Cover Liệu ‘brain rot’ có thực sự là một vấn đề sức khỏe, hay chỉ là lời cảnh tỉnh về cách chúng ta đang sống trong kỷ nguyên số?
Liệu ‘brain rot’ có thực sự là một vấn đề sức khỏe, hay chỉ là lời cảnh tỉnh về cách chúng ta đang sống trong kỷ nguyên số?
1 / 1
Nghe có vẻ đáng sợ như một căn bệnh y học, nhưng liệu ‘brain rot’ (tạm dịch: thối não) có thực sự là một vấn đề sức khỏe, hay chỉ là lời cảnh tỉnh về cách chúng ta đang sống trong kỷ nguyên số?
Trong kỷ nguyên nội dung số bùng nổ, khi mọi thông tin và hình thức giải trí chỉ cách chúng ta một cú chạm màn hình, một cụm từ mới đã xuất hiện và nhanh chóng trở thành đề tài được nhiều người quan tâm: ‘Brain rot’ (tạm dịch: thối não). Nghe có vẻ đáng sợ và mang tính y học, nhưng thực chất, ‘brain rot’ không phải một căn bệnh thần kinh theo đúng nghĩa đen, mà là phép ẩn dụ sắc bén, phản ánh thực trạng đáng báo động về cách chúng ta đang sử dụng thời gian và tiêu thụ nội dung trực tuyến.
Đọc thêm: Khi AI trở thành “đồng nghiệp”, nhân sự ngành giải trí thế kỉ số nên thích ứng ra sao?
‘Brain rot’ là gì?
Năm 2024, từ ‘brain rot’ được Oxford University Press vinh danh là ‘Từ của năm’ sau cuộc bình chọn với hơn 37.000 lượt tham gia. Từ này, dù mang tính chất hài hước và tự trào trên các nền tảng mạng xã hội, lại phản ánh một mối lo ngại ngày càng lớn về cách mà con người, đặc biệt là thế hệ trẻ, sử dụng thời gian của mình trong kỷ nguyên số. Theo định nghĩa của Oxford, ‘brain rot’ là “sự suy giảm tinh thần hoặc trí tuệ của một người, đặc biệt do tiêu thụ quá mức các nội dung trực tuyến được cho là tầm thường hoặc không mang tính thử thách”.
1 / 1
Khái niệm ‘brain rot’ không mới. Nó được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1854 trong cuốn Walden của Henry David Thoreau, khi ông phê phán xu hướng xã hội coi nhẹ những ý tưởng phức tạp để ưa chuộng sự đơn giản hóa. Ngày nay, trong bối cảnh công nghệ số, ‘brain rot’ ám chỉ tình trạng suy giảm khả năng tập trung, giảm sút tư duy phản biện, và thậm chí là cảm giác “ngớ ngẩn” hoặc “đờ đẫn” do tiêu thụ quá nhiều nội dung giải trí ngắn gọn, thiếu chiều sâu như video TikTok, Instagram Reels hay meme lan truyền trên mạng xã hội.
‘Thối não’ là “căn bệnh” của thời gian
Trong thời đại mà mỗi người trung bình dành hơn 6 giờ mỗi ngày trước màn hình (Thống kê từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC)), việc tiếp xúc với nội dung giải trí chất lượng thấp đã trở thành một phần không thể tách rời của cuộc sống hiện đại. Những video ngắn, được thiết kế để gây nghiện với các thuật toán tối ưu hóa, kích thích não bộ tiết ra dopamine - chất dẫn truyền thần kinh mang lại cảm giác thỏa mãn tức thời. Tuy nhiên, giống như việc ăn quá nhiều đồ ăn nhanh, việc tiêu thụ liên tục những nội dung này có thể dẫn đến những hậu quả lâu dài cho sức khỏe tinh thần và nhận thức.
Đọc thêm: Giải mã Meta-Leadership: Mô hình siêu lãnh đạo trong thế giới ‘vạn vật kết nối’
1 / 1
Theo nghiên cứu được công bố trên PMC vào năm 2025, việc tiếp xúc quá mức với nội dung giải trí chất lượng thấp có thể gây ra hiện tượng “quá tải nhận thức” (cognitive overload), dẫn đến sự mệt mỏi tinh thần, giảm khả năng tập trung, và thậm chí ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh bản thân. Các nội dung như video ngắn trên TikTok hay Instagram Reels thường được thiết kế để giữ người xem trong một vòng lặp vô tận của kích thích nhanh, khiến não bộ quen với việc tìm kiếm sự hài lòng tức thời thay vì tham gia vào các hoạt động đòi hỏi sự suy ngẫm sâu sắc.
Hậu quả không chỉ dừng lại ở mức độ cá nhân. Việc dành hàng giờ mỗi ngày để lướt mạng xã hội, xem video hài vô nghĩa, hay “doomscrolling” - hành vi cuộn liên tục để tìm kiếm những tin tức tiêu cực - có thể làm giảm khả năng tương tác xã hội ngoài đời thực, gây ra cảm giác cô đơn, lo âu, và thậm chí trầm cảm.
1 / 1
‘Brain rot’ không phải là một căn bệnh y khoa, mà là một cách gọi để mô tả sự lãng phí thời gian quý giá của chúng ta. Thời gian, thứ tài nguyên không thể tái tạo, đang bị tiêu tốn vào những nội dung không mang lại giá trị lâu dài. Thay vì đọc một cuốn sách, học một kỹ năng mới, hay dành thời gian chất lượng với gia đình và bạn bè, chúng ta lại dễ dàng bị cuốn vào những video hài hước kéo dài 15 giây trên mạng xã hội.
Nhà tâm lý học Eduardo Fernández Jiménez từ Bệnh viện La Paz, Madrid, chỉ ra rằng việc tiếp xúc liên tục với các kích thích thay đổi nhanh như thông báo từ Instagram hay tin nhắn WhatsApp làm suy yếu khả năng duy trì sự chú ý, một yếu tố quan trọng trong học tập và sáng tạo. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với thế hệ trẻ, những người đang trong giai đoạn phát triển nhận thức quan trọng.
Hơn nữa, ‘brain rot’ còn ảnh hưởng đến khả năng tư duy phản biện và sự tò mò trí tuệ. Khi chúng ta quen với việc tiếp nhận thông tin một cách thụ động, não bộ dần mất đi động lực để khám phá những ý tưởng mới hoặc tham gia vào các hoạt động đòi hỏi sự nỗ lực. Như triết gia Jean Baudrillard từng nói, chúng ta đang sống trong một xã hội của những mô phỏng, nơi thực tại bị thay thế bởi những hình ảnh và nội dung dường như hấp dẫn hơn cả thực tế.
Làm gì để chữa “bệnh” cho não?
May mắn thay, ‘brain rot’ không phải là tình trạng không thể đảo ngược. Bằng cách thay đổi cách sử dụng thời gian, chúng ta có thể lấy lại sự sắc bén cho tinh thần và trí tuệ.
1 / 1
Đầu tiên và quan trọng nhất là giới hạn thời gian sử dụng “màn hình”. Các chuyên gia khuyến nghị giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội và ứng dụng giải trí là từ 1 đến 1,5 giờ mỗi ngày. Hãy chủ động tắt các thông báo không cần thiết và thiết lập những khoảng thời gian “không màn hình” cụ thể trong ngày. Việc sử dụng các ứng dụng theo dõi thời gian sử dụng thiết bị như Screen Time (iOS) hay Digital Wellbeing (Android) sẽ giúp bạn nhận thức rõ hơn về thói quen của mình, từ đó đặt ra giới hạn và tuân thủ nghiêm ngặt.
1 / 1
Song song với việc giảm thiểu, hãy xây dựng một “chế độ ăn tinh thần” lành mạnh. Ưu tiên những nội dung mang tính giáo dục, khơi gợi tư duy như sách, podcast, phim tài liệu, hoặc các khóa học trực tuyến. Đọc sách không chỉ kéo dài khả năng tập trung mà còn kích thích các vùng não liên quan đến ngôn ngữ và tư duy phức tạp. Hãy chủ động tìm kiếm những nội dung truyền cảm hứng, mở rộng hiểu biết, thay vì chạy theo sự thỏa mãn tức thời.
1 / 1
Ngoài ra, để chống lại sự thụ động của ‘brain rot’, hãy rèn luyện tư duy phản biện khi tiếp nhận nội dung trực tuyến. Đặt câu hỏi về giá trị, nguồn gốc và mục đích của thông tin bạn tiêu thụ. Đồng thời, tham gia vào các hoạt động “tập thể dục” trí não như học ngoại ngữ, viết lách, vẽ tranh, chơi nhạc cụ, nấu ăn... và dành thời gian cho các mối quan hệ ngoài đời thực, trò chuyện trực tiếp với bạn bè, tham gia hoạt động cộng đồng… sẽ giúp xây dựng cảm giác thuộc về và giảm căng thẳng cho não bộ.
ĐỌC NGAY
Cam kết Net Zero 2050: Khi nông nghiệp Việt chuyển mình để kiến tạo “hương vị” bền vững
Nhà văn Anna Mọi: “Nghệ thuật là một cái nhìn thường chệch khỏi đường thẳng”
Ray Dao: Từ sinh viên xa xứ tìm chỗ đứng trên đất Mỹ đến người “kể chuyện” hình ảnh tại Tesla
Credits
Images: Pexels
