót sang phương Tây xa xôi lại mang sắc thái nhẹ nhàng và bay bổng, thơ mộng hiếm có. Nếu như người Á Đông khiêm nhường và thận trọng với trà bao nhiêu, thì người phương Tây lại tò mò, thích thú và tìm mọi cách để khám phá trà bấy nhiêu.
Hai màu sắc, hai hình thái thưởng trà vừa tương phản, vừa có nét đối trọng này là cách mà hai châu lục Á - Âu bày tỏ tiếng nói của mình thông qua lá trà. Đồng thời, đây cũng là sự giao thoa văn hóa rõ rệt nhất mà lịch sử đã ghi lại. Những lá trà nhỏ bé từ một tỉnh miền Nam Trung Quốc đã du ngoạn khắp thế giới, len lỏi vào đời sống hàng ngày của nhiều người.
Above Phương Tây vô cùng thích thú với trà và đã sáng tạo trà từ gốc Á Đông (Ảnh: Unsplash/Aniketh Kanukurthi)
Phương Tây vô cùng thích thú với trà và đã sáng tạo trà từ gốc Á Đông (Ảnh: Unsplash/Aniketh Kanukurthi)
1 / 1
Chỉ một lá trà, nhưng lại có mặt ở nhiều nền văn hóa khác nhau. Tại mỗi nền văn hóa, lá trà có cách bày tỏ phẩm chất và cá tính riêng, tuy hài hòa với cái chung mà vô cùng khác biệt.
