Cuốn sách “Năng lượng hạt nhân – Vì sao?” trả lời những câu hỏi nền tảng và làm rõ những tranh cãi xoay quanh điện hạt nhân để người đọc hiểu đúng và tự hình thành quan điểm của mình về “nguồn năng lượng quan trọng nhất của thời đại chúng ta”
Tháng 11/2024, Quốc hội Việt Nam đã ban hành nghị quyết tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận sau tám năm tạm dừng, nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ điện đang tăng cao, đa dạng nguồn cung và giúp nước ta hiện thực hóa mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, những lo ngại về rủi ro tai nạn có thể gây thảm họa phóng xạ diện rộng, những phức tạp trong xử lý chất thải phóng xạ hay yêu cầu trình độ công nghệ - năng lực quản trị rất cao khiến một bộ phận công chúng còn ngờ vực, thậm chí phản đối nguồn năng lượng này.

Với một lĩnh vực vừa giàu tiềm năng, vừa tiềm ẩn rủi ro như vậy, các tài liệu uy tín, khách quan và dễ tiếp cận là cần thiết; để giúp công chúng và các nhà quản lý hiểu đúng bản chất của điện hạt nhân, cân nhắc thấu đáo giữa lợi ích và rủi ro, đồng thời hỗ trợ các cấp lãnh đạo chuẩn bị nguồn lực và năng lực quản trị an toàn khi tiếp cận loại hình năng lượng đặc thù này.
Cuốn sách “Năng lượng hạt nhân – Vì sao?” của Bertrand Barré là một tài liệu như vậy. Từng là Giám đốc các lò phản ứng hạt nhân của Ủy ban Năng lượng nguyên tử Pháp (CEA) và cựu Giám đốc khoa học Tập đoàn AREVA (nay là Orano) - một trong những tập đoàn hạt nhân lớn của Pháp, Bertrand Barré có một vị trí quan sát lý tưởng để có tầm nhìn toàn diện về các công nghệ trong ngành, các công trình trên thế giới, và những bài học kinh nghiệm – cả tích cực lẫn tiêu cực.
Không cổ vũ mù quáng hay phản đối cực đoan điện hạt nhân, cuốn sách tập trung trả lời những câu hỏi nền tảng cũng như giải thích, làm rõ những tranh cãi xoay quanh năng lượng hạt nhân bằng cách tiếp cận khoa học, kỹ thuật và kinh tế. Bằng giọng văn mang tính sư phạm, dễ hiểu nhưng không giản lược, tác giả đã phân tích điện hạt nhân có thực sự là nguồn năng lượng phát thải thấp; chi phí xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân so với các nguồn năng lượng khác; các tai nạn hạt nhân trong lịch sử có phải là điều tất yếu; chất thải phóng xạ được quản lý ra sao và mức độ rủi ro dài hạn đến đâu; và hệ quả đối với khí hậu và xã hội nếu các quốc gia từ bỏ điện hạt nhân.
Đọc thêm: “Họ và tên”: Buông bỏ huyễn tưởng về dòng máu thuần nhất


Bertrand Barré cũng đã thẳng thắn nhìn nhận các sự cố hạt nhân lớn như Three Mile Island, Chernobyl và Fukushima, cốt không nhằm khơi gợi nỗi sợ mà để rút ra những bài học kỹ thuật và quản lý đã định hình các tiêu chuẩn an toàn hiện nay. Một vấn đề được công chúng rất quan tâm là chất thải phóng xạ cũng được tác giả phân tích thấu đáo, từ bản chất khoa học của phóng xạ, tác động đến sức khỏe con người, đến các giải pháp quản lý, tái chế và lưu giữ dài hạn đang được áp dụng tại các quốc gia phát triển.
Với một người dẫn đường đáng tin cậy như Bertrand Barré, Jean-Marc Jancovici - chuyên gia nổi tiếng về năng lượng và khí hậu của Pháp, người viết lời đề tựa cho bản tiếng Pháp - khuyến khích độc giả tiếp cận cuốn sách với tâm thế cởi mở để hiểu đúng và tự hình thành quan điểm của riêng mình về điện hạt nhân. “Có thể sau khi đã nắm rõ mọi chi tiết liên quan đến dạng năng lượng này, người đọc sẽ đi đến kết luận rằng cần loại bỏ hạt nhân để thay thế bằng bất kỳ hình thức sản xuất điện nào khác”, Jancovici viết. “Như vậy, đó sẽ là một phán xét biện chứng và được soi sáng bằng lý lẽ. Kết luận ấy rất đáng được tôn trọng. Điều cần tránh nhất, chính là để sự thiếu hiểu biết dẫn dắt các quyết định của chúng ta”.

Cuốn sách được chuyển ngữ sang tiếng Việt bởi một đội ngũ nhà khoa học về năng lượng hạt nhân dày dạn kinh nghiệm, gồm TS. Phạm Tuấn Hiệp, chuyên viên Cơ học vật liệu tại Tập đoàn Điện lực Pháp (EDF) và Tổng thư ký của Mạng lưới Chuyên gia Năng lượng Hạt nhân người Việt ở nước ngoài (VietNuc), và Bùi Nguyễn Hoàng, Chủ tịch VietNuc, với sự hiệu đính của ông Ứng Quốc Hùng, Phó Chủ tịch VietNuc.
“Một cách tri ân xứng đáng cho trí tuệ sáng suốt và tấm lòng rộng mở của ông chính là xuất bản tác phẩm của Bertrand Barré bằng tiếng Việt, mang đến cho đông đảo bạn đọc chiếc chìa khóa để tham gia vào cuộc tranh luận về năng lượng quan trọng nhất của thời đại chúng ta”, ông Christian Chi-Dat Ngô, Nguyên Cố vấn của Chủ tịch Ủy ban Năng lượng hạt nhân và Năng lượng thay thế, viết trong lời đề tựa cho bản tiếng Việt. “Cuốn sách này mang tới cho người đọc quan tâm những lời khuyên vô giá khi tiếp cận các vấn đề thuộc lĩnh vực năng lượng hạt nhân, cũng như bất kỳ lĩnh vực nào khác: luôn xem xét các cỡ bậc độ lớn các đại lượng khoa học, tiếp cận thực dụng bằng cả kinh nghiệm và logic, tinh tế và mở lòng với các quan điểm đa chiều, và nhất là tránh sa vào giáo điều”.




