Thông hiểu tài chính: Nền tảng cho thế hệ trẻ

Chỉ vài phút, một bạn trẻ trên 18 tuổi với các giấy tờ như CCCD hợp pháp có thể mở tài khoản ngân hàng trực tuyến, ví điện tử, hay thậm chí mua hàng trả góp. Chỉ cần một chút tiền là nhiều bạn trẻ cũng có thể đầu tư vào chứng khoán hoặc thậm chí cả tiền số (dù cho đến nay loại hình đầu tư này vẫn chưa được hợp thức hoá tại Việt Nam) thông qua các ứng dụng trên chiếc điện thoại. Các ứng dụng ngân hàng, Fintech hay mạng xã hội đã giúp rất nhiều sinh viên quản lý tài chính, tiếp cận thông tin và tìm kiếm sự hỗ trợ một cách nhanh chóng và thuận tiện [2]. Thậm chí, với các bạn đi du học tại một số quốc gia như Mỹ hay Canada, chỉ cần mở tài khoản thanh toán cho các chi tiêu hàng ngày và đóng học phí, các bạn có thể được hỗ trợ mở thêm chiếc thẻ tín dụng với hạn mức có thể từ 1,000 - 2,000 USD mà không cần chứng minh tài chính hay thu nhập như tại Việt Nam. Dễ thấy, , sinh viên tiếp cận các dịch vụ tài chính dễ dàng hơn bao giờ hết.

Tuy vậy, vì không có đủ sự am hiểu tài chính, nhiều bạn trẻ có thể trở nên bối rối và thậm chí đưa ra nhiều quyết định tài chính sai lầm, ảnh hưởng tới cả việc học và tương lai. Ví dụ như thường xuyên chi tiêu vượt khả năng của mình vì những lời quảng cáo như “mua trước, trả sau”. Những áp lực khi so sánh với bạn bè về mặt vật chất cũng có thể là nguy cơ dẫn đến chi tiêu quá mức của lứa tuổi này. Việc tiếp xúc với thông tin sai lệch về các cơ hội đầu tư có mức sinh lời lớn, chạy theo những lời khuyên trên mạng, vì thiếu thông tin và chưa biết cách kiểm chứng thông tin, cũng có thể dẫn đến việc mất các khoản tiền lớn khi bỏ tiền vào đầu tư. Hoặc thậm chí nhiều bạn bị “scam”, tức là trở thành nạn nhân của các loại hình lừa đảo tài chính ngày càng trở nên tinh vi trên nền tảng online.

Việc dễ tiếp cận thông tin và sự thuận tiện khi có các ứng dụng tài chính vô tình có thể làm cho các quyết định tài chính trở nên ít cẩn trọng hơn, dẫn đến những khoản chi hay đầu tư mất kiểm soát, gây ra nợ nần, và tạo nên những căng thẳng về mặt tài chính cho rất nhiều bạn trẻ.

Các nghiên cứu [3] [4] [5]  đều cùng chỉ ra rằng kiến thức tài chính có mối liên hệ chặt chẽ với hành vi tài chính lành mạnh, giúp cá nhân đưa ra các quyết định quản lý tiền bạc hiệu quả cả trong hiện tại lẫn tương lai. Thông thường những người có sự hiểu biết tài chính thấp sẽ hay tự ra quyết định tài chính hơn là tìm kiếm các kênh hỗ trợ như người thân hay các chuyên gia tài chính. Họ trở nên mong manh hơn khi phải ra các quyết định tài chính quan trọng, và vì thế dễ dàng trở thành “con mồi” của những trò lừa đảo tài chính ngày nay.

Dù kiến thức tài chính đủ vững không đồng nghĩa sẽ trở thành giàu có, nhưng người có kiến thức tài chính vững thường sẽ có hoạch định ngân sách và tài chính cuộc đời tốt hơn, đồng thời có thể đưa ra các quyết định tài chính an toàn hơn, giúp họ tránh được các rủi ro về nghèo đói.

Thông hiểu tài chính (Financial literacy) không chỉ đơn giản là biết cách tiết kiệm hay tính toán ngân sách như nhiều người nhầm lẫn. Với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và các sản phẩm tài chính ngày càng đa dạng, thay đổi hàng ngày, hiểu biết tài chính là năng lực cốt lõi giúp người trẻ làm chủ cuộc sống, giảm thiểu rủi ro và mở rộng cơ hội phát triển cho tương lai của chính họ.

Các bạn trẻ, đặc biệt sinh viên, thường là những người dễ bị tổn thương vì họ đang ở giai đoạn chuyển tiếp giữa phụ thuộc và tự chủ cuộc sống. Ngoài những áp lực như học tập, việc làm thêm, họ phải đưa ra nhiều quyết định quan trọng về tương lai, nghề nghiệp và tài chính trong khi thiếu kinh nghiệm, trong khi nguồn lực và mạng lưới hỗ trợ trong xã hội còn nhiều hạn chế. Ngoài ra nhiều bạn sinh viên có xuất thân từ các gia đình có thu nhập thấp, từ nông thôn, dân tộc thiểu số, là người khuyết tật, hoặc sinh viên quốc tế, cũng thường phải đối mặt với nhiều rào cản hơn trong việc tiếp cận giáo dục chất lượng, cơ hội việc làm và các dịch vụ hỗ trợ. Những lý do này có thể làm cho nhiều bạn trẻ bị bỏ dở việc học, trượt lại phía sau.

Để có thể hỗ trợ các kiến thức mà sinh viên cần biết để trở nên tự chủ hơn, thì việc hiểu các vấn đề tài chính mà họ gặp phải là rất quan trọng. Các nghiên cứu tại nhiều quốc gia chỉ ra nhiều vấn đề xoay quanh tài chính mà sinh viên có thể gặp như hình dưới.

Bên cạnh các áp lực và vấn đề các khoản chi tiêu hằng ngày như ăn uống, đi lại, chi phí thuê nhà vẫn là một trong những gánh nặng tài chính lớn nhất của sinh viên, đặc biệt là những bạn phải rời quê lên các đô thị lớn để theo học.

Tại TP. Hồ Chí Minh, ở khu vực Bình Thạnh, nơi tập trung nhiều trường đại học, giá thuê một phòng đơn với các tiện ích cơ bản khoảng 3 triệu đồng/tháng, chưa kể các khoản phát sinh như internet, điện, nước, gửi xe hay chi phí sinh hoạt chung.

Đối với nhiều bạn trẻ, đặc biệt là những bạn chưa có nguồn thu nhập ổn định hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ từ gia đình, riêng tiền thuê nhà đã chiếm một tỷ trọng rất lớn trong tổng ngân sách hằng tháng. Nếu cộng thêm các khoản chi phí thiết yếu khác như ăn uống, đi lại, tài liệu, sách vở, thiết bị học tập, tổng chi tiêu hoàn toàn có thể lên tới 6–10 triệu đồng mỗi tháng, tùy theo khu vực và cách sống. Do đó, việc trang bị kiến thức về lập ngân sách cá nhân, quản lý dòng tiền và đưa ra các quyết định tài chính phù hợp sẽ giúp sinh viên cân đối chi tiêu trong ngắn hạn mà còn hình thành những thói quen tài chính lành mạnh cho tương lai.

Tuy nhiên, từ hình trên có thể thấy đa phần sinh viên lại thiếu các kiến thức tài chính, nhất là kỹ năng lập ngân sách và quản lý tiền bạc. Ngoài ra việc thiếu các dịch vụ hỗ trợ từ chính trường học cũng là vấn đề lớn không chỉ tại Việt Nam mà nhiều quốc gia khác trên thế giới.

Các nghiên cứu cho thấy sinh viên có mối quan tâm sâu sắc đến các vấn đề tài chính và mong muốn nâng cao hiểu biết tài chính.

Sinh viên vừa cần được trang bị kiến thức về các dịch vụ ngân hàng và kỹ năng lập ngân sách, vừa cần hiểu biết về nhiều khía cạnh khác của tài chính, như thuế, hoàn thuế, các thuật ngữ pháp lý liên quan đến tài chính, những hình thức lừa đảo, những rủi ro trong tài chính, các loại hình đầu tư, quản lý tín dụng, cũng như hiểu về các công cụ tài chính hiện đại.

Nghiên cứu của Tran và Handford [6] chỉ ra rằng chương trình định hướng về thông hiểu tài chính cần được xây dựng nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức nền tảng về các dịch vụ ngân hàng, kỹ năng quản lý chi tiêu, cũng như các chiến lược tiết kiệm và đầu tư. Chương trình nên bao gồm nhiều hình thức học tập đa dạng như thảo luận trên lớp, làm việc nhóm, thuyết trình (do sinh viên, cố vấn học thuật có chuyên môn và đại diện các tổ chức tài chính địa phương thực hiện) cùng với các hoạt động đánh giá nhằm mang lại cho người học những trải nghiệm thiết yếu và toàn diện.

Nội dung giảng dạy cần được thiết kế từ mức độ cơ bản đến trung cấp về lập kế hoạch tài chính, đồng thời bảo đảm tính dễ tiếp cận và tính bao trùm để khơi gợi động lực, sự tò mò và mức độ tham gia tích cực của sinh viên. Bên cạnh đó, chương trình cần cập nhật những kết quả nghiên cứu mới nhất nhằm giúp sinh viên tiếp cận kiến thức tài chính hiện hành thông qua các ví dụ thực tiễn và phù hợp. Cuối cùng, chương trình nên được triển khai ngay trong tuần lễ định hướng đầu khóa để sinh viên có cơ hội trang bị kiến thức tài chính trước khi bước vào giai đoạn học tập chính thức với khối lượng môn học lớn.

Thông qua các hoạt động này, sinh viên có thể đạt được nhiều kết quả học tập mong đợi, bao gồm các mục tiêu nhận thức như nắm vững các khái niệm, lý thuyết, công thức và nguyên tắc tài chính, đồng thời hiểu rõ hơn về các lựa chọn tài chính dành cho bản thân. Sinh viên cũng có thể thực hành các phép tính liên quan đến mục tiêu tài chính, quản lý chi tiêu và đặc biệt là xây dựng ngân sách cá nhân. Những hoạt động mang tính thực hành này tạo điều kiện để sinh viên giải quyết các vấn đề tài chính phát sinh trong đời sống thực tế cũng như  thúc đẩy sự trao đổi, thảo luận và học hỏi lẫn nhau với bạn bè và đồng nghiệp.

Mọi sinh viên, không phân biệt màu da, chủng tộc, quốc tịch hay xuất thân giáo dục cần được tiếp cận các kiến thức cốt lõi này, bởi nó sẽ góp phần giảm bớt áp lực tài chính và nâng cao chất lượng cuộc sống cũng như năng suất làm việc trong tương lai.

Những trải nghiệm học tập này được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động tích cực đối với cả quá trình học tập và sự phát triển lâu dài của sinh viên với tư cách là những công dân tham gia tích cực vào đời sống kinh tế - xã hội. Xa hơn, các hoạt động này có thể gieo mầm nhận thức về tài chính, góp phần hình thành tư duy tài chính lành mạnh và khuyến khích các bạn trẻ từng bước đạt được các mục tiêu và có được sự tự chủ tài chính trong tương lai.

Tài liệu tham khảo

[1] Tran, V., & Cho. C. (2026). Financial literacy education for LGBTQI+ young adults in Vietnam: Counter-stories of trauma, advocacy and resiliency. Policy Futures in Education. 1-20. DOI: 10.1177/14782103261447965  

[2] Zhang, Y., & Fan, L. (2023), An Examination of Mobile Fintech Utilization From a Stress-Coping Perspective. Journal of Financial Counseling and Planning, 34(3), 354-366. https://doi.org/10.1891/JFCP-2022-0061

[3] Tran, V. H., & Handford, V. (2020). The importance of supporting international students with financial literacy education. OCUFA’s Journal of Higher Education.

[4] Tran, V. (2026). Financial Literacy and Inclusion for LGBTQ+ Students in Vietnam: “I'm a Normal Person, and LGBTQ+ Students Are Humans”. In: E. Trinh., F. Blaike & G. Le (Eds), Contemplating Pedagogy amid Gender and Sexuality Diversity in Contemporary Vietnam (pp. 50-70). Routledge. DOI: 10.4324/9781003585862-5  

[5] Tran, V. (2024). Socio-economic justice and LGBTQI2S+ young adults: Financial literacy education and financial inclusion [Doctoral dissertation, Nipissing University]. University of Toronto Tspace Repository. https://utoronto.scholaris.ca/items/9879a9d5-0f15-4d64-9c82-2a9739f56ff7 

[6] Tran, V., Le. G., & Le, T. (2022). Impacts of international education shifts through transnational stories of three Vietnamese doctoral students. In A. W. Wiseman (Ed.), Annual Review of Comparative and International Education 2021 (International Perspectives on Education and Society, Vol. 42A). Emerald Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/S1479-36792022000042A008

ĐỌC NGAY

Bản sắc quản trị Việt: Tương lai nào cho mô hình công ty tại Việt Nam?

Khi năng lực của CEO trở thành nút thắt

Việt Nam – Singapore đặt mục tiêu trở thành đối tác công nghệ chiến lược hàng đầu Đông Nam Á