Tỷ phú Ray Dalio và con trai Mark: Khi sứ mệnh đại dương trở thành di sản trao truyền

OceanX chính là thành quả của tầm nhìn trên – một quỹ từ thiện đóng vai trò xúc tác cho nghiên cứu khoa học, đồng thời là “cỗ máy” truyền thông toàn cầu với khả năng sản xuất mọi thứ từ phim tài liệu chuyên sâu cho National Geographic đến phim bom tấn cho nền tảng phát phim trực tuyến Disney+. Sứ mệnh đặt ra tưởng chừng đơn giản: khám phá biên giới cuối cùng trên địa cầu (xét cho cùng, đại dương bao phủ hơn 70% bề mặt Trái Đất – phần lớn vẫn chưa được lập bản đồ ở độ sâu trên 200 mét), và thay đổi cách nhân loại nhìn nhận tài nguyên quý giá mà thiên nhiên ban tặng. “Khoa học sẽ có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn nếu bạn kết hợp nó với nghệ thuật kể chuyện”, Mark nói. “Nếu thiếu một trong hai yếu tố này, bạn sẽ không làm lay động ai được”.

Nói cách khác, dữ liệu cung cấp thông tin, câu chuyện giúp chuyển hóa tài nguyên. Minh chứng rõ rệt nhất là thước phim đầu tiên trên thế giới quay được con mực khổng lồ trong dự án hợp tác với đài truyền hình NHK của Nhật Bản và kênh Discovery Channel, sau nhiều nỗ lực không thành của cộng đồng khoa học quốc tế suốt hàng thập kỷ. Đoạn phim đã tạo nên cơn sốt với công chúng toàn cầu. Mark dõi theo phản ứng của thế giới – sự sửng sốt, độ “viral”, niềm hứng thú bỗng dưng được thắp sáng về tính đa dạng sinh học dưới biển sâu. Tất cả khẳng định điều mà ông bắt đầu nung nấu, rằng khoa học khi đứng một mình có thể mang lại dữ kiện chính xác, nhưng khi đi liền với truyền thông đa phương tiện, nó sẽ đánh thức thái độ quan tâm từ mọi người.

Cha con ông Dalio nhấn mạnh họ không đơn thuần là hai kẻ có máu phiêu lưu, mà là hai chiến lược gia. Từng nhiệm vụ mà OceanX thực hiện đều được thiết kế nhằm thu thập nguồn kiến thức có ích cho nhân loại, giúp định hình cách chúng ta nhìn nhận về đại dương để đưa ra những quyết định sáng suốt. Mối lưu tâm hiện tại của họ chính là châu Á. “Châu Á sở hữu những vùng biển đa dạng sinh học nhất hành tinh”, Ray giải thích. “Đây quả thực là một điểm đến kỳ thú với nhiều tiềm năng chưa được khám phá. Cả hai yếu tố này mang lại sự cộng hưởng tuyệt vời”.

Với OceanX, châu Á không chỉ là hậu cảnh. Xuyên suốt nhiều chuyến thám hiểm trong hơn hai năm qua, khu vực này đã trở thành phòng thí nghiệm hoàn hảo cho tầm nhìn của tổ chức trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học và mở rộng hiểu biết về đại dương. Từ việc lập bản đồ núi ngầm và sinh cảnh chưa được khám phá dưới đáy biển sâu ở Indonesia lẫn các rạn san hô tầng trung tại Malaysia, cho đến việc tổ chức các chuyến khảo sát biển toàn diện nhất ở Timor-Leste và thực hiện chuyến thám hiểm nghiên cứu khoa học quy mô lớn dưới đáy biển sâu đầu tiên ở Singapore trong khuôn khổ Hiệp định Liên hợp quốc về bảo tồn đa dạng sinh học biển tại các vùng ngoài quyền tài phán quốc gia, OceanX cùng mạng lưới đối tác đã xúc tiến nhiều thành tựu khoa học đáng nể trong khu vực.

Họ đã mời hàng trăm sinh viên và nhà giáo dục lên tàu lặn OceanXplorer, tổ chức chương trình lưu trú dành cho các nhà nghiên cứu, cũng như thiết kế các chương trình lãnh đạo chuyên sâu nhằm xây dựng năng lực địa phương và thu hút lao động trình độ cao đầu tư sự nghiệp trong các ngành nghề gắn liền với đại dương. “Khi bàn đến thế hệ trẻ, câu hỏi chúng tôi đặt ra là ‘Làm cách nào để ta lôi kéo và nuôi dưỡng những tài năng xuất chúng nhất để họ góp sức cho công cuộc nghiên cứu và bảo tồn đại dương?’. Vì chúng ta thực sự cần họ”, Mark nói.

Thông qua việc đồng hành cùng các trường đại học, cơ quan chính phủ và đối tác trong khu vực, OceanX đã thắt chặt và củng cố hệ sinh thái nghiên cứu địa phương, đồng thời mang lại nguồn kiến thức có khả năng định hình chính sách và giáo dục cộng đồng trên khắp châu Á và xa hơn nữa. Tại một khu vực vốn phụ thuộc vào đại dương khi nhắc đến lương thực, sinh kế, giao thương và bản sắc văn hóa, nỗ lực trên giúp tăng cường sự hiểu biết và trang bị cho mọi người công cụ cần thiết để đưa ra quyết định khôn ngoan về tài nguyên mang tính sống còn. Ở khía cạnh này, đại dương không còn là một ranh giới trừu tượng, mà đóng vai trò quan yếu với sự sống và tương lai hưng thịnh của con người. Vì vậy, công việc này vừa có ý nghĩa, vừa đòi hỏi hành động khẩn trương.

Đọc thêm: Phiên đấu giá mùa Thu Christie’s 2026: Ngắm nhìn những bức họa kiệt tác

Dù được xem là một trong những nhà đầu tư có tầm ảnh hưởng nhất thế giới, khi nhắc đến đại dương, Ray không bàn đến lợi nhuận, mà bày tỏ lòng tôn kính. “Với tôi, cuộc sống là hành trình phiêu lưu. Điều quan trọng là bạn hiểu rõ bản thân và xem mọi lỗi lầm là lẽ tự nhiên của những thăng trầm trong đời người”. Tinh thần ấy được phản chiếu qua khát vọng tạo ra tác động tích cực của ông. Tuy sở hữu vẻ đẹp vô ngần cùng nguồn tài nguyên vô giá, đại dương đang bị đe dọa. “Ta đang đối xử với đại dương như thể nó là một cái toilet”, Ray nói. “Thật kinh khủng... Đôi khi tôi cảm thấy kinh sợ trước sự tàn phá của con người, trước những gì đang diễn ra với đại dương”. Nhưng ông từ chối khoác lên mình thái độ bi quan. “Liệu chúng tôi có thể đảo ngược mọi thứ hay không?”, ông nói. “Tôi không rõ. Đó là một yêu cầu lớn. Nhưng chúng tôi đã tạo ra một số tác động nhất định, như hợp tác với Liên hợp quốc, hỗ trợ các nước thực hiện những chuyến thám hiểm chưa từng có. Mạng lưới kết nối của chúng tôi đang phát triển với tốc độ phi thường”.

Mark tin rằng một tổ chức đơn lẻ thì không thể “giải cứu” đại dương, nhưng điều đó có thể thành hiện thực nhờ sự chung tay của nhân loại. “Nỗ lực hợp tác xuyên quốc gia chính là điều thắp sáng hy vọng trong tôi”, anh nói. “Sự sống dưới biển không bị bó buộc bởi biên giới, và khoa học cũng nên vậy. Tia sáng hy vọng đang le lói khắp năm châu – các quốc gia dần nhận ra tính cấp bách của vấn đề, hiểu rằng giáo dục và khoa học phải song hành cùng nhau. Điều đó tiếp thêm động lực cho tôi mỗi ngày”.

Tinh thần hợp tác ấy được phản ánh rõ trong những gì OceanX tạo dựng. “Chúng tôi hiện đang thiết lập lộ trình sản xuất chuỗi nội dung đa phương tiện toàn diện và sinh động”, Mark cho biết. “Thực tế ảo, bản đồ số hóa, trải nghiệm tương tác ở bảo tàng, trực quan hóa dữ liệu bằng phần mềm làm game – đó là chìa khóa dẫn đến tương lai”. Các chương trình này được thiết kế nhằm đáp ứng thị hiếu đại chúng. Dựa trên dữ liệu thu thập từ các chuyến thám hiểm ngoài đời thực, OceanX biến thông tin khoa học phức tạp thành trải nghiệm trực quan để công chúng có thể tự do khám phá theo bản năng – như triển lãm sắp đặt quy mô lớn, các nền tảng tương tác trực tuyến, hoặc công cụ kỹ thuật số. Mục đích ở đây là bồi đắp tri thức và tạo dựng tính kết nối bền lâu, đặc biệt là với những ai chưa từng trực tiếp khám phá đại dương.

Trên tàu OceanXplorer, cha con ông Dalio còn tổ chức các cuộc thi lập trình (hackathon), nơi các nhà khoa học, kỹ sư công nghệ, nhà thiết kế và nhà thám hiểm tụ hội để làm việc trực tiếp trên dữ liệu thu thập từ các chuyến thám hiểm, từ đó kiến tạo các phương thức mới để trực quan hóa hệ sinh thái, tính đa dạng sinh học và tác động của con người. Thành quả hợp tác của họ được đưa vào chương trình giáo dục của OceanX Education, để khoa học thực tiễn luôn đóng vai trò nền tảng trong quá trình học tập. “Ngành công nghiệp game còn lớn hơn cả âm nhạc, truyền hình và điện ảnh cộng lại”, Mark nói. “Và nay, khoa học cũng đang ứng dụng các phần mềm thiết kế game. Nếu không xây dựng hạ tầng để tận dụng công nghệ này, chúng tôi sẽ trở nên tụt hậu”.

Hoạt động nghiên cứu của họ còn bao gồm việc định vị tiềm năng của trí tuệ nhân tạo (AI). Hợp tác cùng Imar – viện hải dương học ở quốc đảo Cape Verde, OceanX đã phát triển SeaSwipe, một “ứng dụng hẹn hò” được hỗ trợ bởi AI xoay quanh các loài sinh vật biển, theo lời giải thích của Mark. Nền tảng nhận diện hình ảnh này mời mọi người tham gia trực tiếp vào quá trình nghiên cứu khoa học bằng cách hỗ trợ chuyên gia xác định các loài sinh vật biển. Mỗi lần tương tác sẽ góp phần xây dựng các mô hình học máy (machine learning) cho giới nghiên cứu, cũng như khiến người dùng cảm thấy mình thực sự có ích với khoa học biển. “Đó chỉ là một phần rất nhỏ trong số những gì mà AI có thể làm được”, Mark nói.

Đọc thêm: Võ Ngọc Tuyền: Người đi lấp một khoảng trống

Với OceanX Education, công nghệ nhập vai (immersive technology) là cầu nối giữa khám phá và bảo tồn, giúp mọi người tiếp cận đại dương như một sinh thể, hiểu rõ sức ép mà nó đang phải đối mặt, và thấy được vai trò của mình trong đó. Mark nhớ về một trải nghiệm kịch tính: trong lúc quay phim tài liệu Realm of the Humpbacks, đội ngũ OceanX đã chứng kiến khoảnh khắc đàn cá voi sát thủ đang săn đuổi một chú cá voi lưng gù còn nhỏ, trong lúc mẹ chú ra sức bảo vệ con. Cuộc chạm trán như trên hầu như hiếm gặp, và cơ hội quay được thước phim về chúng còn hiếm hơn. “Chúng tôi có nhiều máy quay hướng vào con cá voi sát thủ đầu đàn, dàn thiết bị bay không người lái, và các đội lặn dưới biển. Như thể bạn đang xem một trận cầu rực lửa”, Mark chia sẻ. “Mọi thành viên đã phối hợp vô cùng nhịp nhàng”.

Đoạn phim đã trở thành tài liệu khoa học vô giá, giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu sâu hơn về động lực giữa kẻ săn mồi và con mồi, sự phối hợp xã hội, và hành vi của các loài cá voi. Nó còn hé lộ tính phức tạp của các mối quan hệ cấu thành nên sự sống dưới biển, trí thông minh, kỹ năng hợp tác và sinh tồn của các loài sinh vật – tất cả đều diễn ra trong thời gian thực. “Nó củng cố một điều cực kỳ quan trọng”, Mark nói. “Con người không phải là giống loài có ý thức duy nhất trên hành tinh này”. Khi được hỏi điều gì khiến ông thao thức giữa đêm, Ray đáp ngay rằng: “Tốc độ suy thoái môi trường so với tốc độ bảo vệ môi trường”.

Câu trả lời của Mark thì mềm mỏng hơn: “Thách thức ở đây cũng chính là cơ hội – nỗ lực hợp tác xuyên quốc gia. Đó là quá trình đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn, và năng lực chính trị, nhưng chúng tôi cũng nhận thấy những chuyển biến tích cực đang diễn ra và tâm thế mới ở mọi người. Cuộc sống sẽ có nghĩa lý gì nếu không còn thử thách để tôi và bạn chinh phục?”. Hai cha con thường suy ngẫm về đại dương và miêu tả thế giới dưới nước như một đối trọng về mặt tinh thần với nhịp sống hối hả của xã hội hiện đại. “Khi lặn xuống biển, nhịp thở của bạn trở nên khoan thai hơn”, Mark nói. “Cơ thể và tâm trí được thả lỏng. Mọi vướng bận dường như được giải tỏa”, Ray tiếp lời. “Đó là khi bạn nhận ra mình là một phần của cái toàn thể. Một trạng thái tỉnh thức khi ta cảm nghiệm và tiếp nhận sự kết nối với vạn vật. Đại dương mang lại cho ta điều đó”.

Năm nay, Ray sẽ bước sang tuổi 77 – tuy vẫn năng nổ và tràn trề nhiệt huyết, ông nhận thức rõ thực tế mình đang ở chương cuối sự nghiệp. “Tôi biết rõ mình đang ở đâu trên hành trình đời người”, ông nói. “Tôi sẽ để lại thành tựu cho ai? Tôi sẽ để lại gì cho đời? Công tác thiện nguyện, cộng đồng mới đang chờ đón – tất cả những gì tôi đang làm đều trả lời cho câu hỏi đó”. Rõ ràng, OceanX trao cho ông điều mà thị trường tài chính không thể mang lại – ý nghĩa cuộc sống, vốn vượt ngoài thước đo lợi nhuận. “Với tôi, việc tham gia giao dịch trên thị trường giống như trò chơi may rủi”, ông nói. “Tôi thấy may mắn khi thứ mà tôi đam mê đã mang lại cho tôi nhiều thành công. Nhưng những gì mà tôi đang làm thì hoàn toàn khác biệt”.

Cha con ông hiểu rõ họ chỉ là một phần rất nhỏ trong sứ mệnh cao cả của nhân loại, và họ quyết tâm tận dụng nguồn lực dồi dào trong tay để tạo ra thay đổi, để mọi người nhận ra chúng ta thuộc về cái toàn thể và nên chung sống hòa hợp với thiên nhiên. “Thế giới sẽ trở nên tốt đẹp hơn nếu chúng ta không tham tàn, không xâu xé lẫn nhau và tàn phá môi trường”, Ray nói. Mark gật gù: “Cha tôi đặt ra cho mình nhiều nguyên tắc sống. Tôi sẽ tiếp bước ông trên con đường đã chọn”. Giữa họ, ta có thể cảm nhận sợi chỉ bền chặt của sự nghiệp cha truyền con nối.

Vậy thì, OceanX sẽ ở đâu trong mười năm tới? “Chúng tôi sẽ góp phần xoay chuyển tình thế”, Ray nói. “Tổ chức sẽ tập hợp nhiều hơn nữa những con người cùng chí hướng để xây dựng một cộng đồng sẵn sàng chung tay hành động. Nguồn quỹ sẽ tăng lên, mức độ quan tâm của mọi người cũng sẽ vậy. OceanX sẽ trở thành ‘xung lực’ giúp thế giới nhận ra đại dương xứng đáng được bảo vệ, là nơi ẩn chứa bao điều kỳ diệu và cần được nâng niu hơn nữa trong đời sống con người. Tôi tin rằng chúng ta hoàn toàn có thể biến giấc mơ đó thành hiện thực”.

ĐỌC NGAY

[Cover Story] Huỳnh Bích Ngọc, Phó Chủ tịch thường trực, Tổng giám đốc Tập đoàn TTC: Từ tâm xanh đến những điều để lại

Từ công nghệ đến năng lực tổ chức: Doanh nghiệp tạo lợi thế bằng cách nào?

Thông hiểu tài chính: Nền tảng cho thế hệ trẻ