Cover Sự tổn thương là điều không thể tránh khỏi, nhưng nhờ vậy, con người mới trở nên mạnh mẽ hơn, đồng thời tạo dựng nên một cộng đồng đoàn kết, nơi mọi người có thể dựa vào nhau và cùng vượt qua khó khăn. (Ảnh: Unsplash / Minh Triet)
Sự tổn thương là điều không thể tránh khỏi, nhưng nhờ vậy, con người mới trở nên mạnh mẽ hơn, đồng thời tạo dựng nên một cộng đồng đoàn kết, nơi mọi người có thể dựa vào nhau và cùng vượt qua khó khăn. (Ảnh: Unsplash / Minh Triet)
1 / 1
Khi sự yếu đuối của tổn thương làm nên sức mạnh cá nhân và tinh thần đoàn kết tập thể
Trong cuộc sống, mỗi người đều phải đối diện với những khó khăn và thử thách. Đó có thể là những giai đoạn căng thẳng, áp lực từ công việc, gia đình, hay những mối quan hệ xã hội. Dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, tổn thương là điều không thể tránh khỏi. Chính vì sợ hãi bị tổn thương, nhiều người trong chúng ta có xu hướng che giấu đi sự yếu đuối. Ta cố gắng tỏ ra mạnh mẽ, kiên cường, bởi lẽ ta lo ngại sự phán xét từ những người xung quanh, hay sợ hãi rằng sự yếu đuối sẽ khiến ta dễ bị tổn thương hơn nữa. Thế nhưng, Tiến sĩ Brené Brown khi nghiên cứu về cảm xúc và tính dễ bị tổn thương của con người (vulnerability), đã chỉ ra rằng, việc dám thể hiện sự yếu đuối và thương tổn lại là cách để có sức mạnh nội tại và góp phần xây dựng một cộng đồng đoàn kết.
Theo Brown, sự dũng cảm không nằm ở chỗ che giấu hay phủ nhận cảm xúc của mình, mà nằm ở khả năng đối diện và chấp nhận chúng. Khi ta dám thể hiện sự mong manh, ta đang mở ra một cánh cửa để kết nối sâu sắc với bản thân và với những người xung quanh. Khi ta chấp nhận rằng mọi người đều có những lúc yếu đuối, ta sẽ dễ dàng hơn trong việc cảm thông và thấu hiểu lẫn nhau. Điều này không chỉ giúp cá nhân trở nên mạnh mẽ hơn mà còn góp phần tạo dựng một cộng đồng đoàn kết, nơi mà mọi người có thể dựa vào nhau và cùng nhau vượt qua khó khăn, như ví dụ điển hình nhất mà chúng ta đã nhìn thấy qua cơn bão Yagi lịch sử tại Việt Nam.
Nỗi sợ xấu hổ và lý do nhiều người che giấu tổn thương
Con người có xu hướng che giấu cảm xúc, đặc biệt là những khía cạnh dễ bị tổn thương. Bởi lẽ, con người có xu hướng tập trung điều tiêu cực (negativity bias) khiến chúng ta đặc biệt nhạy cảm với các tình huống tiêu cực. Khi rơi vào những tình huống như thế, con người rất dễ bộc lộ những phần dễ bị tổn thương nhất: hình ảnh cái tôi thấp, nỗi sợ bị đánh giá, lo âu bị phán xét,...
Qua nhiều năm nghiên cứu, Tiến sĩ Brené Brown nhận thấy rằng tính dễ bị tổn thương bắt nguồn nỗi sợ xấu hổ. Cảm giác xấu hổ này khiến con người sợ hãi trước việc bộc lộ bản thân, đặc biệt là những cảm xúc mạnh như buồn bã, sợ hãi hoặc bất an. Điều này dẫn đến việc che giấu hoặc kìm nén cảm xúc. Tuy nhiên, trái với suy nghĩ thông thường, việc thể hiện phần dễ tổn thương lại là cách giúp chúng ta vực dậy sau vấp ngã, đối diện với nỗi sợ vô hình về cảm giác tội lỗi, cũng như tạo cơ hội để thể hiện bản ngã thật sự và tìm kiếm sự đồng cảm từ người khác.
Trong bài Ted Talk Power of Vulnerability, Tiến sĩ Brown thách thức định kiến cho rằng việc dám thể hiện khía cạnh dễ bị tổn thương là “mong manh dễ vỡ” và mời gọi chúng ta tìm lại mục đích, ý nghĩa cuộc sống thông qua việc nhìn nhận đúng về tính dễ bị tổn thương. Bà cho rằng văn hóa hiện đại thường gán hành vi bộc lộ cảm xúc mạnh, những góc tối dễ bị tổn thương của một người với những cảm xúc mà chúng ta muốn trốn tránh như sợ hãi, xấu hổ và cảm giác mông lung. Tuy nhiên, chúng ta thường quên mất thực tế rằng, dám thể hiện tổn thương cũng là cách để con người tạo ra niềm vui, có sự gắn kết, kích hoạt sức sáng tạo, tính nguyên bản và tình yêu thương. Tiến sĩ Brown cũng nói rõ rằng việc thể hiện những chiều kích dễ bị tổn thương không phải là yếu đuối, mà là biểu hiện của lòng can đảm khi một người dám chấp nhận những phần chưa hoàn hảo của mình.
Tìm hiểu thêm: 8 bí quyết chăm sóc sức khỏe tinh thần đơn giản dành cho phụ nữ bận rộn
Above Tiến sĩ Brené Brown chia sẻ về sự tổn thương và mời gọi chúng ta tìm lại mục đích, ý nghĩa cuộc sống thông qua việc nhìn nhận đúng về tính dễ bị tổn thương (Ảnh: Facebook / Brené Brown)
Tiến sĩ Brené Brown chia sẻ về sự tổn thương và mời gọi chúng ta tìm lại mục đích, ý nghĩa cuộc sống thông qua việc nhìn nhận đúng về tính dễ bị tổn thương (Ảnh: Facebook / Brené Brown)
1 / 1
Năm 2007, bà đưa ra Thuyết Phục hồi dựa trên Sự xấu hổ (Shame Resilience Theory), một nỗ lực khám phá cách mọi người phản ứng với sự xấu hổ và những chiến lược họ dùng để vượt qua cảm giác đó. Theo nghiên cứu, chúng ta có khả năng vượt qua xấu hổ và phục hồi sự an yên (wellbeing) bằng cách thừa nhận khía cạnh dễ tổn thương của cá nhân và tác động từ các yếu tố bên ngoài dẫn đến cảm giác xấu hổ, cũng như bằng cách kết nối với người khác để có được sự đồng cảm và từ đó, tái định nghĩa cảm giác thực sự của xấu hổ.
Tuy nhiên, không phải ai cũng có khả năng thể hiện điều này, bởi họ sợ bị đánh giá và nhận rủi ro từ việc chia sẻ, cũng như mắc kẹt trong tình trạng “chếnh choáng sau khi mở lòng” (vulnerability hangover). Khái niệm này do Tiến sĩ Brown đưa ra nhằm mô tả cảm giác hối tiếc, bất an hoặc lo lắng sau khi chúng ta bộc lộ những khía cạnh dễ bị tổn thương của mình. Giống như cách bạn lo lắng sau khi chia sẻ một câu chuyện mang tính cá nhân và hết sức nhạy cảm, rằng không biết mọi người sẽ phản ứng hay nghĩ gì về mình.
Điều này đặc biệt đúng trong những trường hợp mà con người rơi vào bi kịch, khi cảm xúc yếu đuối dễ dàng phơi bày và làm tăng nguy cơ họ đối diện với sự từ chối hoặc bị tổn thương. Chính vì lý do này, nhiều người có hoàn cảnh khó khăn thường ngại ngần chia sẻ vì lo sợ họ sẽ trở thành mục tiêu của sự phán xét hoặc thương hại.
Dám thể hiện tổn thương: Cội nguồn của sức mạnh nội tại
Mặc dù che giấu cảm xúc có thể mang lại cảm giác an toàn tạm thời, nó thực chất là một dạng thức tránh né. Việc chấp nhận và thể hiện tổn thương mới thực sự mang lại nhiều lợi ích về lâu dài. Trong quyển sách mang tên Daring Greatly: How the Courage to Be Vulnerable Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead (tựa Việt do NXB AlphaBooks phát hành: Sự liều lĩnh vĩ đại), Tiến sĩ Brown đã chứng minh rằng khi một người dám đối diện với nỗi sợ xấu hổ và chấp nhận phần bản ngã dễ bị tổn thương, đó cũng là lúc họ vươn lên một cách mạnh mẽ về mặt cảm xúc, kết nối với người khác, từ đó mở ra cơ hội để phát triển và thay đổi bản thân.
Trong nghệ thuật, những người nghệ sĩ đã tạo ra các tác phẩm có sức ảnh hưởng để xuất phát không chỉ từ tài năng nghệ thuật, mà còn vì họ dám thể hiện những khía cạnh nhạy cảm và yếu đuối của mình qua tác phẩm. Leonard Cohen đã viết Hallelujah khi sự nghiệp của ông đang rơi vào giai đoạn tồi tệ nhất. Album lắng đọng nhất của Adele là Album 21, nơi cô trải lòng về những cảm nhận cá nhân sâu sắc nhất về mất mát sau chia tay. Trong khi đó, nghệ sĩ trình diễn vị niệm Marina Abramović đã kịch tính hóa sự yếu đuối bằng thực nghiệm Rhythm 0 - bà đứng yên, thể hiện mọi chiều kích dễ tổn thương của mình và mời gọi công chúng tương tác với các khía cạnh đó bằng nhiều vật dụng khác nhau.
Có thể bạn muốn đọc: Khi công nghệ kết hợp với nghệ thuật để dẫn lối bình yên
Không chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân, việc dám thể hiện sự tổn thương còn góp phần tạo ra những thay đổi cho xã hội. Giống như ca sĩ Lady Gaga đã mạnh dạn thể hiện những màu sắc “quái dị” hết sức cá nhân để bảo vệ và lan tỏa tinh thần của cộng đồng queer, hay câu chuyện của những người phụ nữ đã vượt qua định kiến và nỗi sợ xấu hổ để lên tiếng về vấn nạn lạm dụng tình dục, từ đó tạo ra làn sóng thay đổi mạnh mẽ mà tiêu biểu là Amanda Nguyễn – một nữ anh thư đã ghi danh vào lịch sử khi trở thành người phụ gốc Việt đầu tiên phóng vào vũ trụ. Khi thể hiện góc cạnh mong manh, dễ tổn thương của mình, họ đã không chỉ can đảm cho chính họ, mà còn truyền cảm hứng cho hàng triệu người, giúp cộng đồng nhận ra việc chia sẻ và bộc lộ cảm xúc cũng là một phần quan trọng để giúp thay đổi xã hội.
Tổn thương và sức mạnh tập thể
Khi chấp nhận và thể hiện tổn thương, con người quy tụ được sức mạnh nội tại to lớn để đương đầu với nghịch cảnh. Trong bài nghiên cứu From Vulnerability to Growth: Positive and Negative Effects of Stressful Life Events (tạm dịch: Từ tính dễ tổn thương đến trưởng thành: Tác động tích cực và tiêu cực của các sự kiện căng thẳng trong đời sống), giáo sư tâm lý học Shelley E. Taylor và cộng sự tại UCLA cũng chỉ ra rằng việc đối mặt với nghịch cảnh, căng thẳng hoặc thậm chí là thiên tai có thể là cơ hội để một người phát triển nhận thức về cái tôi cũng như trưởng thành và tăng cường kết nối xã hội nếu chúng ta dám thừa nhận những khía cạnh dễ bị tổn thương ấy. Bên cạnh đó, khi trải qua những biến cố trong cuộc sống như mất mát, bệnh tật hay bị hành hạ về thể xác, tinh thần, những người dám chấp nhận, đối diện với tổn thương bên trong thường có khả năng phục hồi nhanh hơn, vì sự kiên cường và lòng can đảm của họ được xây dựng nên từ chính những biến cố mà họ gặp phải. Điều này không chỉ giúp họ vững vàng hơn trước các thử thách tiếp theo, mà còn giúp họ tìm thấy ý nghĩa trong cuộc sống.
Above Amanda Nguyen vượt lên khỏi sự mong manh và trở thành người phụ gốc Việt đầu tiên phóng vào vũ trụ (Ảnh: Facebook / Amanda Nguyen)
Amanda Nguyen vượt lên khỏi sự mong manh và trở thành người phụ gốc Việt đầu tiên phóng vào vũ trụ (Ảnh: Facebook / Amanda Nguyen)
1 / 1
Một ví dụ điển hình về việc chấp nhận và thể hiện tổn thương có thể thấy qua sự kiện chấn động toàn cầu, khi bão Yagi ập đến Việt Nam và gây thiệt hại không thể lường trước ở khu vực phía Bắc. Những lời kêu gọi đã cất lên. Hàng loạt cánh tay đồng loạt đáp lại. Người mất người thân, kẻ mất tài sản. Trong nỗi đau khốn cùng ấy, sự yếu đuối, khi được thể hiện công khai trước báo chí, không phải là biểu hiện của sự bất lực, mà ngược lại, nó khơi dậy tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Những người lên tiếng, dám bộc lộ cảm xúc thật của mình đã tạo ra liên kết mạnh mẽ với toàn thể xã hội, thúc đẩy làn sóng giúp đỡ lan rộng. Chắc hẳn, chúng ta vẫn không quên hình ảnh xót xa của hai người phụ nữ bật khóc khi nhận được chiếc bánh chưng và bánh mì từ đoàn từ thiện. Hay những con người hàng ngày rắn rỏi vạm vỡ gánh vác trên vai bao trách nhiệm, nay òa khóc trong tay đồng bào khi nhìn thấy cảnh người mất, nhà tan. Nhưng chính nhờ thế mà giữa thảm họa khôn lường, mới thấy sức người dù bé mọn vẫn hiện lên huy hoàng, lẫm liệt ra sao.
Hàng loạt chiến dịch kêu gọi cứu trợ lớn nhỏ, thu về hàng ngàn tỉ đồng quyên góp vào Quỹ Mặt trận Tổ quốc. Nhiều người nổi tiếng, doanh nghiệp và địa phương kéo nhau ra tâm điểm của bão lũ trợ giúp. Rõ ràng, chính nhờ sự yếu đuối và tổn thương được can đảm bộc bạch ra ngoài, mà ở đó, chúng ta nhìn thấy lòng can đảm của con người khi đối diện với nghịch cảnh. Sự yếu đuối không tốt hay xấu. Thực chất, tổn thương chính là cốt lõi của mọi cảm xúc và tình cảm. Còn sống là còn chịu tổn thương. Thế nên, dám yếu đuối chính là dám sống, giống như Tiến sĩ Brené Brown từng nói: "Dám thể hiện tổn thương là rủi ro ta phải nhận lấy nếu muốn trải nghiệm sự kết nối và một cuộc sống toàn tâm toàn ý”.
