10 เทรนด์ความยั่งยืนในวันที่โลกมีแนวโน้มไม่สามารถหยุดการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิเฉลี่ยที่ 1.5 องศาเซลเซียส

โลกกำลังมุ่งหน้าสู่แนวทางการจัดการความยั่งยืนแบบแยกส่วนระดับภูมิภาคที่เพิ่มขึ้น จากความแตกต่างด้านพลังงานและภูมิอากาศของประเทศเศรษฐกิจขนาดใหญ่ ซึ่งกำลังกลายเป็นตัวกำหนดเรื่องเล่าหลักของโลกยุคใหม่

มหาอำนาจทางเศรษฐกิจอย่างสหรัฐอเมริกา และจีนมีแนวทางที่ต่างกันอย่างชัดเจนในด้านนโยบายพลังงานและสภาพภูมิอากาศ ส่งผลให้ตลาดเกิดใหม่และประเทศกำลังพัฒนาต้องเผชิญกับความท้าทายในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนและการรับมือกับภัยพิบัติ การจัดการความยั่งยืนจะกลายเป็นเรื่องของการปรับตัวตามบริบทของแต่ละภูมิภาค มากกว่าการใช้มาตรฐานเดียวทั่วโลก

การเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศที่ทั้งถี่และรุนแรงขึ้นกำลังผลักให้โลกหันมาให้ความสำคัญกับการลงทุนเพื่อการปรับตัวและเสริมสร้างความยืดหยุ่นมากขึ้น เพื่อรับมือผลกระทบจากภูมิอากาศที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ โดยมีการยอมรับเพิ่มขึ้นว่าโลกมีแนวโน้มจะพุ่งเกินเป้าหมายจำกัดภาวะโลกร้อนที่ 1.5 องศาเซลเซียสตามข้อตกลงปารีส

จากข้อมูลของ Munich Re ซึ่งเป็นหนึ่งในบริษัทรับประกันภัยต่อ (Reinsurance) และประกันความเสี่ยงชั้นนำของโลก ระบุว่า ความสูญเสียทางเศรษฐกิจจากภัยพิบัติทางธรรมชาติทั่วโลกในปี 2024 แตะระดับ 3.2 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ สูงกว่าค่าเฉลี่ยในอดีตอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่ข้อมูลของสหประชาชาติชี้ว่า หากโลกไม่เร่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก จำนวนภัยพิบัติทางธรรมชาติทั่วโลกภายในปี 2030 อาจสูงกว่าปี 2015 ถึง 40 เปอร์เซ็นต์ การลงทุนด้านการปรับตัวและความยืดหยุ่นจึงไม่ใช่เพียงการลดความเสียหาย แต่คือการลดต้นทุนมหาศาลที่โลกอาจต้องเผชิญในอนาคต

การขยายตัวด้านพลังงานและความยั่งยืนจะยิ่งกลายเป็นภารกิจที่เกี่ยวพันกันอย่างแยกไม่ออก และกำลังกำหนดอนาคตพลังงานโลกที่แตกแขนงยิ่งขึ้น

เชื้อเพลิงฟอสซิลและพลังงานหมุนเวียนต่างขยายตัวพร้อมกัน ขณะที่การเติบโตอย่างรวดเร็วของ AI กลายเป็นแรงขับหลักของเรื่องเล่าด้านพลังงานในปัจจุบันจากความต้องการไฟฟ้าอย่างมหาศาล ท้าทายเป้าหมายด้านความยั่งยืนก่อนเข้าสู่ปี 2026 ที่การใช้ไฟฟ้าของ data center อาจสูงเกิน 2,200 เทราวัตต์ชั่วโมงภายในปี 2030

ในปี 2026 เราอาจได้เห็นการลดลงแบบปีต่อปีครั้งแรกของการติดตั้งพลังงานแสงอาทิตย์ทั่วโลก โดยมีสาเหตุหลักจากการชะลอตัวอย่างชัดเจนในจีน ขณะที่ยานยนต์ไฟฟ้าจะยังเป็นหัวใจสำคัญของการลดคาร์บอนในภาคขนส่งทางถนน ทางด้านการค้าโลกและนโยบายภูมิอากาศก็กำลังหันมาให้ความสำคัญกับการทำให้การรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกมีมาตรฐานสอดคล้องกันมากขึ้น ปี 2026 จะเห็นความคืบหน้าสำคัญในความพยายามของภาคอุตสาหกรรม รวมถึงการพัฒนา GHG Protocol Scope 2 ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อกลยุทธ์พลังงานสะอาดของภาคธุรกิจ ยิ่งเมื่อกลไก CBAM ของสหภาพยุโรปเริ่มเข้าสู่ยุคใหม่เต็มรูปแบบ ก็จะยิ่งเพิ่มต้นทุนให้สินค้านำเข้าตามความเข้มข้นคาร์บอน พร้อมทั้งกระตุ้นการถกเถียงระดับนานาชาติอย่างแข็งขัน

AI คือเทคโนโลยีที่จะเข้ามาเปลี่ยนโลก แต่ในปี 2026 ผลกระทบด้านลบของมันจะถูกตรวจสอบอย่างหนัก การขยายตัวของ data center เพื่อรองรับ generative AI นำมาซึ่งการใช้พลังงานมหาศาลและการใช้น้ำปริมาณมากเพื่อระบายความร้อน องค์กรต่างๆ จะต้องเผชิญกับโจทย์ยากในการใช้ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ในขณะที่ต้องควบคุมคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของตนเอง

อย่างไรก็ดี เราจะเห็นการกำเนิดของมาตรฐาน “Green AI” ซึ่งมุ่งเน้นการพัฒนาโมเดลที่ใช้ทรัพยากรน้อยลง แทนที่จะมุ่งเน้นเพียงความฉลาดเพียงอย่างเดียว บริษัทเทคโนโลยีข้ามชาติจะถูกกดดันให้สร้าง data center ในพื้นที่ที่มีอากาศหนาวหรือใกล้แหล่งพลังงานหมุนเวียน เพื่อลดภาระต่อระบบไฟฟ้าส่วนรวม

ในอีกด้านหนึ่ง AI จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการคำนวณและคาดการณ์ความเสี่ยงจากสภาพภูมิอากาศได้อย่างแม่นยำในระดับตารางกิโลเมตร ช่วยให้บริษัทประกันภัยและภาคเกษตรกรรมสามารถวางแผนรับมือภัยพิบัติได้ดีขึ้น ความท้าทายในปี 2026 คือการสร้างสมดุลระหว่าง “ประโยชน์ของอัลกอริทึม” และ “ต้นทุนทางทรัพยากรที่ต้องจ่ายไป”

น้ำจะกลายเป็นประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึงมากกว่าคาร์บอนในบางอุตสาหกรรม ความขาดแคลนน้ำที่ได้รับผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศและการเติบโตของอุตสาหกรรมที่ใช้น้ำเข้มข้น เช่น การผลิตชิปเซมิคอนดักเตอร์ จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคงทางอาหารและการดำเนินงานของภาคอุตสาหกรรม การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบหมุนเวียน (water circularity) จะกลายเป็นตัวชี้วัดความสามารถในการแข่งขัน

ในปี 2026 ราคาของน้ำจะเริ่มสะท้อนความเป็นจริงมากขึ้นในหลายพื้นที่ ซึ่งจะกระทบต่อต้นทุนการผลิตโดยเฉพาะในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม บริษัทระดับโลกจะถูกบังคับให้ต้องรายงานการใช้น้ำในห่วงโซ่อุปทานทั้งหมด ไม่ใช่เพียงแค่ในโรงงานของตนเอง และต้องแสดงให้เห็นว่าพวกเขาไม่ได้ไปแย่งน้ำใช้กับชุมชนท้องถิ่น

วิกฤตินี้ยังส่งผลเชื่อมโยงไปยังระบบเกษตรกรรมที่ต้องพึ่งพาการชลประทาน การเปลี่ยนแปลงของรูปแบบฝนทำให้พื้นที่เพาะปลูกแบบดั้งเดิมเริ่มใช้ไม่ได้ผล นำไปสู่การลงทุนใน “เกษตรแม่นยำ” (precision agriculture) และการปรับเปลี่ยนสูตรอาหารที่เน้นพืชพันธุ์ซึ่งใช้น้ำน้อยลง เพื่อรักษาความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานอาหารโลก

ในปี 2026 ความตึงเครียดทางการค้าที่ดำรงอยู่และความกระตือรือร้นที่ลดลงในการขับเคลื่อนนโยบายเพื่อสนับสนุนความยั่งยืน จะทำให้ความเสี่ยงในห่วงโซ่อุปทานที่เกี่ยวข้องกับภูมิอากาศและความยั่งยืนได้รับความสนใจน้อยลง สหภาพยุโรปซึ่งเคยยกระดับมาตรฐานการเปิดเผยข้อมูลห่วงโซ่อุปทานจนส่งผลสะเทือนทั่วโลก กำลังผ่อนคลายนโยบายบางส่วน ขณะเดียวกันก็เดินหน้าบางประเด็นต่อไป สำหรับ CBAM ซึ่งเป็นค่าธรรมเนียมที่เรียกเก็บจากสินค้านำเข้าสำคัญ เช่น อะลูมิเนียม ซีเมนต์ และเหล็กเข้าสู่สหภาพยุโรปตามปริมาณคาร์บอนที่แฝงอยู่ในสินค้า ได้มีผลบังคับใช้อย่างเต็มรูปแบบแล้ว โดย S&P Global ระบุว่า มาตรการนี้อาจเพิ่มต้นทุนนำเข้าสินค้าจากประเทศที่มีความเข้มข้นคาร์บอนสูงไม่น้อยกว่า 1.5 หมื่นล้านดอลลาร์ และอาจเริ่มเปลี่ยนโฉมห่วงโซ่อุปทาน ด้วยการผลักให้ผู้นำเข้าในยุโรปหันไปหาซัพพลายเออร์ที่มีคาร์บอนฟุตพริ้นท์ต่ำกว่า

ห่วงโซ่อุปทานที่เป็นหัวใจของภาคเทคโนโลยีและการเปลี่ยนผ่านพลังงานจะมีบทบาทสำคัญต่อภูมิรัฐศาสตร์ในปี 2026 แร่สำคัญอย่างทองแดง ลิเทียม และแร่หายาก คือวัตถุดิบเบื้องหลังการใช้ไฟฟ้า พลังงานสะอาด และการเติบโตของ data center ยุค AI โดยการเข้าถึงทรัพยากรเหล่านี้จะกลายเป็นองค์ประกอบสำคัญของการทูตการค้า และการสกัดกับแปรรูปวัตถุดิบตั้งต้นเหล่านี้ก็จะเป็นหนึ่งในแรงขับของแนวโน้มการลงทุนโลก

ธรรมชาติคือทุนทางธรรมชาติที่กำลังร่อยหรอ ในปี 2026 กฎระเบียบว่าด้วยการลดการตัดไม้ทำลายป่า (เช่น EUDR) จะเริ่มมีผลบังคับใช้อย่างเต็มรูปแบบ ธุรกิจจะถูกบีบให้ต้องแสดงหลักฐานที่พิสูจน์ได้ด้วยภาพถ่ายดาวเทียมว่าผลิตภัณฑ์ของตนไม่ได้มีส่วนร่วมในการทำลายพื้นที่ป่าไม้ การประเมินมูลค่าบริษัทจะเริ่มผนวก “ความเสี่ยงจากการพึ่งพาธรรมชาติ” (nature-related dependencies) เข้าไปในงบการเงิน ตัวอย่างเช่น บริษัทผลิตยาที่ต้องพึ่งพาสารสกัดจากป่าฝน หรือภาคการท่องเที่ยวที่พึ่งพาระบบนิเวศทางทะเล หากธรรมชาติล่มสลาย โมเดลธุรกิจเหล่านี้ก็จะล่มสลายตามไปด้วย

เราจะเห็นการเติบโตของ “เครดิตความหลากหลายทางชีวภาพ” (biodiversity credits) ซึ่งคล้ายกับคาร์บอนเครดิตแต่มีความซับซ้อนกว่า องค์กรต่างๆ จะเริ่มลงทุนในการฟื้นฟูระบบนิเวศโดยรอบพื้นที่ดำเนินงานของตน ไม่ใช่เพียงเพื่อทำ CSR แต่เพื่อรักษาเสถียรภาพของทรัพยากรที่จำเป็นต่อการผลิตในระยะยาว

อ่านเพิ่มเติม: ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์: เผชิญหน้าความจริงในวันที่ทะเลไทย ‘ร้อน’ จนใกล้ ‘เดือด’

แม้จะมีความพยายามลดหย่อนกฎเกณฑ์ในบางภูมิภาคเนื่องจากสภาวะเศรษฐกิจซบเซา แต่มาตรฐานสากลอย่าง ISSB (International Sustainability Standards Board) จะเริ่มถูกนำมาใช้เป็นกฎหมายบังคับในหลายประเทศ การรายงานด้านความยั่งยืนจะเปลี่ยนจาก “การทำเพื่อความสอดคล้อง” ไปสู่การเป็น “ข้อมูลเชิงกลยุทธ์” สำหรับนักลงทุน

ในปี 2026 คำว่า “greenwashing” หรือการสร้างภาพลักษณ์ว่ารักษ์โลกจะทำได้ยากขึ้นมาก เนื่องจากมีหน่วยงานกำกับดูแลที่เข้ามาตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลอย่างเข้มงวด การอ้างลอยๆ ว่า “เราจะเป็น net zero” โดยไม่มีแผนการลงทุนที่ชัดเจนรองรับจะถือเป็นความเสี่ยงทางกฎหมายและอาจโดนฟ้องร้องจากผู้ถือหุ้น

บริษัทที่สามารถรวบรวมข้อมูลความยั่งยืนได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลจะได้เปรียบในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนที่มีต้นทุนต่ำกว่า ข้อมูลความยั่งยืนจะถูกรวมเข้ากับรายงานประจำปีอย่างแยกไม่ออก กลายเป็นบรรทัดฐานใหม่ของการบริหารจัดการธุรกิจสมัยใหม่

ความต้องการเงินทุนเพื่อการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศพุ่งสูงขึ้นกว่าเดิมถึง 12-14 เท่า ในปี 2026 ตลาดตราสารหนี้สีเขียวจะให้ความสำคัญกับ “การเงินเพื่อการเปลี่ยนผ่าน” (transition finance) มากขึ้น เพื่อสนับสนุนอุตสาหกรรมที่ปล่อยก๊าซสูง เช่น ซีเมนต์หรือเหล็กกล้า ให้สามารถปรับเปลี่ยนเทคโนโลยีได้จริง

นักลงทุนจะมีความซับซ้อนมากขึ้นในการวิเคราะห์ โดยไม่ได้มองเพียงแค่โครงการที่เป็น “สีเขียว” อยู่แล้ว แต่จะมองหาบริษัทที่ “กำลังจะสีเขียว” และมีศักยภาพในการเปลี่ยนแปลงตนเอง การระดมทุนผ่านกลไกความยั่งยืนจะไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในระดับบริษัทขนาดใหญ่ แต่จะขยายผลไปยังธุรกิจขนาดกลางและเล็ก (SMEs) ที่เป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทาน

อย่างไรก็ตาม สภาวะดอกเบี้ยที่อาจยังทรงตัวในระดับสูงจะทำให้การตัดสินใจลงทุนในโครงการยั่งยืนที่ใช้ระยะเวลาคืนทุนนานมีความท้าทาย ธุรกิจจึงต้องสร้างความเชื่อมั่นให้แก่นักลงทุนว่า ความยั่งยืนไม่ใช่ภาระทางการเงิน แต่คือหลักประกันว่าธุรกิจจะสามารถสร้างกระแสเงินสดได้อย่างต่อเนื่องในโลกที่เปลี่ยนแปลงไป

ในขณะที่คนส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปที่สิ่งแวดล้อม (E) แต่ปัจจัยด้านสังคม (S) อย่างการเข้าสู่สังคมสูงวัยจะส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อตลาดแรงงานในปี 2026 โดยเฉพาะในเศรษฐกิจขนาดใหญ่ ความขาดแคลนแรงงานทักษะสูงในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีสะอาดจะกลายเป็นอุปสรรคสำคัญในการบรรลุเป้าหมายด้านความยั่งยืน

AI อาจช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานได้ในระดับหนึ่ง แต่ไม่สามารถทดแทนความต้องการแรงงานที่ดูแลด้านการบริการหรืองานที่ต้องใช้ความเห็นอกเห็นใจได้ทั้งหมด บริษัทต่างๆ จะต้องปรับกลยุทธ์ด้านทรัพยากรมนุษย์ให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของเป้าหมายความยั่งยืน เช่น การจ้างงานผู้สูงอายุ การส่งเสริมความหลากหลายและเท่าเทียม (DEI) เพื่อดึงดูดคนรุ่นใหม่ที่ให้ความสำคัญกับคุณค่าขององค์กร

อ่านเพิ่มเติม:

Pipatchara ตีความหมายพวงดอกไม้แห่งความศรัทธา สู่งานออกแบบร่วมสมัยที่ผสานความประณีต ความตั้งใจ และความยั่งยืนเข้าไว้ด้วยกัน

Tatler House Dialogues ครั้งที่ 2 เสวนาพาสำรวจชีวิตที่สมดุลและยั่งยืนด้วยพลังแห่งการออกแบบที่ IRA Residences

7 แบรนด์จิวเวลรี ที่มุ่งมั่นสร้างความยั่งยืนและรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม