Cover Nghiên cứu từ Đại học Chiết Giang, được công bố trên 'Harvard Business Review', phát hiện ra rằng trong khi sử dụng các công cụ AI tạo sinh tại nơi làm việc, có thể thúc đẩy hiệu suất công việc ngay lập tức, nhưng ngược lại, nó có thể có tác động tâm lý đến động lực và sự hoàn thành công việc của nhân viên (Ảnh: Getty Images)
Nghiên cứu từ Đại học Chiết Giang, được công bố trên 'Harvard Business Review', phát hiện ra rằng trong khi sử dụng các công cụ AI tạo sinh tại nơi làm việc, có thể thúc đẩy hiệu suất công việc ngay lập tức, nhưng ngược lại, nó có thể có tác động tâm lý đến động lực và sự hoàn thành công việc của nhân viên (Ảnh: Getty Images)
1 / 1
Trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra cơ hội gia tăng năng suất vượt bậc trong môi trường làm việc. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới chỉ ra rằng đi kèm với đó là những rủi ro tiềm ẩn - từ căng thẳng tâm lý đến suy giảm động lực mà các nhà lãnh đạo cần chủ động nhận diện và giải quyết nếu muốn duy trì một đội ngũ khỏe mạnh và gắn kết.
Một nghiên cứu gần đây từ Đại học Chiết Giang, được công bố trên Harvard Business Review, đã xác nhận điều mà nhiều nhà lãnh đạo cấp tiến từng đặt nghi vấn: AI đang giúp các chuyên gia tạo ra sản phẩm chất lượng cao trong thời gian ngắn hơn.
Tuy nhiên, thành tựu này không đến mà không có sự đánh đổi. Nghiên cứu cho thấy khi người lao động phải liên tục chuyển đổi giữa các nhiệm vụ có và không có sự hỗ trợ từ AI, họ dễ rơi vào trạng thái giảm động lực và gia tăng cảm giác buồn chán.
Trong bốn nghiên cứu với sự tham gia của hơn 3.500 người, các nhiệm vụ được hỗ trợ bởi AI consistently mang lại kết quả vượt trội trong các công việc chuyên môn hàng ngày. Chẳng hạn, các bản đánh giá hiệu suất được tạo với AI thường dài hơn, phân tích sâu sắc hơn và mang giọng điệu tích cực hơn. Email viết bằng AI cũng có xu hướng ấm áp hơn, thể hiện sự đồng cảm và kết nối xã hội rõ nét, và tất cả đều được hoàn thành trong thời gian ngắn hơn.
Đọc thêm: AI đang thay đổi ngành công nghiệp âm nhạc như thế nào?
Đối với nhiều doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp tăng năng suất tức thời, việc ứng dụng công cụ AI tạo sinh có vẻ là con đường ngắn nhất. Nhưng những tác động tâm lý trái chiều được chỉ ra từ nghiên cứu lại đặt ra bài toán lớn hơn: làm sao để khai thác tối đa sức mạnh của AI mà không khiến nhân viên đánh mất cảm hứng và sự gắn kết trong công việc?
Điều gì xảy ra sau khi AI thực hiện những công việc nặng nhọc?
Một phát hiện đáng chú ý từ nghiên cứu cho thấy: động lực nội tại của người lao động giảm trung bình 11% khi họ chuyển từ nhiệm vụ có sự hỗ trợ của AI sang các công việc thực hiện độc lập. Đáng lo ngại hơn, cảm giác buồn chán tăng đến 20% trong quá trình chuyển đổi này. Điều này đặt ra một câu hỏi lớn cho các nhà lãnh đạo: Làm thế nào để tận dụng lợi thế về năng suất của AI mà không làm suy yếu những yếu tố tâm lý cốt lõi tạo nên sự gắn kết và hài lòng trong công việc?
Theo nhóm nghiên cứu, vấn đề nằm ở chỗ: AI đang dần đảm nhiệm những phần việc vốn đòi hỏi tư duy nhận thức cao, những yếu tố từng mang lại cảm giác thách thức, sáng tạo và sự thỏa mãn cá nhân cho người lao động. Khi trí tuệ nhân tạo xử lý những phần việc như phản biện logic hay sáng tạo nội dung, con người dễ mất kết nối với chính sản phẩm mà họ góp phần tạo ra.
Tình trạng này, nếu không được nhận diện và điều chỉnh, có thể khiến người lao động dần trở thành "người giám sát thụ động" trong quy trình làm việc – một vai trò hiệu quả về năng suất nhưng thiếu cảm hứng và động lực nội tại.
Above Các công cụ AI như Perplexity ngày càng được sử dụng nhiều hơn tại nơi làm việc để cải thiện hiệu quả của con người trong các nhiệm vụ như nghiên cứu, sản xuất nội dung và tạo hình ảnh (Ảnh: Getty Images)
Các công cụ AI như Perplexity ngày càng được sử dụng nhiều hơn tại nơi làm việc để cải thiện hiệu quả của con người trong các nhiệm vụ như nghiên cứu, sản xuất nội dung và tạo hình ảnh (Ảnh: Getty Images)
1 / 1
Câu hỏi lớn về kiểm soát
Cốt lõi của nghịch lý năng suất này nằm ở cảm giác làm chủ công việc. Nghiên cứu cho thấy việc làm việc cùng AI có thể khiến người lao động cảm thấy mình không còn là người cầm lái, không còn giữ vai trò chính trong việc tạo ra kết quả. Cảm giác kiểm soát ấy vốn là yếu tố then chốt giúp con người duy trì động lực từ bên trong.
Điều đáng chú ý là khi quay trở lại với những công việc không có sự hỗ trợ từ AI, cảm giác làm chủ này có xu hướng phục hồi. Tuy nhiên, điều đó lại khiến họ cảm thấy kém hào hứng hơn. Dù lấy lại được sự chủ động, họ lại mất đi cảm giác được truyền cảm hứng và thử thách – đặc biệt sau khi đã trải nghiệm hiệu suất “thần tốc” mà AI mang lại.
Chiến lược cho các nhà lãnh đạo
Nghiên cứu cũng gợi ý một số hướng đi thực tế dành cho các nhà lãnh đạo muốn tận dụng sức mạnh của AI mà vẫn duy trì được tinh thần và động lực làm việc cho đội ngũ:
Tích hợp thay vì thay thế. Hãy xem AI như một điểm tựa, không phải là người “làm thay”. Thay vì để công nghệ hoàn tất toàn bộ công việc, doanh nghiệp nên khuyến khích nhân viên sử dụng đầu ra từ AI như một phác thảo ban đầu – từ đó phát triển, tinh chỉnh và sáng tạo thêm bằng chính khả năng của con người.
Thiết kế công việc có chủ đích. Quy trình làm việc nên được sắp xếp một cách hợp lý, đan xen giữa các nhiệm vụ có hỗ trợ từ AI và các công việc độc lập đòi hỏi tư duy, đánh giá và ra quyết định của chính người lao động.
Giữ lại những thử thách có ý nghĩa. Nhân viên cần tiếp tục được tham gia vào những nhiệm vụ mang tính rèn luyện – nơi họ có cơ hội phát triển kỹ năng và giải quyết vấn đề mà không phụ thuộc hoàn toàn vào AI.
Minh bạch trong cách dùng AI. Hãy nói rõ vai trò của AI trong quy trình làm việc. Khi người lao động hiểu rằng công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thay thế họ, họ sẽ cảm thấy an tâm và có động lực gắn bó hơn.
Phát triển tư duy dùng AI một cách tỉnh táo. Tránh để đội ngũ trở nên “ỷ lại” vào công nghệ bằng cách tổ chức các buổi đào tạo hoặc hội thảo thực tế. Những tình huống mô phỏng, bài tập phản xạ hoặc kỹ năng viết nhanh là cách hữu ích để nhân viên hiểu được lúc nào thì AI nên được dùng, và khi nào thì bản lĩnh con người cần được đặt lên hàng đầu.
Sự bắt buộc của lãnh đạo
Với các nhà lãnh đạo đang đưa AI tạo sinh vào vận hành, thông điệp quan trọng là: năng suất tăng cao không đồng nghĩa với thành công bền vững. Trải nghiệm tâm lý tích cực trong công việc – cảm giác được làm chủ, được thử thách và được đóng góp, vẫn là nền tảng nuôi dưỡng sự gắn bó và phát triển dài lâu của đội ngũ.
Cách tiếp cận khôn ngoan nhất là coi AI như một người bạn đồng hành, không phải “người thay thế”. Một người bạn có thể giúp chúng ta đi nhanh hơn, nhưng không làm mất đi bản sắc và giá trị cá nhân trong công việc.
Khi đạt được sự cân bằng giữa hiệu suất và cảm hứng, giữa công nghệ và con người, doanh nghiệp không chỉ tối ưu được hiệu quả trước mắt mà còn xây dựng được một tập thể vững vàng – một tiêu chuẩn mới cho thành công trong thời đại AI.
Nội dung được dịch từ bài viết gốc 'The gen AI gamble: why it makes your team more productive but also bored' của tác giả Chong Seow Wei, đăng tải trên Tatler Asia.
ĐỌC NGAY
Tầm ảnh hưởng của AI đối với lĩnh vực sức khỏe tinh thần
Jérôme Cavadini, Giám đốc Điều hành Panerai nói về kỷ nguyên AI trong nghệ thuật chế tác
Khi AI và AR trở thành chuyên gia thẩm mỹ trong ngành công nghiệp làm đẹp
