Oscar 2026: Mùa màng trong giông bão hay cẩm nang (không) giúp đoán phim trúng giải?

Bóng ma quá khứ và câu hỏi không lời giải

Chính diện không ra chính diện, phản diện không ra phản diện, các nhân vật hầu hết các phim đã thế lại không hề có ý định tìm sự cứu chuộc: chẳng có bài học nào được rút ra cả. Các bộ phim thời kỳ được chọn đề cử năm nay như Hamnet, Train Dreams, One Battle After Another, Secret agent (Điệp viên) không mang tính sử thi hay anh hùng ca bi tráng, mà chỉ còn những câu chuyện cá nhân về những con người bé mọn cụ thể đầy chấn thương cùng những câu hỏi làm đau đầu bạn: làm sao đối mặt với lịch sử cá nhân đầy trắc trở? Nó có nghĩa gì trong ký ức tập thể? Liệu không đối mặt thì có được không? Trong Secret Agent, Armado - anh tiến sĩ công nghệ về nước cống hiến trở thành nạn nhân trong chế độ độc tài cũ của Brazil cuối những năm 1970, một xã hội hỗn loạn tới mức 91 người dễ dàng chết chỉ trong một dịp lễ hội Carnaval. Con trai anh nhiều năm sau từ chối nghe lại những cuộc phỏng vấn điều tra về những oan khuất của cha mẹ mình. Cùng theo mạch đại tự sự làm nền như thế nhưng dịch về thời hiện đại, một đất nước trong chế độ thần quyền như trong It Was Just an Accident, nơi công nhân dễ dàng bị bắt và tra tấn hàng tháng trời dù không làm gì nên tội, một nhóm những người không mấy liên quan bỗng phải đối mặt với kẻ đã tra tấn mình và cứ loay hoay không biết phải làm gì, chỉ bởi họ đích thực là người lương thiện. 

Đọc thêm: Và Chúa đã mang Brigitte Bardot đi

Nếu hai phim trên đây là những tiểu tự sự bị cuốn phăng trong dòng chảy khốc liệt của lịch sử một quốc gia, thì Sentimental Value (Giá trị tình cảm) của Joachim Trier lại là một bản ghi chép về chấn thương diễn ra ngay trong gia đình. Ở đây, chấn thương không đến từ một lễ hội đẫm máu hay một nhà tù thần quyền, mà đến từ sự kế thừa lặng lẽ của nỗi đau. Gustav, người cha bị ám ảnh bởi vụ tự tử của mẹ mình sau những sang chấn thời hậu chiến, lại là người vô tình cứa một vết khác quá sâu trong lòng hai cô con gái vì ông bỏ đi lúc các cô còn bé. Trong khi cô con gái lớn Nora vật lộn với bản thân và những vết thương không chịu lành ấy thì người cha lại quay trở về mở toác nó ra. Ngôi nhà dòng họ Borg trong phim chính là một “nhân chứng” câm lặng của bi kịch gia đình. Nó không phán xét, không đưa ra lời giải, nó chỉ đứng đó để lưu giữ ký ức và nhắc nhở. 

Tóm lại, nhờ những đại diện ưu tú của điện ảnh thế giới năm nay, cho dù chút tia sáng cuối đường hầm le lói hay lấp lánh thì bạn đều có thể dễ dàng nhận ra xu hướng kháng cự lại ý muốn chữa lành kiểu hời hợt. Vì cuộc đời không phải chiếc áo cứ vá là xong. 

Thể loại không chỉ để phân loại

Nỗ lực kháng cự kiểu kết phim cố giải đáp tất cả mọi thứ không có nghĩa là điện ảnh năm nay đánh đố hay khó xem. Ngược lại, sự cao tay trong việc dùng thể loại như công cụ để chuyển tải những đề tài hóc búa đã có vẻ như kéo xích khán giả đại chúng, những hãng phim lớn và giới phê bình lại bên nhau trong tình thân mến thân. Sinners (Tội nhân) doanh thu 370 triệu US$, 97% trên Rotten Tomatoes) và One Battle After Another doanh thu 209 triệu US$, 94% trên Rotten Tomatoes. Dù doanh thu không cao bằng, nhưng cái vỏ khoa học viễn tưởng rất giải trí của Bugonia đứng bên cạnh kiểu phim ma cà rồng hút máu của Sinners cũng giúp khán giả đại chúng bớt ngại xem những phim “nặng” với những câu hỏi về quyền lực, sự hoang tưởng hay bản chất con người. Khi tính siêu thực xâm lấn thực tại, chẳng phải bạn cũng nhận ngay ra rằng thế giới bạn đang sống có khi còn phi lý hơn cả phim hay sao? 

Cách tiếp cận này giúp các phim đạt được hai mục đích: vừa giữ chân khán giả bằng kịch tính, vừa tạo ra một chiều sâu mang tính biểu tượng. Siêu thực không phải là để trốn tránh hiện thực, mà là để phóng đại hiện thực lên cho đến khi bạn không thể phớt lờ nó được nữa. Nó biến những chấn thương cá nhân hay những bất ổn chính trị thành một trải nghiệm thị giác và cảm xúc mãnh liệt.

Chính việc xóa nhòa ranh giới giữa thực và ảo, giữa giải trí và triết lý này đã mở đường cho một góc nhìn thậm chí còn cực đoan hơn, đó là…

Bạn đã chính thức bị ra rìa!

Vâng. Chính bạn, con người, đang bị/được trả về đúng chỗ của mình trong bức tranh cuộc sống. Khi những yếu tố siêu thực dù đậm đặc hay điểm xuyết trong nhiều phim năm nay khiến ta nghi ngờ về thực tại của con người, thì những phim sinh thái lại tô đậm một thực tại còn đáng sợ hơn, đó là sự dửng dưng vĩ đại của thiên nhiên. Ở đó, siêu thực không còn là những kỹ xảo điện ảnh, mà chính là những biến chuyển của vạn vật trong sự tàn khốc của thời gian, là “nhân chứng” cuối cùng đứng ngoài khả năng hiểu biết và mọi cuộc tranh luận của con người. Xem một loạt những Sirât, Avatar, Arco hay thậm chí Train Dreams và Hamnet, bạn bỗng thấy có một luồng ánh sáng soi tỏ mọi đàng: Những đau thương mất mát, dù do loài người tự chuốc lấy hay do trời định, từ những hậu quả của công nghiệp hoá, chiến tranh hay thiên tai hạn hán dịch bệnh, tất cả đều chỉ là cái chớp mắt của đất trời. Những cánh rừng nguyên sinh đã luôn ở đó. Những sa mạc khô cằn vẫn luôn ở đó. Bầu trời kia sẽ luôn ở đó. Có thể nói bí kíp giật giải của Viện Hàn Lâm đang dịch chuyển từ chủ nghĩa nhân văn thuần tuý sang cái nhìn sinh thái. Con người thôi là cái rốn của vũ trụ, thôi là trung tâm xoay chuyển thế giới. Con người nào cũng chỉ là một thực thể yếu ớt đang cố gắng sinh tồn, cho dù là anh công nhân đốn gỗ vô danh Robert Grainier hay như đại thi hào nổi danh Shakespeare. Họ đều tìm thấy rồi lại đánh mất ý nghĩa của tồn tại và phải vượt qua nỗi đau mà sống. Sự khiêm nhường này là một phản ứng logic khi bạn nhận ra mình thật hữu hạn trước một thế giới vô cùng. Nhân tự bi thê thảo tự thanh (Người vẫn buồn thương cỏ cứ xanh). Nếu nghĩ theo cách ấy, thì bạn có thấy dễ sống qua ngày đoạn tháng hơn được chút nào chăng?

Mùa gặt của sự thật

Mùa Oscar năm nay khán giả dễ tiếp cập phim tranh giải hơn các năm trước. Bạn có thể xem qua các kênh phát hành phim trực tuyến. Ở Việt Nam, một số phim cũng được nhà phát hành mua về phục vụ người xem trước buổi trao giải cho dù có nguy cơ chịu lỗ. Cứ cho là bởi vậy mà bạn quan tâm tới Oscar hơn mọi năm một chút, có thể thấy từ năm ngoái tới nay bão tố chính trị vần vũ đã xê dịch ít nhiều xu hướng điện ảnh hiện nay. Các nhà làm phim, cũng chính là nghệ sỹ, dù không thể chọn sống trong giông tố hay không, họ đã chọn thái độ khi đối diện với nó. Mỗi bộ phim là những lời phản kháng nho nhỏ nhưng tiếng lại vang xa, ngân lâu bởi chạm được vào tâm thức người xem. Một sự thật đáng buồn là thế giới càng bất ổn, thì tác phẩm nghệ thuật thường sẽ càng hay, càng độc đáo và càng dồi dào về số lượng. Điện ảnh cũng vậy. Dù kết quả có thế nào, thì Viện Hàn Lâm điện ảnh Hoa Kỳ cũng đã làm tốt vai trò bạn mong đợi ở họ, là bầu ra một danh sách phim được đề cử tương đối ổn để bạn xem dần. Nhìn theo cách ấy thì năm nay vụ mùa có thể gọi là bội thu. Còn những phim nào thắng đâu có quan trọng nữa, bởi đây không phải là một cẩm nang giúp dự đoán kết quả. 

Mót ruộng cuối mùa 

Những bộ phim được dự đoán lọt vào danh sách đề cử mà lại trắng tay, cho dù có khi các tác giả cũng chẳng mấy quan tâm vì đã ôm nhiều giải ở các nơi danh giá khác rồi. 

Mastermind (Kelly Reichardt): Một vụ trộm mà chẳng giống trộm của một anh thất thế, nơi điện ảnh chậm của Kelly Reichardt thách thức lòng kiên nhẫn của khán giả. Việc trượt vỏ chuối có vẻ hiển nhiên nhưng Mastermind đáng được gọi là một masterpiece (kiệt tác). 

No other choice (Park Chan-wook): Park Chan-wook không cần máu me tới mức như Parasite (Bong Jun-ho) hay như Oldboy của chính ông năm xưa để dọa người xem, mà chỉ cần cho thấy một gã trung lưu đấu tranh sinh tồn bằng những lựa chọn phi lý nực cười đến mức nào.

Nouvelle Vague (Richard Linklater): Một phim nói về phim, hơi ít màu và không đủ chính trị để so vai thích cánh được với It Was Just an Accident (Jafar Panahi) trong nhiệm vụ đại diện cho Pháp đi dự Oscar. “Làn sóng mới” mang về cho Linklater giải César đầu tiên mà chưa đạo diễn Mỹ nào có được, trong khi ông đã 5 lần được đề cử Oscar

ĐỌC NGAY

9 hình mẫu lãnh đạo trong các bộ phim K-drama

Nhà làm phim Marcus Mạnh Cường Vũ và hành trình tìm kiếm chất thơ trong điện ảnh

Mùa giải thưởng Hollywood 2026: Lộ trình và những quy tắc mới