ภาพยนตร์สารคดีเล่าเรื่องราวของนักฟรีไดฟ์วิ่งหญิงที่เกาะเชจูกับวิกฤติทางสิ่งแวดล้อม สร้างโดย Malala Yousafzai

วัฒนธรรมหญิงเป็นใหญ่ของชุมชนแฮนยอมีความเป็นมาหลายร้อยปี และได้รับการรับรองให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของ UNESCO เมื่อปี 2016

มีทฤษฎีที่เล่ากันในเกาหลีใต้ ว่าย้อนกลับไปในช่วงศตวรรษที่ 17 เมื่อประเทศเกาหลีเริ่มเก็บภาษีจากแรงงานผู้ชายจึงมีการส่งเสริมให้ผู้หญิงแสวงหารายได้เพื่อเลี้ยงชีพมากขึ้นอีกด้านหนึ่งก็อธิบายว่าผู้หญิงฟรีไดฟ์ได้ดีกว่าเพราะร่างกายพวกเธอมีองค์ประกอบไขมันสูงกว่าผู้ชายทำให้อยู่ใต้น้ำได้นานกว่า

แต่ไม่ว่าเรื่องราวของแฮนยอจะเริ่มแบบไหน ประเพณีของพวกเขาก็ถูกถ่ายทอดจากแม่สู่ลุกสาวมาหลายรุ่นแล้ว ทำให้แฮนยอกลายเป็นชุมชนของผู้หญิงที่มีอิสรภาพทางการเงิน แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับสังคมชายเป็นใหญ่ของเกาหลีใต้

“ครอบครัวของฉันทำอาชีพนี้มา 7 รุ่นแล้ว...ฉันเห็นแม่หาเลี้ยงครอบครัวด้วยเงินที่ได้จากการเป็นแฮนยอ” Hee Soon Lee วัย 79 เล่าให้ Tatler ฟังผ่านล่ามว่าเธอเริ่มทำอาชีพนี้ตั้งแต่อายุ 18 ปี เธอเป็นหนึ่งในผู้หญิงที่ Kim ตามถ่ายทำสำหรับสารคดี

แต่ประเพณีการสืบทอดอาชีพนี้สู่รุ่นต่อไปมีให้เห็นน้อยลงเรื่อยๆ จากที่เคยมีแฮนยอที่เชจูถึงราว 30,000 คนในช่วงปี 1960 ปัจจุบันเหลือเพียง 4,000 คนเท่านั้น อย่างลูกสาวของ Hee Soon Lee เอง สุดท้ายก็เปลี่ยนอาชีพ หลังจากทำแฮนยออยู่ 10 ปี

คนบนเกาะเชจูไม่ได้นิ่งนอนใจ พวกเขาพยายามจะรักษาประเพณีนี้เอาไว้ มีการตั้งโรงเรียนเพื่อช่วยรักษาวัฒนธรรมแฮนยอและสนับสนุนผู้หญิงรุ่นใหม่ที่รุ่นแม่รุ่นยายอาจไม่ได้สอนอาชีพนี้ แต่ก็มีคนเรียนจบและไปทำอาชีพนี้ต่อน้อยมาก

“มันก็เป็นอาชีพที่ยากและท้าทายจริง ๆ” Hee Soon Lee ยอมรับ

ในขณะที่ภาพจำของแฮนยอเริ่มเปลี่ยนไป การหาเลี้ยงชีพแบบนี้ก็ยากขึ้นเรื่อย ๆ ด้วย เพราะจำนวนสัตว์ทะเลที่ถูกคุกคามมากขึ้น ส่งผลกระทบต่อผลตอบแทนทางการเงิน ตรงกับที่ Hee Soon Lee เล่าว่าอาชีพนี้เคยทำรายได้ดีเพราะเคยมีปลิงทะเลมากกว่าทุกวันนี้

“The Last of the Sea Women” พาไปตามติดชีวิตของแฮนยอสาว 2 คนที่อาศัยอยู่ที่เกาะคอเจ ที่ห่างจากเชจูออกไปถึงกว่า 250 กิโลเมตร ทั้งสองสาวกำลังเป็นที่โดดเด่นบนแพลตฟอร์มยูทูบ กับคลิปต่าง ๆ ที่เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับการฟรีไดฟ์เพื่อหาอาหารทะเล ปัจจุบันมีผู้ติดตามกว่า 43,000 ราย

Kim Jin และ Sohee Jin ในวัย 30 ปี เกิดความเบื่อหน่ายกับชีวิตสาวออฟฟิส จึงตัดสินใจทิ้งเมืองเพื่อออกมาทำงานกับธรรมชาติในฐานะแฮนยอ พวกเขายังมีสมาชิกอีกคนเป็นคุณแม่ลูกสามวัย 37 ปีที่เลือกประกอบอาชีพนี้เพราะความยืดหยุ่นในการทำงาน

ช่วงหนึ่งของสารคดีที่น่าจะอบอุ่นหัวใจคนดูมากที่สุดคือตอนที่แฮนยอจากสองฝั่งอายุมาพบกันเพื่อแลกเปลี่ยนความรักในอาชีพและความทุ่มเทที่พวกเธอมีต่อท้องทะเล แต่ก็เป็นเวลาเดียวกันที่มีความเจ็บปวดซ่อนอยู่

เหล่าแฮนยอรุ่นใหม่ที่เพิ่งเริ่มทำอาชีพนี้ได้ไม่นาน ก็ยังเห็นความเปลี่ยนแปลงของรายได้ที่ลดลงทุกๆ ปี ที่เกิดขึ้นพร้อมกับวิกฤตสิ่งแวดล้อม ส่งผลรุนแรงต่อชีวภาพในมหาสมุทรจนพวกเขาไม่แน่ใจว่าอนาคตของอาชีพแฮยอนจะคงอยู่ได้อีกนานแค่ไหน

อ่านเพิ่มเติม: เมจิ อโณมา: บททดสอบจาก Everest Marathon ที่เปลี่ยนความคิดเธอไปตลอดกาล

Soon Deok Jang เรียนว่ายน้ำเมื่ออายุ 16 ปีและเริ่มอาชีพแฮยอนตอนอายุ 20 ปี แม้ผู้กำกับ Kim จะชื่นชมพวกเธอ แต่ Soon Deok Jang กลับรู้สึกว่าแฮยอนเป็นอาชีพที่ถูกด้อยค่าเธอตัดสินใจเข้ากรุงโซลและฝึกเป็นช่างทำผมแต่เมื่อแต่งงานแล้วย้ายกลับมาที่เชจูเธอก็กระโดดลงทะเลอีกครั้งเพราะมองว่าเป็นหนทางเดียวที่จะเลี้ยงชีพได้ดี

ปัจจุบันอายุ 72 ปี Soon Deok Jang เล่าว่าก่อนเริ่มอาชีพนี้ ครอบครัวของเธอยากจนมาก พอเริ่มทำแฮนยอ เธอหาเงินได้มากขึ้น สามีอยู่บ้านดูแลลูก ๆ เธอไปญี่ปุ่นปีละ 3 เดือนเพื่อหาอาหารทะเล “ถ้าเกิดชาติหน้าอีก ฉันคิดว่าฉันก็ยังคงทำอาชีพแฮนยอ”

ณ ตอนนี้ อาชีพแฮนยอยังคงทำรายได้ดีอยู่พอสมควร แต่ก็เป็นงานที่อันตรายและได้รับแรงสนับสนุนจากคนนอกชุมชนน้อยมาก ในระหว่างการถ่ายทำสารคดี Joo Hwa Kang วัย 63 ปี ประสบอุบัติเหตุส่งผลให้กระดูกเท้าแตกและต้องหยุดทำงาน

ชะตาชีวิตแฮนยอขึ้นอยู่กับความปราณีของธรรมชาติ สุขภาพของท้องทะเลมักเป็นหัวข้อสนทนาที่ถูกหยิบยกขึ้นมาบ่อย ๆ เพราะแฮนยอเป็นอาชีพที่อ่อนไหวต่อหลายปัจจัย ทั้งการประมงเชิงอุตสาหกรรม อุณหภูมิน้ำที่เพิ่มสูงขึ้น และมลพิษในทะเล ทั้งหมดนี้ส่งผลกระทบต่อชีวิตสัตว์ทะเล และแน่นอนว่ากระทบโดยตรงต่ออาชีพของพวกเธอ ทั้งเรื่องสภาพการทำงาน และด้านการเงิน

ในช่วงที่ Kim กำลังถ่ายทำสารคดี เป็นช่วงที่รัฐบาลญี่ปุ่นประกาศว่าจะปล่อยน้ำปนเปื้อนกัมมันตภาพรังสีที่ผ่านการบำบัดแล้วลงสู่ทะเล น้ำเหล่านี้ถูกเก็บรวมรวมไว้หลังเกิดอุบัติเหตุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟุกุชิมะเมื่อปี 2011 สารคดีของ Kim เลยได้บันทึกเรื่องราวของเหล่าแฮนยอที่ออกไปประท้วงบนท้องถนนด้วย พวกเธอเชื่อว่าการปล่อยน้ำเสีย แม้จะได้รับการบำบัดแล้ว ก็จะยังส่งผลกระทบต่อสุขภาพของท้องทะเลและคนที่ต้องพึ่งพาทะเลอย่างพวกเธอแน่นอน

การประท้วงนำไปสู่การเดินทางไปสวิตเซอร์แลนด์ของ Soon Deok Jang เพื่อเป็นตัวแทนกลุ่มแฮนยอกล่าวสุนทรพจน์ความยาว 2 นาทีต่อหน้าที่ประชุมสหประชาชาติ

Malala บอกว่าช่วงเวลาที่สะดุดตาเธอมากที่สุดคือเมื่อกลุ่มแฮนยอตกลงที่จะเดินทางไปเจนีวาเพื่อขึ้นพูดที่เวทีสหประชาชาติ และให้ความสำคัญกับประเด็นภัยคุกคามต่อสิ่งมีชีวิตในทะเลอย่างจริงจัง

“พวกเขาต้องการให้แน่ใจว่าได้เข้าร่วมกิจกรรมกับนักเคลื่อนไหวรุ่นใหม่เพื่อให้การเรียกร้องเสียงดังขึ้นอีก พวกเขาหยุดงานเพื่อมาประท้วง และพูดประเด็นนี้บนแพลตฟอร์มต่างๆ เป็นงานปริมาณมากสำหรับพวกเขา แต่ก็ยังลุกขึ้นมาทำ เพราะพวกเขาเข้าใจความเร่งด่วนและความสำคัญของการปกป้องสิ่งแวดล้อม ปกป้องทะเล และปกป้องชุมชนของเขา”

“The Last of the Sea Women” คือการบันทึกเรื่องราวที่มีค่าของแฮนยอก่อนที่จะสายเกินไป สารคดีเน้นย้ำความสำคัญของการรวมตัวกันของคนในชุมชน ชี้ให้เห็นความกล้าหาญและความมุ่งมั่นของผู้หญิงเหล่านี้ และเล่าถึงความเปราะบางของท้องทะเล

Malala บอกว่าวิธีที่เหล่าแฮนยอร่วมมือกันและช่วยเหลือกัน วิธีปกป้องท้องทะเล วิธีที่พวกเธอปัดทิ้งความคาดหวังที่ว่าผู้หญิงจะต้องแต่งตัวแบบไหน ทำตัวอย่างไร หรือพูดอย่างไร แล้วบอกโลกว่า ‘เรารักทะเล เราต้องการดำน้ำ นี่คือวิธีที่เราหาเลี้ยงชีพ เราต้องการแบ่งปันธรรมชาติ เราต้องการให้ทุกคนได้รับส่วนแบ่งที่เท่าเทียมกัน’ มันเป็นข้อความสำคัญที่เราทุกคนควรไตร่ตรอง

“แฮนยอเป็นหนึ่งในไม่กี่สังคมที่มีผู้หญิงเป็นใหญ่ แต่ค่านิยมที่พวกเขามีนั้นสำคัญมาก ฉันคิดว่ามีอะไรมากมายที่พวกเราทุกคนสามารถเรียนรู้จากพวกเธอได้"

“ฉันไม่รู้ว่าอนาคตจะเป็นอย่างไร แต่ที่แน่นอนคือเราภูมิใจที่เป็นแฮนยอ และมีความสุขกับงาน และฉันก็หวังว่าประเพณีจะยังคงอยู่ต่อไป” Hee Soon Lee กล่าวทิ้งท้ายกับ Tatler และอยากให้ช่วยกันบอกต่อเรื่องราวของพวกเธอและภาพยนตร์เรื่องนี้

This story was originally written in English by Rachel Duffell.

ต้นฉบับเขียนเมื่อวันที่ 21 กันยายน 2024 โดย Rachel Duffell โปรดคลิกที่นี่เพื่อดูเวอร์ชันภาษาอังกฤษ

อ่านเพิ่มเติม:

She Creates Change ซีรีส์หนังสั้นรวม "พลังหญิง" กับเรื่องราวเหล่าฮีโร่สาวในชีวิตจริง

7 ผู้หญิงที่เปลี่ยนโลกในหน้าประวัติศาตร์

เมย์ ธนิดา ผู้ก่อตั้ง Ira Natural Products: จุดยืนของคนธรรมดาที่กล้าต่างเพื่อธรรมชาติ