Cover Memento Mori: Đất của Marcus Mạnh Cường Vũ trở thành bộ phim Việt Nam duy nhất được tuyển chọn tham dự Liên hoan Phim Quốc tế Busan 2022 và tranh giải ở hạng mục New Currents – một trong những hạng mục quan trọng nhất dành cho các đạo diễn trẻ có ngôn ngữ và góc nhìn mới
Memento Mori: Đất của Marcus Mạnh Cường Vũ trở thành bộ phim Việt Nam duy nhất được tuyển chọn tham dự Liên hoan Phim Quốc tế Busan 2022 và tranh giải ở hạng mục New Currents – một trong những hạng mục quan trọng nhất dành cho các đạo diễn trẻ có ngôn ngữ và góc nhìn mới
1 / 1
Marcus Mạnh Cường Vũ là một đạo diễn điện ảnh độc lập, đồng thời hoạt động ở nhiều vai trò gắn với điện ảnh như biên kịch và giảng dạy biên kịch, nhà sản xuất, giám tuyển phim, cũng như người tổ chức các chương trình giới thiệu phim ngắn. Tên tuổi của anh được giới làm phim quốc tế chú ý khi tác phẩm đầu tay Memento Mori: Đất trở thành bộ phim Việt Nam duy nhất được tuyển chọn tham dự Liên hoan Phim Quốc tế Busan 2022 và tranh giải ở hạng mục New Currents – một trong những hạng mục quan trọng nhất dành cho các đạo diễn trẻ có ngôn ngữ và góc nhìn mới
Trong lúc khán giả còn đang chờ đợi phần tiếp theo của dự án Memento Mori, Marcus Mạnh Cường Vũ lại mang đến những bất ngờ khác. Năm 2025, anh khởi xướng chuỗi sự kiện “Đọc thơ cùng nhau” tại các không gian văn hóa độc lập như những quán cà phê nhỏ, nơi các nhà thơ, người yêu thơ và công chúng có thể gặp gỡ, đọc và đối thoại trực tiếp với các tập thơ trong một không khí cởi mở. Cũng trong năm này, anh ra mắt tập thơ đầu tay Hành trình tự do đi Sao Hoả (NXB Phụ Nữ Việt Nam). Vì thế, cuộc trò chuyện giữa chúng tôi xoay quanh một chủ đề đặc biệt: tính thơ trong điện ảnh.
Xin chào đạo diễn Marcus Mạnh Cường Vũ. Tôi đã từng đọc được từ đâu đó rằng mỗi nhà làm phim đều cố gắng tái hiện lại thế giới họ từng thấy khi còn thơ ấu trong mỗi khung hình. Vậy khi anh còn là một đứa trẻ, có bao giờ anh thoáng nghĩ mình sẽ là một nhà làm phim trong tương lai?
Là một đứa trẻ sinh ra ở Sơn Tây, tuổi thơ tôi gắn liền với những giấc mơ chiếu bóng của thập niên 1980. Đó là buổi chiếu phim nhựa ở sân vận động, nơi tôi bị cuốn hút bởi những luồng sáng mê hoặc từ máy chiếu phim, thứ sinh ra những nhân vật hiện lên trên tấm màn rộng màu trắng ở phía xa. Đó là buổi chiếu phim video ở trong rạp, nơi tôi cùng chen lấn cật lực để tìm được một chỗ ngồi trên ghế hoặc dưới sàn, háo hức chứng kiến những đời sống lạ lẫm diễn ra trên màn ảnh.
Khi đó, tôi chưa ý thức được việc mình sẽ trở thành nhà làm phim trong tương lai, nhưng đã nuôi dưỡng niềm đam mê bằng vô số những hành động và trải nghiệm. Tôi thường tham gia cùng những đứa trẻ khác trong xóm diễn lại những trích đoạn dễ nhớ và kịch tính từ điện ảnh và sân khấu. Năm lớp 5, khi còn là học sinh ở trường Đội thiếu niên tiền phong Lê Duẩn tại Hà Nội, tôi từng tuyên bố với các bạn cùng phòng rằng sau này tôi sẽ là diễn viên như Ngọc Hiệp - một ngôi sao điện ảnh tài năng và rất được ngưỡng mộ thời đó. Tôi thậm chí còn nghĩ ra nghệ danh Mạnh Hải cho bản thân vì lúc nhỏ tôi không thích cái tên Mạnh Cường của mình cho lắm. Những lúc tha thẩn chơi một mình, tôi hay sắp xếp những con cá ngựa nhiều màu trên một “màn ảnh” đóng khung bởi chiếc ghế, điều khiển chuyển động của chúng và lồng giọng cho chúng trong những “bộ phim” tôi tự nghĩ ra, thường là dựa trên những câu chuyện cổ tích thần thoại. Mãi sau này nhìn lại, tôi mới nhận thức rằng mình đã thực hành việc chỉ đạo diễn xuất của một đạo diễn, hay sắp xếp bố cục khung hình, cách kể chuyện, v.v. một cách đầy bản năng.
Đọc thêm: Mùa giải thưởng Hollywood 2026: Lộ trình và những quy tắc mới
Above Đạo diễn Mạnh Cường Vũ
Đạo diễn Mạnh Cường Vũ
1 / 1
Tôi hỏi câu trên là bởi vì bộ phim Memento Mori: Đất dù đề cập đến một chủ đề tưởng rất u ám là cận tử nhưng vẫn mang đến cho khán giả những khung hình thiên nhiên trong trẻo và những đứa trẻ có ánh nhìn ngây thơ. Một cái đẹp khiến ta không thể không nhớ đến những ngày thơ ấu…
Memento Mori: Đất kể lại những tháng ngày cuối đời của Vân - một người mẹ trẻ khi đang nằm liệt giường chờ chết vì bệnh ung thư không thể cứu chữa được nữa. Trong thứ ánh sáng lọt qua khe cửa gỗ của căn nhà tối tăm, Vân nhớ lại những khoảnh khắc hạnh phúc của cuộc đời mình với chồng con, hay mơ ước được đi ra khỏi chiếc giường đang giam hãm ấy. Cô cũng có hai đứa con gái nhỏ đang gửi nhờ cha cô chăm nuôi giúp. Những khoảnh khắc của hiện thực, ký ức và những giấc mơ đan cài vào nhau, đôi lúc xoá nhoà ranh giới.
Có lẽ tuổi thơ tôi may mắn được tiếp xúc với nhiều cảnh sắc và mảnh đời cũng như những thú vui của con trẻ nơi vùng trung du Bắc Bộ. Những ký ức ấy chắc chắn đã đọng lại trong tôi và đi vào trong sáng tạo của tôi một cách tự nhiên như hơi thở. Đối với tôi, điều quan trọng khi thể hiện câu chuyện trong phim bằng ngôn ngữ điện ảnh là cho thấy cái đẹp hiện diện ngay cả trong những lúc đau đớn nhất, trong những điều bình dị nhất. Đó là vẻ đẹp không phải để trưng bày hay trang trí, mà là thứ đến từ bên trong. Sự thơ ngây trong cốt cách của nhân vật chính là một vẻ đẹp ấy.
“Điều thách thức chất thơ trong điện ảnh không đến từ công nghệ, mà nằm ở chính con người với cách thưởng thức và tiêu dùng ngày càng nhanh và ngắn hạn của họ”
Nhân nhắc đến hai chữ “thơ ấu”, gần đây, anh có một vài hoạt động liên quan đến thơ. Dĩ nhiên là “thơ” trong “thơ ca”. Đó là thực hiện chuỗi “Đọc thơ cùng nhau” và xuất bản tập thơ đầu tay “Hành trình tự do đi sao Hoả”. Xin anh hãy chia sẻ thêm.
Sau khi cùng Memento Mori: Đất phát hành rạp và đi nhiều liên hoan phim quốc tế cho đến cuối năm 2023, tôi bắt tay vào chặng đường tiếp theo: bộ phim truyện điện ảnh thứ hai Memento Mori: Nước trong dự định làm một bộ ba phim. Tuy nhiên trong tiến trình này, tôi gặp một số khó khăn, nhất là tôi cảm thấy một khoảng trống mênh mông trước mắt trong khi sức người thì có hạn. Vào đúng lúc chới với đó, tôi chợt nhớ ra sự kỳ diệu của thơ ca. Do đó, kể từ đầu năm 2025, tôi bắt tay vào thực hiện chuỗi “Đọc thơ cùng nhau” - một chương trình nghệ thuật cộng đồng, với mục tiêu đưa thơ và các tác giả thơ đến gần hơn với bạn đọc, thông qua những hoạt động tương tác trực tiếp. Tôi mong muốn tạo nên một môi trường tiếp cận thơ ca mới mẻ, nhằm khám phá những giọng thơ đương đại. Đây là một dự án dài hơi và được tiếp sức bởi nhiều bạn văn thơ và những người quan tâm ở TP.HCM, bất kể ban đầu đối với tôi nó chỉ là một quãng nghỉ ngắn giữa hành trình điện ảnh. Những nhà thơ như Linh Văn, Khương Hà, Huy Bảo, Trần Duy Trung đã lần lượt trở thành khách mời cùng với các tác phẩm của họ. Chúng tôi cùng đọc thơ và trao đổi trên tinh thần trân trọng thơ ca cũng như cảm xúc của chính mình.
Từ những hoạt động này, tôi thấy con người viết của mình được nâng đỡ và chắp cánh. Với sự đồng hành của những người bạn thơ văn khác, trong đó có nhà văn Huỳnh Trọng Khang và nhà thơ Dạ Thảo Phương, tôi đã dũng cảm tập hợp lại các bài thơ trong gần 20 năm viết lách của mình, chắt lọc thành tuyển tập mang tên Hành trình tự do đi Sao Hỏa. Tập thơ kể câu chuyện tình yêu này vừa chính thức ra mắt bạn đọc tháng 12 vừa qua, do Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam ấn hành. Tôi hy vọng rằng người đọc sẽ có hành trình giác ngộ của riêng mình trong trải nghiệm cùng tập thơ, thấy được chính mình trong đó, từ tình yêu thời thơ ấu cho đến khi đã chớm tuổi già.
Tại sao lại là Hành trình tự do đi Sao Hoả mà không phải là nơi nào khác?
Nhiều độc giả cũng đặt câu hỏi tương tự. Tôi chỉ biết trả lời rằng: xin hãy đọc tập thơ. Còn nếu đọc rồi mà vẫn còn thắc mắc, thì tôi đành trả lời rằng: trong kiến thức hạn hẹp của chúng ta, có lẽ Sao Hỏa là nơi khả dĩ nhất con người có thể tiếp tục tìm đến sau khi Trái Đất không thể trú ngụ được nữa. Giống như khi một cuộc tình kết thúc, ta phải ra đi, phải tìm một nơi chốn mới, đôi khi chỉ là để gục đầu vào và… khóc một trận đã đời.
Đọc thêm: Và Chúa đã mang Brigitte Bardot đi
Above Đạo diễn Mạnh Cường Vũ (ngoài cùng bên trái) trong hoạt động “Đọc thơ cùng nhau”
Đạo diễn Mạnh Cường Vũ (ngoài cùng bên trái) trong hoạt động “Đọc thơ cùng nhau”
1 / 1
Điện ảnh đã từng được xem như một hình thức “thi ca bằng hình ảnh”, nơi nhịp điệu, khoảng lặng, ánh sáng và cảm xúc quan trọng không kém cốt truyện. Trong bối cảnh công nghệ hiện nay – khi thuật toán, kỹ xảo số và thậm chí cả trí tuệ nhân tạo ngày càng can thiệp sâu vào quá trình làm phim – anh có nghĩ rằng “tính thơ” trong ngôn ngữ điện ảnh đang bị thách thức? Và làm thế nào để giữ cho điện ảnh không đánh mất phần nhân tính ít ỏi không thể đo đếm ấy?
Từ lâu, thi tính là thứ thẳm sâu nhất của ngôn ngữ điện ảnh mà những nhà làm phim bao gồm các tài năng hàng đầu luôn tìm kiếm và mong muốn thể hiện được trong bộ phim của mình. Orson Welles, đạo diễn của Citizen Kane (1941) từng nói rằng một bộ phim sẽ không thể hay được nếu như máy quay phim không là con mắt trong cái đầu của một nhà thơ. Còn Andrei Tarkovsky, đạo diễn của Nolstagia (1983) thì nhấn mạnh tính thơ tâm linh trong hình ảnh phim, và cho rằng một số mặt của đời sống con người chỉ có thể được diễn tả một cách chân thực bằng thi ca, ví dụ như ký ức, những giấc mơ và tưởng tượng.
Chất thơ có logic của nó chứ không phải là thứ vô hình. Trong bối cảnh phát triển của công nghệ, khả năng đạt tới chất thơ thậm chí không bị mất đi mà còn được mở rộng hơn. Tôi lấy ví dụ để thể hiện những điều kỳ bí diễn ra trong mơ, ngoài những cách thể hiện như đã biết, với sự biến hoá và nhạy bén của A.I, nhiều chân trời mới sẽ được xác lập.
Điều thách thức chất thơ trong điện ảnh không đến từ công nghệ, mà nằm ở chính con người với cách thưởng thức và tiêu dùng ngày càng nhanh và ngắn hạn của họ. Khi sự liên tưởng của con người bị hao mòn đi kèm thái độ tiếp nhận thiếu kiên nhẫn, chất thơ sẽ càng khó để chạm được vào người xem.
Above Đạo diễn Mạnh Cường Vũ (ngoài cùng bên phải) trong buổi casting dự án “Memento Mori: Nước”
Đạo diễn Mạnh Cường Vũ (ngoài cùng bên phải) trong buổi casting dự án “Memento Mori: Nước”
1 / 1
“Từ lâu, thi tính là thứ thẳm sâu nhất của ngôn ngữ điện ảnh mà những nhà làm phim bao gồm các tài năng hàng đầu luôn tìm kiếm”
Nếu phải gọi tên một đạo diễn mà anh xem như hình mẫu cho lối làm phim giàu chất thơ – nơi cảm xúc, ký ức và thời gian được xử lý như những câu thơ hơn là những mệnh đề kể chuyện – thì với anh đó là ai? Người ấy có ảnh hưởng gì đến quá trình làm phim của anh?
Chắc chắn là Theo Angelopoulos (1935 – 2012). Nhà làm phim người Hy Lạp này có khả năng biến những điều không thể thành có thể, thứ rất quan trọng để tạo nên chất thơ trong điện ảnh. Ông cũng đưa những vấn đề trong lịch sử của đất nước hay của nhân loại trở thành đề tài trong phim của mình. Ngoài ra, ông là người dám dấn thân, đủ kiên trì để theo đuổi những dự án dài hơi và khó. Có thể xếp các tác phẩm của ông thành những bộ ba phim, bao gồm 4 giai đoạn. Ở giai đoạn đầu tiên trong thập kỷ 1970 là về Lịch sử, tiếp theo trong thập kỷ 1980 là về Sự im lặng, nối tiếp bằng chủ đề Biên giới trong thập kỷ 1990s và cuối cùng là về Hy Lạp đương đại trong thập kỷ 2000s. Ông đã qua đời vì tai nạn xe máy khi đang quay phim và không kịp hoàn thành tác phẩm cuối cùng.
Những tác phẩm của Theo Angelopoulos như Landscape in the Mist (1988) hay Eternity on a Day (1998) tạo ảnh hưởng sâu sắc đến thế giới quan điện ảnh của cá nhân tôi. Ông cho rằng mình làm phim về thời gian, không phải thứ thời gian đã qua đi, mà là thời gian ở lại. Theo cách nào đó, tôi đã thực hiện dự án Memento Mori xuyên suốt với tinh thần như vậy: nói về cái chết, nhưng thực ra là về sự sống; nói về nỗi đau, nhưng thực ra là về vẻ đẹp của nỗi đau; nói về người ra đi, nhưng thực ra là về người ở lại. Một triết lý khác của ông cũng luôn khiến tôi suy nghĩ: “Giản dị là điều khó nhất”. Tôi học mỗi ngày để thực hành điều giản dị này.
Đã 3 năm trôi qua kể từ ngày bộ phim Memento Mori: Đất ra mắt khán giả. Theo tôi biết, bộ phim đầu tay này là một phần trong một dự án dài hơi của anh và đã phải mất đến 5 năm để hoàn thành do nhiều khó khăn khác nhau. Vậy, có thể hiểu rằng khán giả cần kiên nhẫn để chờ đợi hai phần còn lại của dự án Memento Mori, như chờ đợi những giai đoạn khác nhau trong đời anh, và kể cả đời họ?
Thú thật, tôi ngộ ra sự hữu hạn của đời người một cách mạch lạc hơn kể từ khi bắt tay vào dự án Memento Mori năm 2018. Cho nên trái lại, tôi chỉ mong hoàn thành tác phẩm trong thời gian nhanh nhất có thể, khi mình còn đủ hơi thở và sức lực để thực hiện. Nhưng tôi cũng ý thức rõ rệt về mục tiêu làm ra tác phẩm có ý nghĩa và giá trị lâu dài, và như thế, một cách tự nhiên, cần sự chăm chút và kỹ lưỡng. Chúng ta không thể cùng lúc vừa muốn chất lượng tốt lại muốn tiến độ nhanh được, chưa kể về điều kiện tài chính. Và càng ngày tôi càng tin hơn vào tính hữu duyên của thiên thời địa lợi nhân hoà, có ba yếu tố đó hợp lại thì sự mới thành. Nên kể từ sau bộ phim đầu tay, tôi đã thả lỏng hơn, cho mình thời gian để thẩm thấu và xác tín hơn nữa với điều mình sẽ làm tiếp theo trong cuộc đời.
Năm 2026 này, sau một quãng nghỉ với thi ca và được tiếp thêm năng lượng, tôi có một kế hoạch cụ thể với điện ảnh: đó là sẵn sàng đi tiếp hành trình của Memento Mori: Nước, phần II của bộ ba phim. Tôi hy vọng sẽ có thể khởi quay bộ phim trong năm nay và ra mắt khán giả trong năm 2027, như vậy khoảng cách giữa hai bộ phim cũng là 5 năm. Tôi nghĩ quãng nghỉ là một khoảng lặng cần thiết, và mong rằng khán giả trông chờ tác phẩm tiếp theo của tôi thấy sự chờ đợi là xứng đáng.
Cuối cùng, xin anh bật mí đôi chút về phần tiếp theo này của dự án Memento Mori. Liệu đó có phải một bộ phim giàu chất thơ? Nó sẽ kể câu chuyện về sao Hoả hay Trái Đất?
Bị giam cầm trong nỗi đau đóng băng sau cái chết của đứa con trai duy nhất, Hà – một người phụ nữ thành đạt nhưng đang chơi vơi giữa dòng xoáy mất mát – quyết định rời bỏ thành phố để dấn thân vào một hành trình tâm linh tại một hòn đảo biệt lập. Giữa thiên nhiên nguyên sơ, qua những bài học về sinh thái và cuộc gặp gỡ kỳ lạ với hai anh em sinh đôi bị chia cắt bởi lịch sử, Hà buộc phải bước vào “ngôi nhà tang thương” trong tâm khảm mình. Tại ranh giới giữa thực và ảo, giữa ánh lửa thiêng và dòng nước sâu, cô phải đối mặt với nỗi sợ hãi lớn nhất để học cách buông bỏ, tìm kiếm sự tha thứ và tái sinh từ chính những mất mát không thể nguôi ngoai.
Đây là một câu chuyện đầy thách thức vì đi vào tâm lý của nhân vật một phụ nữ trung niên trầm cảm trong hành trình tự do đi Sao Hỏa của riêng mình. Tôi nghĩ đó là một chuyến đi đầy chất thơ tâm linh như cách Andrei Tarkovsky thường nói đến.
