Cover Khi Quốc bảo đặt sự bảo tồn di sản lên trên hạnh phúc cá nhân, nó tự tách mình khỏi dòng chảy chủ nghĩa tự do đương đại đang thống trị Viện Hàn lâm.
Khi Quốc bảo đặt sự bảo tồn di sản lên trên hạnh phúc cá nhân, nó tự tách mình khỏi dòng chảy chủ nghĩa tự do đương đại đang thống trị Viện Hàn lâm.
1 / 1
Việc hai đại diện quan trọng của điện ảnh Á Đông trong năm qua là Quốc bảo (Lee Sang Il) và No Other Choice (Park Chan Wook) đều trắng tay tại Oscar 2026 mang đến những suy ngẫm về sự dịch chuyển trong tư duy thẩm mỹ của điện ảnh đương đại, cũng như những rào cản vô hình của Viện Hàn lâm
Sự chối từ dành cho chủ nghĩa “Duy mỹ cực đoan”
Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) trong những năm gần đây đang dịch chuyển mạnh mẽ sang việc tôn vinh sự giải phóng cá nhân và các giá trị khác biệt mang tính thời đại. Những bộ phim thắng giải thường xoay quanh việc cá nhân bứt phá khỏi xiềng xích truyền thống để tìm thấy chính mình như Everything Everywhere All at Once, CODA, Moonlight hay Nomadland…
Trong Quốc bảo, đạo diễn Lee Sang Il đã tái hiện một thế giới Kabuki (loại hình kịch nghệ truyền thống của Nhật Bản) lộng lẫy, duy mỹ nhưng khắc nghiệt, nơi các nghệ sĩ tồn tại như những thực thể hiến tế cho cái đẹp. Nhân vật chính Tachibana Kikuo (vai diễn của nam diễn viên Yoshizawa Ryo) là một cá nhân tự nguyện tiêu diệt bản ngã, từ bỏ giới tính, cảm xúc cá nhân và cả những nhu cầu hạnh phúc đời thường để duy trì sự hoàn hảo của một di sản gia tộc.
Đọc thêm: Oscar 2026: Mùa màng trong giông bão hay cẩm nang (không) giúp đoán phim trúng giải?
1 / 1
Điều này dẫn đến sự xung đột mang tính hệ thống đối với những giá trị vốn được coi là “xương sống” của văn hóa phương Đông nhưng lại bị xem là “lỗi thời” trong mắt phương Tây. Trong khi Oscar ca ngợi việc “là chính mình”, thì Quốc bảo lại hướng đến chủ nghĩa “hòa tan mình vào nghệ thuật”. Viện Hàn lâm dường như không thể tìm thấy sự đồng điệu với một nhân vật không có nhu cầu giải phóng. Với họ, sự phục tùng của Kikuo, không phải là một chiến thắng của ý chí, mà là một bi kịch của sự kìm kẹp.
Sự chối từ này phản ánh định kiến về “sự tiến bộ” của Hollywood: một bộ phim chỉ được coi là nhân văn khi thúc đẩy cá nhân phá vỡ truyền thống để tìm kiếm tự do. Khi Quốc bảo đặt sự bảo tồn di sản lên trên hạnh phúc cá nhân, nó tự tách mình khỏi dòng chảy chủ nghĩa tự do đương đại đang thống trị Viện Hàn lâm.
Việc bộ phim bị gạt ra khỏi danh sách đề cử chính là minh chứng cho thấy sự khó khăn của phương Tây trong việc tiếp nhận một thứ nghệ thuật mà ở đó, sự tự do cá nhân bị coi nhẹ hơn sự tồn tại của một biểu tượng quốc gia.
Nỗi sợ hãi hiện sinh trong “No Other Choice”
1 / 1
Đối lập với cái tuyệt đối duy mỹ tĩnh lặng của Nhật Bản, No Other Choice của Park Chan Wook lại là một bản án trực diện, gai góc về sự tha hóa của con người trong cấu trúc kinh tế hiện đại.
Nhân vật Man-su (vai diễn của Lee Byung Hun) không đi tìm sự cứu rỗi; anh ta đi tìm sự sinh tồn bằng bạo lực và những toan tính lạnh lùng. Park Chan Wook đã lược bỏ mọi yếu tố trữ tình để phơi bày một hiện thực xã hội Hàn Quốc nghiệt ngã, nơi áp lực công việc và nỗi sợ thất nghiệp có thể biến một công dân mẫu mực thành một kẻ sát nhân.
Đọc thêm: The Art of Sarah: Khi sự thật trở thành món hàng xa xỉ nhất
1 / 1
Nếu như Parasite (2019) từng thành công nhờ sự pha trộn khéo léo giữa hài kịch đen và giật gân, giúp thông điệp về giai cấp trở nên “dễ tiêu hóa” hơn, thì No Other Choice lại là một ly rượu mạnh không pha. Nó chát đắng, trực diện và gần như không có lối thoát.
Sau những biến động kinh tế và xã hội toàn cầu sau đại dịch và các cuộc xung đột, xu hướng chung của các giải thưởng nghệ thuật phương Tây đang hướng tới những thông điệp mang tính chữa lành hoặc ít nhất là có sự hy vọng.
No Other Choice quá thực tế và quá tối tăm. Khi Viện Hàn lâm tìm kiếm sự thấu cảm phổ quát thông qua những nỗi đau có thể xoa dịu, Park Chan Wook lại mang đến sự bất an và nỗi sợ hãi hiện sinh.
Dù đạt đỉnh cao về dàn dựng, góc quay và nhịp điệu, vốn là sở trường của Park, bộ phim vẫn nằm ngoài danh mục ưu tiên vì nó không đem lại cảm giác “catharsis” (sự thanh tẩy tâm hồn) mà cử tri Oscar mong đợi. Họ chọn cách ngoảnh mặt thay vì đối diện với tấm gương phản chiếu sự tàn khốc của thị trường lao động mà Park đưa ra.
Khi nghệ thuật từ chối làm vừa lòng
Nhìn nhận một cách khách quan, sự kiện Quốc bảo và No Other Choice trắng tay tại Oscar 2026 không phải là một bước lùi của điện ảnh Á Đông. Ngược lại, nó xác lập một ranh giới rõ ràng và đầy kiêu hãnh.
Những nhà làm phim hàng đầu như Lee Sang Il và Park Chan Wook đã cho thấy họ không thỏa hiệp với các tiêu chuẩn quốc tế để giành giải thưởng.
Lee Sang Il có thể đã làm Quốc bảo trở nên kịch tính hơn theo kiểu Hollywood, thêm thắt các yếu tố tình cảm cá nhân để lấy lòng khán giả. Nhưng ông đã không làm thế. Park Chan Wook có thể đã thêm một cái kết nhân văn hơn cho No Other Choice. Nhưng ông chọn trung thành với sự tàn khốc của nguyên tác.
Họ chọn trung thành với bản sắc và câu chuyện của dân tộc mình, chấp nhận rằng nghệ thuật đích thực đôi khi phải đứng ngoài những tràng pháo tay của đám đông để bảo vệ giá trị cốt lõi.
1 / 1
Giá trị của một bộ phim như Quốc bảo nằm ở cách nó bảo tồn một linh hồn văn hóa đang phai nhạt giữa dòng chảy toàn cầu hóa. Sức mạnh của No Other Choice nằm ở khả năng đặt ra những câu hỏi đạo đức gai góc mà không cần lời giải đáp thỏa hiệp.
Đây là những giá trị tồn tại độc lập với các lá phiếu của Viện Hàn lâm. Sự vắng mặt này chính là lời nhắc nhở rằng thế giới điện ảnh vẫn luôn tồn tại những báu vật không cần phải dát vàng tại Hollywood để tỏa sáng.
Một nguyên nhân sâu xa khác dẫn đến sự vắng mặt của hai tác phẩm này nằm ở tính “đặc thù” quá lớn của các mã văn hóa Á Đông tại sân chơi điện ảnh lớn nhất của phương Tây.
Với Quốc bảo, bộ phim đòi hỏi người xem phải có sự hiểu biết nhất định về hệ thống ký hiệu của kịch Kabuki. Từng cái liếc mắt, cách đặt bàn chân hay độ nghiêng của cổ đều mang ý nghĩa tự sự. Đối với một cử tri Mỹ trung lưu, những chi tiết này dễ bị lướt qua như một sự phô trương hình thức thay vì là nội dung cốt lõi.
Trong No Other Choice, đạo diễn Park Chan Wook khai thác những ám ảnh rất riêng về địa vị xã hội của người lao động Á Đông, một xã hội mà danh dự gắn liền với nghề nghiệp đến mức cực đoan. Những sắc thái này không dễ dàng được diễn dịch trọn vẹn qua phụ đề.
Above Parasite đi vào lịch sử Oscar khi thắng 4 giải quan trọng
Parasite đi vào lịch sử Oscar khi thắng 4 giải quan trọng
1 / 1
Oscar đang nỗ lực đa dạng hóa, nhưng sự đa dạng đó thường ưu tiên các vấn đề chính trị mang tính toàn cầu: sắc tộc, biến đổi khí hậu hay quyền của các nhóm yếu thế. Những vấn đề về danh dự gia tộc của Nhật Bản hay bi kịch thất nghiệp đặc thù của Hàn Quốc, dù có tính văn hóa bản địa cao, nhưng lại chưa có gì quá mới mẻ tại sân chơi quốc tế.
Thêm vào đó, sau thành công vang dội của Drive My Car (Ryusuke Hamaguchi) hay Parasite (Bong Joon-ho) và Minari (Lee Isaac Chung) tại các mùa giải trước, dường như Viện Hàn lâm đang có dấu hiệu “bão hòa Á Đông”. Họ bắt đầu yêu cầu một thứ ngôn ngữ điện ảnh đột phá hơn nữa, hoặc một sự giao thoa phương Tây hóa mạnh mẽ hơn, thay vì những chuẩn mực kinh điển và đặc thù Á Đông mà hai bộ phim này đã thể hiện.
1 / 1
Nhưng có lẽ, Viện Hàn lâm cần hiểu rằng: Sự đa dạng hóa không chỉ là tăng số lượng thành viên da màu hay phụ nữ, mà là đa dạng hóa cả hệ thống thẩm mỹ và tư duy triết học. Nếu Oscar chỉ chấp nhận những bộ phim ngoại ngữ khi chúng “nói tiếng Anh bằng hình ảnh” hoặc đi theo các cấu trúc tâm lý phương Tây, thì khái niệm “Phim quốc tế hay nhất” sẽ mãi chỉ là một sự bảo trợ mang tính hình thức.
Cuối cùng, những người yêu điện ảnh thực thụ sẽ tìm thấy những tác phẩm này không phải qua bảng vàng Oscar, mà qua sức sống bền bỉ của chúng trong lịch sử điện ảnh. Hollywood có thể bỏ lỡ Á Đông, nhưng Á Đông thì vẫn đang tiến về phía trước với một bản sắc không thể bị lu mờ.
ĐỌC NGAY
Ballet “Dó”: Dệt giấc mơ bản địa trên những bước nhảy thiên nga
Những nốt nhạc thăng hoa trong bản giao hưởng cuộc đời Hélène Mercier-Arnault
Credits
Images: Imdb
