Đọc “Về miền Bí ẩn” của tôn sư Tenzin Priyadarshi Rinpoche: Để tự hỏi ta có đang sống trọn vẹn?

Phần đầu của hành trình trở thành một trí giả Phật giáo của bậc Tôn sư mở đầu với những linh kiến và câu chuyện siêu phàm, nhưng con đường mà ông bước đi lại không phải là một câu chuyện ngụ ngôn đầy ắp những dị kỳ hay thần thông như thế: miền bí ẩn mà cậu bé mười tuổi năm đó tìm về lại là chặng đường khám phá chính trái tim của con người trong đời thường. Cậu phải đối mặt với những căng thẳng đến từ kỳ vọng xã hội của gia đình, của trách nhiệm xã hội và của cả chính những xung đột giữa những truyền thống Phật giáo khác nhau. Cậu cũng học cách đương đầu với những lời đe dọa, chế giễu và cả chính cái “tôi” của mình – để bảo vệ đức tin, và để có thể tiếp tục khiêm nhường mà học hỏi để tìm được miền bí ẩn thực sự. Độc giả như cùng lớn lên với cậu bé năm nào, để qua con mắt đầy háo hức và thành kính với niềm tin đó khám phá những lễ nghi ở các ngôi chùa Nhật Bản hay các thực hành Phật giáo Tạng truyền; trải nghiệm những buổi lễ của Hindu giáo hay chứng kiến những biến động xã hội sâu sắc của một giai đoạn lịch sử khó quên. Nhưng trên hết, qua con mắt chân thành đó, ta nhận được những lời giảng từ các Bậc Thầy, điều làm nên một cuộc đời phi thường như chính Tôn sư Tenzin Priyadarshi nhấn mạnh.

Xuyên suốt cuốn sách hơn 300 trang là những cuộc gặp gỡ với những người thầy: có người nổi danh khắp thế giới như Mẹ Teresa, Tổng Giám mục Desmond Tutu, Đức Giáo hoàng John Paull II hay Đức Gyalwang Karmapa; nhưng cũng có những người chỉ xuất hiện để ghi lại một dấu ấn như vị tu sĩ Hindu gặp ông trong một linh kiến huyền nhiệm giữa lòng Delhi – người đã đặt ra câu hỏi “Có nhiều niềm vui như thế trong tôn giáo của con không”, hay những tu sĩ Phật giáo Nhật Bản mà ông đã học tập bên họ trong suốt thời gian đầu của hành trình. Dù danh tiếng lẫy lừng hay sống đời ẩn mật, mỗi người thầy đều truyền cho ông cảm hứng về sự chính trực, về lòng từ bi và sự cần thiết của khả năng tự chiêm nghiệm trong hành trình xây dựng đức tin, để rồi từ đó tạo dựng nên một bậc thầy kế tục. Có lẽ nếu cần phải nói về phép màu trong thời đại xa cách Đức Thích Ca hàng ngàn năm, những giá trị cốt lõi này chính là thần thông thực sự mà những bậc trí giả mang theo trên bước đường tu tập của mình. Cùng với sự lớn lên của cậu bé năm nào, các câu hỏi càng dần trở nên phức tạp hơn – từ những nghi lễ thông thường và cách đối diện với gia đình dần trở thành câu chuyện về giới luật và đệ tử, về khát vọng và tha thứ: nếu như nửa đầu của cuốn sách trôi nhanh đi như một cuốn phiêu lưu ký qua các vùng đất, thì nửa sau giữ chân người đọc lại bởi những chuyến du hành triết học và tâm linh, ý niệm và quan điểm. 

Hay nói cách khác, nửa đầu đưa ta vào hành trình, còn nửa sau khiến ta bắt đầu đặt những câu hỏi: đó là khi cuốn sách khép lại, nhưng câu chuyện thì mới chỉ bắt đầu, ở một phương thức khác.

Khi được hỏi vì sao mình viết cuốn sách này, Tôn sư Tenzin đã phá lên cười: “Tôi viết ra câu chuyện của mình để đỡ phải trả lời lý do mình trở thành tu sĩ”. Quả thật, khó lòng không tò mò khi biết rằng vị tu sĩ Phật giáo thông thái này lại có xuất thân trong một gia đình Bà La Môn – đẳng cấp cao nhất trong xã hội Ấn Độ - vốn coi việc tu hành trọn vẹn là “lựa chọn của kẻ không học hành, không tương lai, không phương tiện mưu sinh”. Có lẽ mỗi lần người ta biết về xuất thân của Tôn sư, người ta lại hỏi một lần như thế: và rồi sau hàng chục năm chán ngấy việc trả lời về chính mình, ông đã đặt bút viết ra câu chuyện của mình. Ông nói rằng khi được gợi ý để viết tự truyện, ông đã phải chờ mười năm để bắt đầu, rồi thêm năm năm nữa để viết – để phần nào giúp câu chuyện của mình đủ độ “chín” hơn là kể một câu chuyện bỏ nhà ra đi thuần túy. Để rồi, ngay giữa kỳ COVID làm rung chuyển thế giới, cuốn sách lặng lẽ lên kệ - và bằng một cách chính ông cũng không ngờ tới, trở thành câu chuyện truyền cảm hứng cho rất nhiều người, chứ không chỉ đơn giản là một câu trả lời cho câu hỏi thường tình. 

Đọc thêm: Bền vững từ tri thức bản địa: Bài học từ hành trình của Julia Babcock

Hành trình của chú bé mười tuổi năm xưa – từ câu chuyện bỏ nhà ra đi tìm theo giấc mơ từ khi sáu tuổi, đến những băn khoăn trăn trở rất đời thường về việc “mọi điều tôi làm lại tạo khổ cho những người thân yêu nhất” – có lẽ đều gọi dậy một ký ức nào đó trong tâm thức của chúng ta: ai chẳng đôi lần cảm thấy cuộc sống của mình là những áp đặt từ gia đình, và nhiều hơn thế những lần muốn đuổi theo một ước mơ nào đó? Ai chẳng có lần xung đột với gia đình, và lẳng lặng gói ghém lại ước mơ để làm theo những gì được yêu cầu, sắp sẵn? Chú bé Khilari ở Bengal đã phải tự tìm kiếm thư tịch trong những thư viện mênh mông, tự đi theo tiếng kinh tiếng trống để tìm đến những bậc thầy giữa lòng đô thị rộng lớn – còn ta, giữa thế giới mà chỉ cần hỏi ChatGPT hay Gemini một câu là có ngay mười đáp án cho mỗi câu hỏi, liệu ta đã tìm ra con đường cho mình? Đó có lẽ cũng là những gì nhạc sĩ Sting, cựu COO Blackberry Donal Morrison, đồng sáng lập LinkedIn Reid Hoffman và vô số người đã đề từ cho cuốn sách này nhận thấy – vượt ra ngoài một hành trình đầy lôi cuốn về ý nghĩa và thức tỉnh tâm linh, cuốn sách thực sự là một thông điệp phổ quát, nơi sự huyền bí, tò mò, chiêm nghiệm là những điều quan trọng với tất cả mọi cuộc đời.

Trong buổi ra mắt sách tại TP.HCM, tôi đã hỏi Tôn sư về việc liệu cuốn sách của ông có thể được coi như một ngọn hải đăng, một bản hướng dẫn, hay một phương thức để người ta đi theo? Ông chỉ cười, như cách ông bắt đầu mọi câu chuyện, và nói rằng - dù ông bắt đầu viết là để giải thích lý do mình đi tu - điều ông thực sự muốn kể trong cuốn sách của mình là ký ức về lòng từ bi, trí tuệ và niềm hoan hỷ mà biết bao người đã chia sẻ với ông trong suốt cuộc đời; và rằng nếu có một lời nhắn gửi đến những người đọc cuốn sách, ông chỉ muốn khích lệ độc giả, với lòng hân hoan tràn đầy, hãy dấn thân vào hành trình chiêm nghiệm của riêng mình để nhận ra điều gì thực sự quan trọng trong đời sống và các mối liên hệ quanh mình. Đó có lẽ cũng là những gì các độc giả của cuốn sách này nhận được sau khi khép lại trang cuối cùng: không phải là sự khao khát đối với tôn giáo, mà nhiều hơn là khắc khoải nhận diện chính mình, và “liệu có nhiều niềm vui trong những gì ta đang làm hay không?”. 

Thú thật, khó lòng để trả lời câu hỏi được đặt ra dưới sân khấu buổi ra mắt sách tại Hà Nội về việc liệu cuốn sách này có ra mắt “đúng lúc” tại Việt Nam hay không: bởi lẽ chính sự xuất hiện của phiên bản tiếng Anh lần đầu trên kệ sách đã đến từ một sự tình cờ, và việc xuất bản phiên bản tiếng Việt cũng đến từ một cái duyên sau triển lãm ảnh của Tôn sư tại Hà Nội, nằm ngoài mọi kế hoạch xuất bản hay tính toán về thị trường. Với đa số độc giả, đây cũng không phải là một cuốn sách “dễ nuốt”, bởi dù được viết bởi một văn phong khiêm nhường và dễ chịu, gần ba phần tư cuốn sách là những cuộc đối thoại mang đầy tính triết học và tôn giáo – vốn là một phần đương nhiên của cuộc sống tu hành. Thế nhưng, chắc chắn rằng đây sẽ luôn là một người bạn đồng hành âm thầm nhưng đầy sức hút với bất cứ ai sẵn lòng chậm lại bước chân mải miết và nghĩ nhiều hơn một lần về những gì ta đang làm mỗi ngày: liệu ta đang sống trọn vẹn, hay ta chỉ đang đua theo cái đích mà ai ai cũng nhắm tới? 

Cũng giống như Đức Phật đã dạy: “Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi”, cuốn sách của Tenzin Priyadarshi Rinpoche cũng không chỉ đích xác điều độc giả phải làm, phải biết. Những dòng chữ của ông cũng giống như chính tác giả ngoài đời, chỉ hiền lành mỉm cười và vỗ vai ta thêm một lần nữa: hãy can đảm đi ra khỏi vùng an toàn mình rõ, để tìm được bản thân nơi miền bí ẩn chưa hay. 

ĐỌC NGAY

Định mệnh của các vì sao

Năng lượng hạt nhân: Hiểu đúng để không giáo điều

“Họ và tên”: Buông bỏ huyễn tưởng về dòng máu thuần nhất