Trang Nguyễn, Nhà sáng lập WildAct: “Thách thức trong bảo tồn bắt nguồn từ con người, và giải pháp cũng đến từ con người”

Từng hoạt động tại nhiều địa bàn bảo tồn thiên nhiên và động vật hoang dã trên thế giới, bạn nhận định thế nào về các hoạt động bảo tồn đang được thực hiện tại Việt Nam?

Từ kinh nghiệm làm việc ở nhiều quốc gia, từ châu Phi đến châu Á, tôi nhận thấy rằng các hoạt động bảo tồn ở Việt Nam đang dần có những bước chuyển mình tích cực, đặc biệt là khi các tổ chức bắt đầu nhận ra vai trò quan trọng của cộng đồng trong bảo tồn.

Tuy nhiên, tôi cũng thấy rằng Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn "trỗi dậy", khi các mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng, bảo tồn gắn với sinh kế hay các sáng kiến bảo tồn do chính cộng đồng dẫn dắt vẫn còn chưa phổ biến so với nhiều quốc gia khác. Chúng ta vẫn còn phụ thuộc nhiều vào các chương trình bảo tồn theo hướng "trên xuống" và còn thiếu những chính sách khuyến khích cộng đồng địa phương tham gia sâu hơn vào công tác bảo vệ thiên nhiên.

Điều tích cực là những năm gần đây, Việt Nam đã ban hành các chỉ thị quan trọng như Chỉ thị 29 và Chỉ thị 04 của Thủ tướng Chính phủ về bảo vệ động vật hoang dã và chim di cư, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn từ chính phủ đối với lĩnh vực bảo tồn. Tuy vậy, để đạt hiệu quả thực sự bền vững, tôi tin rằng Việt Nam cần mở rộng hợp tác quốc tế, đầu tư vào xây dựng năng lực cho cộng đồng và tăng cường lồng ghép bảo tồn vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Bạn nhận thức thế nào về vai trò của mình với tư cách là một trong những người tiên phong ở lĩnh vực bảo vệ môi trường và động vật hoang dã tại Việt Nam?

Tôi không nghĩ mình là “người tiên phong” mà là một phần trong thế hệ những người đang nỗ lực không ngừng để bảo vệ môi trường và động vật hoang dã tại Việt Nam. Nếu nói đến “Tiên Phong”, thì cần nói đến những nhà bảo tồn thuộc thế hệ đi trước, như Giáo Sư Đỗ Quý, Giáo sư Đặng Huy Huỳnh; rồi đến các thế hệ đàn anh đi trước như anh Hà Thăng Long, Nguyễn Văn Thái. Tôi nhận thức rằng vai trò của mình không chỉ là thực hiện các hoạt động bảo tồn, mà còn là kết nối cộng đồng, truyền cảm hứng và tạo điều kiện cho những người khác – đặc biệt là các bạn trẻ, phụ nữ và cộng đồng địa phương – cùng tham gia và đóng góp vào công cuộc bảo vệ thiên nhiên. Tôi tin rằng bảo tồn là công việc cần sự hợp lực và cam kết lâu dài, và tôi đang cố gắng đóng góp một phần nhỏ của mình để thúc đẩy sự thay đổi tích cực, xây dựng tương lai bền vững cho thiên nhiên và con người Việt Nam.

Đọc thêm: Tiến sĩ Phí Thị Linh Giang, Nhà hoạt động du lịch bền vững: “Đi để hiểu đất, trở về để giữ hồn quê”

Trong một bài phỏng vấn, Trang từng tiết lộ ước mơ hiện tại là Việt Nam xây dựng được mã ngành học về bảo tồn, được thiết kế phù hợp với điều kiện Việt Nam, giảng dạy bằng tiếng Việt. Để sớm hiện thực hóa được điều đó, Trang đã kết nối được với một số trường đại học ở Việt Nam mở ra các khóa học về bảo tồn động vật hoang dã. Hiện tại, kế hoạch này đã được tiến hành đến đâu?

WildAct đã hợp tác với các trường đại học tại Việt Nam như Đại học Vinh và Đại học Luật Hà Nội để triển khai các khóa học ngắn hạn về bảo tồn động vật hoang dã từ năm 2018. Mục tiêu của các khóa học này là nhằm khảo sát nhu cầu và mong muốn thực sự của các bạn trẻ đối với việc theo đuổi ngành bảo tồn tại Việt Nam. Những khóa học ngắn hạn này cũng mang lại những tác động vô cùng tích cực, điển hình là gần 33% học viên tham gia khóa học tìm được việc làm, và/hoặc được thăng chức trong ngành bảo tồn thiên nhiên Việt Nam sau khi kết thúc khóa học.

Sau nhiều nỗ lực thì đến nay, chúng tôi đã có bước tiến quan trọng khi hợp tác thành công với Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội. Dự kiến vào tháng 9 năm nay, chúng tôi sẽ chính thức cùng nhà trường mở mã ngành cho chương trình thạc sĩ chuyên sâu về bảo tồn đa dạng sinh học – đây sẽ là chương trình đầu tiên tại Việt Nam cho phép sinh viên học về bảo tồn và đa dạng sinh học của đất nước mình bằng tiếng Việt, do chính các chuyên gia Việt Nam giảng dạy, và tại Việt Nam. Đây là cột mốc quan trọng trong hành trình hiện thực hóa ước mơ xây dựng ngành học bảo tồn phù hợp với điều kiện và nhu cầu của Việt Nam mà tôi và nhiều đồng nghiệp đã theo đuổi suốt nhiều năm qua. Chúng tôi hy vọng chương trình sẽ tạo cơ hội và điều kiện để đào tạo ra một thế hệ các nhà bảo tồn trẻ chất lượng, đóng góp vào nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao đang rất thiếu trong ngành bảo tồn thiên nhiên hoang dã tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, WildAct vẫn thường xuyên xây dựng các chương trình, hoạt động sôi động và hiệu quả. Trang cũng cho ra mắt hai cuốn sách “Chang hoang dã – Gấu” và “Chang hoang dã – Voi” như một cách nâng cao nhận thức về bảo tồn động vật cho người trẻ. Những hoạt động này đã mang đến kết quả như thế nào?

Những hoạt động của WildAct trong suốt thời gian qua, bao gồm việc tổ chức các chương trình cộng đồng và ra mắt hai cuốn sách “Chang hoang dã – Gấu” và “Chang hoang dã – Voi”, đã góp phần tạo ra những chuyển biến tích cực trong nhận thức của giới trẻ và cộng đồng về bảo tồn động vật hoang dã. Các hoạt động này không chỉ thu hút sự tham gia đông đảo của các bạn trẻ mà còn mở rộng sức ảnh hưởng đến phụ huynh và nhà trường, giúp lan tỏa thông điệp về bảo vệ thiên nhiên đến các nhóm đối tượng khác nhau.

Hai cuốn sách cũng đã được đưa vào các chiến dịch giáo dục và truyền thông về bảo tồn, được sử dụng như công cụ hỗ trợ trong các buổi workshop, talkshow và chương trình ngoại khóa cho học sinh, không chỉ ở Việt Nam mà còn ở cả khu vực và trên thế giới. Chúng tôi có những lời mời chia sẻ, trao đổi với học sinh tại các trường học ở Việt Nam, Thái Lan, Malaysia và thậm chí cả Anh Quốc, cho thấy vấn đề bảo tồn động vật hoang dã ở Việt Nam là vấn đề được cả thế giới quan tâm.

Những kết quả đạt được cho thấy cách tiếp cận thông qua giáo dục sáng tạo và gần gũi này thực sự hiệu quả, giúp hình thành thế hệ trẻ có trách nhiệm hơn với thiên nhiên và môi trường sống. Tất cả các hoạt động của WildAct dù lớn hay nhỏ cũng đều được thiết kế rất cẩn thận, chỉnh chu và đảm bảo có thể đánh giá được tác động. Ví dụ như các số liệu thu thập được cho thấy 87% người tham gia các hoạt động giáo dục của chúng tôi được tăng cường kiến thức một cách rõ ràng trước và sau sự kiện. Đây cũng là tiền đề để WildAct tiếp tục phát triển các dự án truyền thông và giáo dục bảo tồn trong tương lai.

Hiện nay, WildAct đang triển khai các hoạt động bảo tồn tại khu vực rừng trọng điểm nào của Việt Nam, và đâu là những khó khăn mà các bạn và lực lượng kiểm lâm đang phải đối mặt?

Tại khu vực dự án chính của chúng tôi là Vườn Quốc gia Chư Yang Sin, WildAct đang phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm để bảo vệ và gìn giữ những cánh rừng cuối cùng của dãy Nam Trường Sơn. Tuy nhiên, lực lượng kiểm lâm tại đây đang đối mặt với rất nhiều thách thức. Với diện tích rừng lên tới 60.000 ha, nhưng hiện tại vườn chỉ có khoảng 100 cán bộ kiểm lâm, đồng nghĩa với việc mỗi người phải phụ trách tuần tra một diện tích rừng lên đến 600ha.

Không chỉ thiếu nhân lực, các kiểm lâm viên còn thường xuyên đối mặt với những nguy hiểm khi làm nhiệm vụ, như bị thợ săn đe dọa, rượt đuổi, cài bẫy hoặc thậm chí bắn trả khi phát hiện hành vi vi phạm. Thực tế, trong năm 2023, chúng tôi đã hỗ trợ Vườn gây quỹ từ cộng đồng để hỗ trợ anh Ngô Đức Liên – người kiểm lâm bị thợ săn bắn đến 17 mảnh đạn găm trên cơ thể.

Không chỉ nói đến những hiểm nguy từ phía thợ săn, kiểm lâm còn phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, thiếu thốn như thiếu nước sạch, trang thiết bị hỗ trợ không đầy đủ, và phải sinh hoạt trong rừng sâu trong thời gian dài.

Trước thực trạng này, WildAct cam kết hỗ trợ lực lượng kiểm lâm không chỉ về tập huấn nâng cao năng lực tuần tra, sử dụng công nghệ hỗ trợ quản lý tài nguyên rừng và kỹ năng an toàn khi làm nhiệm vụ, mà còn tổ chức Giải thưởng Người Giữ Rừng Chư Yang Sin – một hoạt động thường niên nhằm ghi nhận và động viên những đóng góp thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng của các anh em kiểm lâm trong việc bảo vệ đa dạng sinh học của Việt Nam.

Trong quá trình làm việc với các anh em kiểm lâm, chúng tôi cũng nhận thấy có nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn, có các bạn nhỏ bị bệnh bẩm sinh, có gia đình không đủ điều kiện kinh tế cho các bạn đi học. Vì vậy mà chúng tôi cũng thực hiện các hoạt động gây quỹ, và thường xuyên tìm kiếm cơ hội để có thể được liên kết với các doanh nghiệp tại Việt Nam để đồng hành và đảm bảo không có em nhỏ nào phải bỏ học chỉ vì điều kiện kinh tế của gia đình. Trong năm 2024, có 10 học bổng đã được trao đi, đảm bảo hỗ trợ một phần gánh nặng tài chính cho các gia đình. Đây cũng là cách mà WildAct thể hiện sự tri ân và chia sẻ sâu sắc với những hy sinh thầm lặng của lực lượng kiểm lâm – những người đang giữ gìn an toàn cho những cánh rừng và các loài động vật hoang dã quý hiếm.

Trang cùng tổ chức WildAct đang có những hoạt động bảo tồn các loài động vật hoang dã nào? 

Chúng tôi hiện đang triển khai một dự án dài hạn nhằm bảo tồn các loài chim di cư trên tuyến đường bay Đông Á - Úc, trong đó có loài rẽ mỏ thìa (Spoon-billed Sandpiper) – một trong những loài chim di cư nguy cấp nhất thế giới và cũng là biểu tượng của dự án này. Khu Dự trữ Sinh quyển đồng bằng châu thổ sông Hồng tại Việt Nam là điểm dừng chân quan trọng cho các loài chim di cư này trên hành trình kéo dài hàng ngàn km.

Tuy nhiên, các loài chim di cư tại đây đang chịu nhiều mối đe dọa nghiêm trọng, bao gồm: Sự thu hẹp và suy thoái vùng đất ngập nước do chuyển đổi sang nuôi trồng thủy sản như tôm và cá; Nạn săn bắt chim bằng lưới và bẫy diễn ra tràn lan trong mùa di cư cũng như Buôn bán và tiêu thụ thịt chim tại các chợ địa phương.

Từ năm 2021 đến nay, WildAct đã phối hợp cùng kiểm lâm các tỉnh Ninh Bình, Nam Định và Thái Bình để tháo gỡ hơn 9.000m lưới bẫy chim tại các điểm nóng về săn bắt chim trái phép. Chúng tôi cũng đã giải cứu và thả về tự nhiên hơn 180 cá thể chim hoang dã. Các khóa đào tạo kỹ năng cứu hộ chim cho 14 kiểm lâm, hỗ trợ lực lượng kiểm lâm các tỉnh xử lý đúng cách và nhân đạo các trường hợp chim bị mắc bẫy cũng đã được thực hiện nhằm tăng cường năng lực cho các cán bộ kiểm lâm, cũng như tăng tỉ lệ sống còn của những chú chim được cứu hộ.

Chúng tôi cũng đặc biệt chú trọng đến sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn, đặc biệt là phụ nữ. Hơn 50 phụ nữ địa phương đã được hỗ trợ xây dựng và thực hiện các sáng kiến bảo tồn chim tại địa phương, trong đó 2 nhóm nhận được tài trợ vi mô để triển khai các hoạt động bảo tồn chim cụ thể do các nhóm tự đề xuất. Song song, WildAct đã tổ chức hơn 10 hội thảo và sự kiện truyền thông để huy động sự tham gia của các bên liên quan như kiểm lâm, hội phụ nữ, giáo viên, các tổ chức tôn giáo và truyền thông địa phương. Với cam kết bảo vệ các loài chim di cư, trong đó có rẽ mỏ thìa, chúng tôi đang mở rộng hợp tác và phát triển áp dụng công nghệ và thúc đẩy cộng đồng cùng chung tay bảo tồn chim di cư, hướng tới một mạng lưới giám sát cộng đồng rộng khắp nhằm bảo vệ những chuyến di cư an toàn cho các loài chim tại Việt Nam.

Có vấn đề nào khác về động vật hoang dã - vấn đề khai thác - khiến bạn lo lắng và mong muốn có thể thay đổi không?

Tôi nghĩ vấn đề lớn nhất khiến tôi trăn trở không chỉ là nạn khai thác hay buôn bán động vật hoang dã, mà là gốc rễ sâu xa từ con người. Khi mới bước vào lĩnh vực bảo tồn, tôi từng nghĩ rằng mình sẽ chỉ làm việc với rừng cây và động vật. Nhưng càng làm lâu, tôi càng nhận ra rằng tất cả những thách thức trong bảo tồn đều bắt nguồn từ con người, và giải pháp cũng phải đến từ con người. 

Từ nạn săn bắt, phá rừng đến việc tiêu thụ động vật hoang dã, tất cả đều phản ánh các vấn đề về nhận thức, sinh kế, phát triển và hệ thống quản lý. Chính vì vậy, bên cạnh việc bảo vệ động vật hay phục hồi sinh cảnh, chúng tôi ngày càng dành nhiều thời gian và công sức hơn cho việc làm việc trực tiếp với con người – từ cộng đồng địa phương, các tổ chức chính quyền, cho đến doanh nghiệp và cả người tiêu dùng. Nếu không thay đổi được hành vi và nhận thức của con người, thì những nỗ lực bảo tồn động vật hoang dã sẽ chỉ mang tính đối phó, không bền vững.

Slogan của WildAct là “Investing in people for a thriving planet”, và đó cũng là triết lý xuyên suốt các hoạt động của chúng tôi. Bạn sẽ thấy trong toàn bộ bài phỏng vấn này, chúng tôi luôn hướng tới việc làm việc với con người: từ các chương trình tập huấn nâng cao kỹ năng, các khóa học, chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức, cho đến các giải thưởng động viên và các suất học bổng dành cho con em kiểm lâm hay cộng đồng địa phương. Mục tiêu là để họ thấy được trách nhiệm, giá trị và tầm quan trọng của thiên nhiên đối với cuộc sống của chính mình.

Tôi luôn hy vọng có thể góp phần tạo ra những thay đổi lâu dài trong tư duy và hành động của con người, để bảo tồn thực sự trở thành một phần của văn hóa và trách nhiệm chung, chứ không chỉ là nhiệm vụ của riêng những người làm bảo tồn.

Điều gì khiến bạn tin tưởng vào tiềm năng của nghề bảo tồn tại Việt Nam và trên thế giới nói chung?

Điều khiến tôi tin tưởng vào tiềm năng của nghề bảo tồn tại Việt Nam và trên thế giới chính là sự thay đổi tích cực đang dần diễn ra trong nhận thức và hành động của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Ngày càng có nhiều bạn trẻ, dù học các ngành khác nhau, mong muốn tham gia vào các hoạt động vì môi trường và bảo vệ động vật hoang dã. Không chỉ vậy, nhiều doanh nghiệp và tổ chức tại Việt Nam cũng bắt đầu ưu tiên các tiêu chí phát triển bền vững, xanh và có trách nhiệm hơn với thiên nhiên.

Trên thế giới, những mô hình bảo tồn lấy con người làm trung tâm, lồng ghép giữa bảo tồn và phát triển cộng đồng đã cho thấy tính hiệu quả rõ rệt và đang dần lan tỏa đến Việt Nam. Tôi tin rằng khi các giá trị về bảo tồn và phát triển bền vững ngày càng được đưa vào giáo dục, truyền thông và chính sách, ngành bảo tồn tại Việt Nam sẽ ngày càng chuyên nghiệp, bền vững và có sức ảnh hưởng rộng hơn.

Bản thân tôi cũng được tiếp thêm niềm tin từ chính những cộng đồng địa phương và lực lượng kiểm lâm mà WildAct đang làm việc cùng. Dù còn nhiều khó khăn, họ luôn cho thấy sự kiên trì, cam kết và sẵn sàng học hỏi để cùng nhau bảo vệ thiên nhiên. Đây chính là nền tảng để tôi tin rằng bảo tồn không chỉ là một nghề, mà còn là tương lai gắn liền với sự phát triển bền vững của xã hội.

Là một người từng chuyên làm nghiên cứu sinh cảnh và tập tính các loài động vật, nhưng Trang lại có thời gian gắn bó mật thiết với các chuyên án điều tra liên quan đến các đường dây buôn bán động vật hoang dã. Trang có thể nói thêm về điều này không?

Trước đây, tôi xuất phát là một người chuyên nghiên cứu về sinh cảnh và tập tính các loài động vật hoang dã, vì vậy tôi quen với việc làm việc trong rừng, theo dõi các loài động vật và thu thập dữ liệu khoa học. Tuy nhiên, trong quá trình làm việc, tôi nhận ra rằng nhiều loài động vật tôi đang nghiên cứu lại bị săn bắt, buôn bán và thậm chí là biến mất khỏi khu vực sinh cảnh của chúng, và nguyên nhân chính đến từ nạn buôn bán trái phép động vật hoang dã. Vì thế mà nếu chỉ làm nghiên cứu và đưa ra những báo cáo khoa học, đối với tôi không có ý nghĩa lớn, bằng việc thực hiện những hoạt động bảo tồn thực tiễn để bảo vệ loài/sinh cảnh đó.

Chính từ thực tế đó, tôi quyết định tham gia hỗ trợ các chuyên án điều tra về buôn bán động vật hoang dã. Tôi có cơ hội phối hợp với các tổ chức quốc tế và các cơ quan chức năng trong việc thu thập bằng chứng, theo dõi các đường dây vận chuyển, và phân tích thông tin liên quan đến các vụ án buôn bán động vật hoang dã xuyên quốc gia, xuyên lục địa. Việc tham gia vào các chuyên án này giúp tôi hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động tinh vi của các đối tượng buôn bán động vật hoang dã và từ đó, tôi có thể ứng dụng các kiến thức thực địa của mình trong việc hỗ trợ điều tra, giám định các loài, nhận diện các mẫu vật bị buôn lậu.

Kinh nghiệm trong mảng điều tra này giúp tôi nhìn nhận vấn đề bảo tồn động vật hoang dã ở góc độ sâu sắc và đa chiều hơn, bởi bảo vệ một loài không chỉ dừng lại ở sinh cảnh mà còn phải can thiệp vào chuỗi cung - cầu, cũng như phối hợp chặt chẽ với cơ quan pháp luật của các nước sở tại để ngăn chặn các hành vi tội phạm về động vật hoang dã. Những kinh nghiệm này cũng hỗ trợ tôi có những câu chuyện thật, để có thể kể, và làm lay động cộng đồng, cùng chung tay bảo vệ thiên nhiên hoang dã, như những gì được chia sẻ trong cuốn sách đầu tay Trở Về Nơi Hoang Dã.

Việc bảo tồn và nhất là điều tra chuyên án là công việc đòi hỏi nhiều yếu tố liên quan đến sức mạnh thể chất lẫn tinh thần. Là nữ giới hiếm hoi hoạt động trong lĩnh vực này không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới, có khi nào bạn vấp phải định kiến hay hạn chế về giới trong công việc?

Thực tế, khi làm việc trong ngành bảo tồn – đặc biệt ở những lĩnh vực đặc thù như điều tra các vụ buôn bán động vật hoang dã – tôi nhận thấy rằng phụ nữ thường phải đối mặt với những định kiến và thách thức nhất định, từ việc bị nghi ngờ về năng lực thể chất cho đến môi trường làm việc tiềm ẩn nguy cơ quấy rối tình dục. Tuy nhiên, không chỉ dừng lại ở trải nghiệm cá nhân của bản thân tôi, tôi cùng WildAct đã chủ động xây dựng nhiều chương trình nhằm nâng cao vai trò và năng lực của phụ nữ trong ngành bảo tồn tại Việt Nam, cũng như kêu gọi các đơn vị, tổ chức, cá nhân cùng chung tay xây dựng một môi trường làm việc bình đẳng và an toàn hơn trong ngành bảo tồn.

Chúng tôi đã phát triển các khóa đào tạo chuyên sâu, tạo điều kiện cho phụ nữ địa phương và các nữ nhân viên trong lĩnh vực bảo tồn được trang bị kỹ năng thực địa, lãnh đạo, kỹ năng mềm; nhận diện, đối phó cũng như phòng chống quấy rối nơi làm việc. WildAct cũng phối hợp với các đối tác địa phương để đưa ra các sáng kiến hỗ trợ phụ nữ trở thành nhân tố chủ lực trong các hoạt động bảo tồn cộng đồng, đặc biệt là tại các khu vực vùng sâu, vùng xa – nơi phụ nữ thường bị hạn chế tiếng nói trong các quyết sách liên quan đến quản lý tài nguyên.

Thông qua các dự án mà WildAct thực hiện, chúng tôi không chỉ thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ vào các hoạt động tưởng như chỉ dành riêng cho nam giới, như tuần tra rừng, giám sát đa dạng sinh học v.v. mà còn giúp họ trở thành các truyền cảm hứng và lãnh đạo các sáng kiến bảo tồn ngay tại địa phương. Hiện tại, 68% người hưởng lợi từ các hoạt động thiết kế bởi WildAct là phụ nữ. Tôi tin rằng việc bảo vệ động vật hoang dã không thể thiếu sự tham gia và lãnh đạo từ phụ nữ, và WildAct sẽ tiếp tục đóng vai trò thúc đẩy sự bình đẳng giới trong ngành bảo tồn ở Việt Nam.

Hiện tại, các chương trình bảo tồn lấy cộng đồng làm trung tâm đang trên đà nở rộ tại các quốc gia trên thế giới. Việt Nam cần có những bước tiến gì để làm được điều tương tự?

Hiện nay, WildAct đã và đang thực hiện chính mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng ngay tại Việt Nam. Chúng tôi hiểu rằng để bảo tồn hiệu quả, cần có sự tham gia và dẫn dắt trực tiếp từ chính những cộng đồng địa phương, đặc biệt là các nhóm đồng bào dân tộc – những người sống gắn bó mật thiết với rừng.

Tại Vườn Quốc gia Chư Yang Sin, nơi đối mặt với tình trạng săn bắt và đặt bẫy động vật hoang dã nghiêm trọng, WildAct đã hợp tác chặt chẽ với ban quản lý vườn, các cấp chính quyền và cộng đồng người H’Mong để thành lập Đội Bảo tồn Cộng đồng – một mô hình mà ở đó, chính những người từng là thợ săn nay trở thành những người bảo vệ rừng. Chúng tôi trực tiếp đào tạo và cung cấp kỹ năng tuần tra, tháo gỡ bẫy, giám sát đa dạng sinh học cho cộng đồng, đồng thời tạo ra các sinh kế thay thế như trồng trọt, chăn nuôi bền vững để giảm phụ thuộc vào tài nguyên rừng. Điều quan trọng là các hoạt động này không chỉ bảo vệ động vật hoang dã mà còn góp phần thay đổi tư duy, xây dựng lòng tự hào và tinh thần làm chủ trong cộng đồng. Người dân giờ đây không chỉ là người sống bên rừng, mà họ thực sự trở thành những "người giữ rừng" – tham gia vào việc ra quyết định, tuần tra cùng kiểm lâm và vận động người dân khác trong khu vực cùng bảo vệ thiên nhiên.

Những gì WildAct đang làm cho thấy rằng mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng hoàn toàn có thể nhân rộng tại Việt Nam, nếu có sự hợp tác bền chặt giữa các bên liên quan và sự cam kết đồng hành lâu dài cùng người dân địa phương. Việt Nam cần xây dựng các chính sách khuyến khích và bảo vệ vai trò của cộng đồng trong bảo tồn, như ban hành các quy định rõ ràng cho phép cộng đồng đồng quản lý tài nguyên thiên nhiên và chia sẻ lợi ích từ các hoạt động bền vững như du lịch sinh thái hoặc dịch vụ hệ sinh thái rừng. Ngoài ra, cần đẩy mạnh các chương trình nâng cao năng lực cho người dân địa phương, giúp họ hiểu rõ về quyền lợi và trách nhiệm của mình trong công tác bảo tồn. Một yếu tố quan trọng khác là cần tạo điều kiện cho cộng đồng tiếp cận các nguồn tài chính vi mô hoặc các quỹ bảo tồn, để họ chủ động thực hiện các sáng kiến bảo tồn phù hợp với bối cảnh địa phương. Cuối cùng, Việt Nam cũng cần đẩy mạnh hợp tác liên ngành, đặc biệt là giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức bảo tồn, doanh nghiệp và cộng đồng, để cùng hướng đến mô hình bảo tồn dựa vào con người, vừa bảo vệ thiên nhiên, vừa cải thiện sinh kế và nâng cao phúc lợi cho người dân địa phương.

Một bài học lớn khi bước chân vào thế giới tự nhiên mà bạn đã có được suốt nhiều năm làm nghề?

Bài học lớn nhất mà tôi nhận được sau nhiều năm làm bảo tồn là: đây là công việc tôi thực sự yêu thích và đam mê, nhưng điều đó không có nghĩa là nó sẽ dễ dàng hay lúc nào cũng khiến tôi cảm thấy hạnh phúc.

Tôi nhận ra rằng rất nhiều bạn trẻ hiện nay khi nói về "làm việc theo đam mê" thường nghĩ rằng chỉ cần yêu thích là sẽ không cảm thấy mệt mỏi hay nản lòng. Nhưng thực tế không phải vậy. Với tôi, đây là công việc đầy thách thức, có lúc cảm thấy kiệt sức, thất vọng, và không ít lần tự hỏi liệu mình có đang đi đúng đường. Nhưng sau tất cả, tôi chọn bước tiếp vì mình thực sự muốn làm điều này, chứ không phải vì nó dễ dàng.

Và tôi tin rằng, điều đó không chỉ đúng với ngành bảo tồn, mà còn đúng với bất kỳ ai đang thực sự theo đuổi đam mê của mình.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 04/2025

ĐỌC NGAY

Masterise “bứt tốc” tăng vốn gần 3 lần

Quỹ từ thiện tỷ đô của Bill Gates đang “chuyển bánh” về phương Đông

Canh bạc AI cho doanh nghiệp thế hệ mới: Đội ngũ sẽ năng suất hơn sớm mất phương hướng?