Futures in Education: Một cách khác để nghĩ về tri thức

Một bài tham luận kết thúc thường cũng là lúc một hội thảo học thuật khép lại. Người tham dự trở về trường đại học, viện nghiên cứu hay quốc gia của mình, còn những cuộc trao đổi cũng dần lắng xuống cùng chương trình. Global South Studies được xây dựng từ một kỳ vọng khác. Hội thảo vừa là nơi các công trình nghiên cứu được giới thiệu, vừa là điểm khởi đầu cho những cuộc đối thoại có thể tiếp tục phát triển sau đó.

Chính vì vậy, Global South Studies lựa chọn mô hình symposium (diễn đàn đối thoại học thuật) thay vì conference (hội nghị học thuật) theo nghĩa truyền thống. Nếu conference thường dành cho những nghiên cứu đã hoàn thiện, symposium lại dành chỗ cho cả những ý tưởng còn đang được thử nghiệm, những câu hỏi chưa có lời giải và những cuộc trao đổi vẫn tiếp tục sau khi chương trình kết thúc. Theo Tiến sĩ Lê Nguyễn Hoàng Giang, người sáng lập Global South Collective, điều quan trọng nằm ở những gì tất cả mọi người cùng tạo ra trong quá trình đối thoại. Với cách tiếp cận ấy, tri thức tiếp tục được hình thành trong chính quá trình con người cùng trao đổi và phát triển ý tưởng.

Từ đó, Global South Studies được xây dựng như một community practice (cộng đồng thực hành học thuật) hơn là một sự kiện thường niên. Điều hội thảo muốn nuôi dưỡng là một cộng đồng có thể tiếp tục lớn lên sau mỗi lần gặp gỡ. Những người tham dự quay trở lại trong các mùa hội thảo tiếp theo, nối tiếp những cuộc trò chuyện còn dang dở, tìm thấy cộng sự cho các dự án nghiên cứu mới và mở rộng mạng lưới học thuật của mình. Chính “cảm giác thuộc về” được hình thành từ những kết nối ấy khiến giá trị của Global South Studies kéo dài ở những dự án, những mối quan hệ và những cuộc đối thoại vẫn tiếp tục được nuôi dưỡng sau đó.

Đọc thêm: Tầm ảnh hưởng của AI đối với lĩnh vực sức khỏe tinh thần

Triết lý ấy được nhìn thấy rõ nhất qua Research Camp (Trại nghiên cứu). Thay vì chờ đến khi một đề tài đã hoàn chỉnh mới mang đi công bố, những người tham gia được khuyến khích mang theo cả những ý tưởng còn ở dạng phác thảo để cùng các học giả trao đổi, phản biện và tìm hướng phát triển tiếp theo. Điều họ mang về sau vài ngày làm việc cùng nhau không chỉ là một bản đề cương được chỉnh sửa, mà còn là những cách đặt câu hỏi khác, những góc nhìn khác và sự tự tin để tiếp tục theo đuổi những vấn đề còn bỏ ngỏ.

Bên cạnh đó, các arts-based presentations (hình thức trình bày dựa trên nghệ thuật) cũng phản ánh một quan niệm xuyên suốt của Global South Studies: không phải mọi tri thức về con người đều có thể được diễn đạt trọn vẹn bằng bài viết học thuật hay bài tham luận truyền thống. Có những trải nghiệm, những ký ức và những cảm xúc chỉ thật sự được mở ra khi đi qua ngôn ngữ của hình ảnh, trình diễn, âm thanh hoặc các thực hành nghệ thuật khác. Ở đây, nghệ thuật được nhìn nhận như một con đường để khám phá tri thức, đặc biệt với những trải nghiệm của con người vốn khó được diễn đạt đầy đủ bằng ngôn ngữ học thuật.

Đó cũng là cách Global South Studies mở rộng các cuộc đối thoại học thuật: bằng những câu hỏi, những trải nghiệm và những khả năng biểu đạt vẫn đang tiếp tục được khám phá.

Đến mùa thứ ba tổ chức, điều đáng chú ý là Global South Studies từng bước mở rộng vai trò của Việt Nam trong những cuộc đối thoại học thuật quốc tế. Nếu trước đây Việt Nam thường được biết đến như một bối cảnh nghiên cứu trong các công trình quốc tế, thì Global South Studies gợi ra một khả năng khác: Việt Nam cũng có thể trở thành nơi các ý tưởng được hình thành, được tranh luận và cùng phát triển. Chính vì vậy, ba ngày hội thảo chỉ là phần nổi của một quá trình dài hơn, được nuôi dưỡng bởi các hoạt động như Research Camp (Trại nghiên cứu), Webinar (Hội thảo trực tuyến) và mạng lưới kết nối học giả do The Global South Collective xây dựng nhằm hỗ trợ các nhà nghiên cứu trẻ từng bước tham gia vào đời sống học thuật quốc tế.

Cách tiếp cận ấy cũng phản ánh một cách nhìn khác về Global South (Phương Nam Toàn cầu). Với Tiến sĩ Lê Nguyễn Hoàng Giang, khoảng cách giữa Global North (Phương Bắc Toàn cầu) và Global South không chỉ nằm ở kinh tế hay địa chính trị, mà còn ở khả năng knowledge creation (kiến tạo tri thức) và knowledge production (sản xuất tri thức). Vì vậy, Global South Studies được xây dựng như một không gian nơi các học giả đến từ nhiều bối cảnh khác nhau có thể gặp gỡ trên tinh thần đối thoại bình đẳng. Những học giả đến từ Việt Nam, Indonesia hay nhiều quốc gia thuộc Global South cùng trao đổi với các nhà nghiên cứu từ Canada, Úc và nhiều trường đại học phương Tây để mở rộng cách tri thức được hình thành khi nhiều góc nhìn cùng hiện diện trong một cuộc đối thoại.

Có lẽ vì vậy, ý nghĩa lớn nhất của Global South Studies không nằm ở số lượng bài tham luận hay quy mô của từng mùa hội thảo. Từ việc nhìn nhận câu chuyện như một dạng dữ liệu, khuyến khích những ý tưởng còn dang dở bước vào đối thoại, đến việc thừa nhận nghệ thuật như một con đường tiếp cận tri thức, hội thảo đang kiên trì mở rộng những cách khác nhau để tri thức được tạo ra.

Với khát vọng lớn hơn việc tổ chức một sự kiện thường niên, Global South Studies đang góp phần vào một tham vọng học thuật dài hạn: để Việt Nam từng bước trở thành nơi những nghiên cứu được khởi xướng, được phát triển và được đối thoại với thế giới. Đó cũng là ý nghĩa của khát vọng xây dựng Việt Nam thành một Scholarship Hub (trung tâm học thuật) – không phải để cạnh tranh với những trung tâm tri thức khác, mà để ngày càng có nhiều học giả tìm đến Việt Nam không chỉ để nghiên cứu, mà còn để cùng kiến tạo tri thức.

Thông tin hội thảo

• Thời gian: 21–23/8/2026
• Địa điểm: Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chủ đề: “Emotion and Emotionality: The Multi-Affects of the Global South”
• Đơn vị tổ chức: Global South Collective (VHSSA), phối hợp cùng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh.

ĐỌC NGAY

Chanel “thâu tóm” nhà may Charvet để gìn giữ nghề thủ công Pháp lâu đời

Quản trị nhân sự bằng số liệu

Sức mạnh của sự tự chủ