Hổ phụ sinh hổ tử”: Quyền Văn Minh - Quyền Thiện Đắc và dòng chảy jazz Việt qua hai thế hệ

Với tư cách là một nghệ sĩ gạo cội - “bố già của nhạc Jazz Việt Nam”, ông thấy thế hệ trẻ chơi jazz tại Việt Nam hiện nay như thế nào? Liệu có những thay đổi trong phong cách và tư duy âm nhạc của họ so với thời của ông?

Thế hệ trẻ chơi jazz ở Việt Nam hiện nay đã đạt được trình độ khá cao so với quốc tế. Điều này có được nhờ vào việc thường xuyên biểu diễn tại các jazz club, cùng với hơn 10 năm đào tạo bài bản tại Khoa Jazz, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Đây chính là nền tảng vững chắc cho sự phát triển trình độ biểu diễn của các nghệ sĩ trẻ hiện nay và trong tương lai. So với thời kỳ của tôi, tư duy và phong cách biểu diễn jazz đã có rất nhiều thay đổi đáng kể. Ngoài việc được đào tạo bài bản, biểu diễn thực tế, những nghệ sĩ trẻ còn có cơ hội tiếp cận “tự do” với nhạc jazz thế giới qua Internet và các cuộc giao lưu với nghệ sĩ jazz quốc tế đến Việt Nam.            

Có kỷ niệm đáng nhớ nào mà ông muốn chia sẻ về những buổi tập luyện cùng con trai mình - nghệ sĩ Quyền Thiện Đắc? Điều gì đã giúp hai cha con duy trì được niềm đam mê với jazz qua nhiều năm?

Kỷ niệm đáng nhớ nhất của tôi và Quyền Thiện Đắc là những ngày tập luyện chuẩn bị cho việc thu âm đĩa CD đầu tay của tôi, mang tên “Ngẫu hứng 99”. Trước khi đi tu nghiệp tại Berklee (Mỹ), Quyền Thiện Đắc là học sinh của tôi. Chúng tôi đã dành rất nhiều thời gian để tập luyện nhạc jazz đương đại quốc tế, nhưng anh cũng dành không ít công sức để thu âm các sáng tác âm nhạc dân gian Việt Nam theo phong cách jazz mà tôi sáng tạo. Dù đôi lúc tư duy của hai cha con có những “va chạm”, nhưng sau đó, Quyền Thiện Đắc hiểu rằng để tạo ra cái mới, phải có niềm tin vào điều mình đang theo đuổi. Do vậy, Quyền Thiện Đắc là nghệ sĩ chủ lực trong việc thực hiện đĩa CD này. Sau khi tốt nghiệp tại Mỹ, Quyền Thiện Đắc đã hoàn thành hai CD: một CD sáng tác theo phong cách jazz đương đại và một CD chứa các sáng tác âm nhạc dân gian Việt Nam mang đậm phong cách jazz của riêng mình. Đây cũng chính là nguồn động lực để chúng tôi tiếp tục duy trì niềm đam mê với nhạc jazz tới nay.

Với cá tính riêng và sự sáng tạo độc đáo trong jazz của nghệ sĩ Quyền Thiện Đắc, theo ông, đó có phải là sự khác biệt giữa hai cha con khi nói về bản chất jazz?

Sự khác biệt giữa chúng tôi phần lớn phụ thuộc vào cá tính, sự sáng tạo độc đáo của Đắc. Sau khi tu nghiệp tại một trong những nhạc viện jazz hàng đầu thế giới, Quyền Thiện Đắc đã trở về Việt Nam tiếp tục chơi, duy trì và phát triển jazz tại đây. Đắc tìm cách cân bằng giữa nhạc jazz quốc tế và bản sắc jazz Việt. Đây là một điều tất yếu và cũng là trọng trách của Quyền Thiện Đắc đối với sự phát triển của nhạc jazz tại Việt Nam.

Đọc thêm: Nghệ sĩ múa Vũ Ngọc Khải: Hình hài của chuyển động

Liveshow “Cha, con và nhạc Jazz” đã thành công rực rỡ tại TP HCM và Hà Nội từ năm 2008. Trong dịp tái ngộ khán giả lần thứ 3 tại Nhà hát Hồ Gươm vào ngày 27/11/2024 cùng với các nghệ sĩ band Bình Minh Jazz Club, ông cảm nhận điều gì đặc biệt từ sự kết hợp giữa hai thế hệ cha con từ đêm diễn này?

Tôi vẫn “dũng cảm” biểu diễn cùng thế hệ sau, mặc dù những nghệ sĩ trẻ ngang lứa tuổi con cháu, đặc biệt là Quyền Thiện Đắc - đã đạt đến đẳng cấp rất cao trong cộng đồng nghệ sĩ chơi jazz ở Việt Nam. Và trong tiến trình phát triển của âm nhạc nói chung và dòng nhạc jazz nói riêng, các tác phẩm vẫn giữ giá trị qua mọi thời đại. Việc kết hợp giữa hai thế hệ cha và con trong liveshow này đã giới thiệu cho công chúng một phần tiến trình của nhạc jazz quốc tế và nhạc dân gian Việt Nam. Sự khác biệt trong cách thể hiện và sáng tác giữa hai thế hệ không chỉ phản ánh tư duy âm nhạc của từng thời kỳ, mà còn minh chứng cho quá trình phát triển liên tục và sự đổi mới sáng tạo trong nhạc jazz qua các thời đại.

Jazz Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức gì trong bối cảnh âm nhạc hiện đại? Làm thế nào để duy trì và phát triển dòng nhạc này khi các thể loại âm nhạc khác đang phát triển mạnh mẽ?

Kể từ khi nhạc jazz xuất hiện trong đời sống văn hóa Hà Nội, dòng nhạc này đã phải đối mặt với rất nhiều thách thức. Trong khi các thể loại âm nhạc khác phát triển mạnh mẽ và đã có chỗ đứng vững chắc trong đời sống văn hóa, với thói quen nghe nhạc có lời và sự tham gia của những nghệ sĩ tên tuổi, thì nhạc jazz hoàn toàn phát triển một cách đơn độc. Qua mỗi đêm diễn, sự nỗ lực của một nhóm thầy trò đã chứng minh với bạn bè quốc tế và công chúng Việt Nam rằng, jazz không chỉ tồn tại được ở Việt Nam mà còn đang phát triển theo thời gian.

Từ năm 2001, khi Liên hoan Nhạc Jazz châu Âu được tổ chức tại Hà Nội, jazz đã có cơ hội tiếp cận công chúng Thủ đô và người yêu nhạc trên cả nước. Sau hơn 20 năm, với hàng loạt đêm diễn như “Cha, con và nhạc Jazz”, cùng chương trình “Quyền Văn Minh và bạn bè với Jazz” tại Nhà hát Lớn Hà Nội, nhạc jazz đã chứng minh được sự phát triển mạnh mẽ. Đến nay, số lượng nghệ sĩ chơi jazz ngày càng đông, nhu cầu nghe jazz tại các khách sạn tụ điểm cũng tăng cao, là tín hiệu tích cực cho sự phát triển của nhạc jazz ở Việt Nam, dù vẫn còn phải tự lực phấn đấu. Mới đây, festival jazz quốc tế do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức tại Nha Trang đã có tác động rất lớn đến tâm lý của những nghệ sĩ chơi jazz, vì đây là dấu hiệu cho thấy sự quan tâm của cơ quan đứng đầu về văn hoá của đất nước.  

Trong các chuyến lưu diễn quốc tế, ông đã có cơ hội giao lưu với nhiều nghệ sĩ jazz trên thế giới. Ông nhận thấy jazz Việt Nam có những thế mạnh và điểm đặc biệt gì so với các nền nhạc jazz khác? Làm thế nào để jazz Việt Nam tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới và nâng cao vị thế trên bản đồ âm nhạc thế giới?

Nhạc jazz Việt Nam có một điểm mạnh nổi bật trên bản đồ âm nhạc quốc tế, đó là việc kết hợp cùng các sáng tác âm nhạc dân gian Việt Nam - một yếu tố mới mẻ trong nhạc jazz toàn cầu. Để phát triển mạnh mẽ hơn trong những năm tới và nâng cao vị thế của jazz Việt Nam trên thế giới, rất cần sự nỗ lực không ngừng từ người nghệ sĩ, sáng tác nhiều hơn tác phẩm mang đậm bản sắc Việt, thường xuyên tham gia những buổi biểu diễn. Việc này sẽ đưa nhạc jazz Việt Nam tới gần festival quốc tế.

Sự quan tâm, ủng hộ từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch rất quan trọng, đặc biệt trong việc đưa nhạc jazz Việt ra thế giới và đón các đoàn quốc tế. Khi tổ chức festival jazz tại Việt Nam, cần có nhiều nhóm jazz trong nước tham gia để thúc đẩy cạnh tranh và phát triển. Năm 2001, Liên minh châu Âu mời tôi tổ chức đêm nhạc jazz Việt, tôi đã mời ba nhóm nhạc jazz từ ba trường nghệ thuật ở Hà Nội tham gia và trình diễn, cùng với dàn nhạc Bigband Sông Hồng, tạo nên một chương trình đặc sắc, phong phú.

Nhìn lại hành trình của mình, điều gì khiến ông cảm thấy tự hào nhất? Ông có thể chia sẻ về những dự án sắp tới, đặc biệt là kết nối jazz Việt Nam với âm nhạc quốc tế, góp phần phát triển bền vững thể loại nhạc này trong nước?

Nhìn lại hành trình của mình, điều tôi tự hào nhất là đã thực hiện được lời hứa lúc tôi 14 tuổi, khi lần đầu tiên nghe jazz qua radio. Bằng sự phấn đấu không ngừng, tôi đã đưa ngành saxophone phát triển tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và trở thành một trong những người thầy đầu tiên giảng dạy jazz tại đây. Trong tương lai gần, tôi sẽ cố gắng tổ chức tiếp đêm nhạc “Quyền Văn Minh và bạn bè với Jazz” để giới thiệu những gương mặt mới của nhạc jazz Việt Nam đến công chúng yêu thích jazz.

Để kết nối nhạc jazz quốc tế với nhạc jazz Việt Nam, một trong những điều quan trọng là nâng cao chất lượng các nghệ sĩ chơi âm nhạc dân gian Việt Nam theo phong cách jazz. Đồng thời, cần nhiều sáng tác mới từ tôi, Quyền Thiện Đắc và các nghệ sĩ jazz khác, để có thể mang đến những chương trình jazz chất lượng cao gửi tới tổ chức festival jazz trên thế giới. Đây là một ước mơ lớn và tôi hy vọng sẽ thành hiện thực trong tương lai.

Chào nghệ sĩ Quyền Thiện Đắc, tiếp bước thế hệ là “con nhà nòi”, anh có thể chia sẻ vai trò của mình trong việc phát triển nhạc jazz và làm phong phú nền âm nhạc đương đại Việt Nam?

Tôi sẽ nói mình là người giữ lửa cho nhạc jazz, đặc biệt với các thế hệ kế cận đang theo đuổi thể loại này, cùng với những học sinh, sinh viên yêu thích và học hỏi về jazz. Tôi sẽ tiếp tục phát hành các sản phẩm âm nhạc, tổ chức liveshow và duy trì hoạt động của jazz club vào mỗi tối để có thể đào tạo thêm nhiều nghệ sĩ trẻ tài năng. Như vậy, tôi tin rằng sẽ góp phần làm phong phú thêm nền âm nhạc nước nhà.

Jazz ở Việt Nam đã có một cộng đồng yêu thích nhất định, nhưng vẫn gặp phải sự “kén chọn” từ thị trường và khán giả. Anh có cảm thấy rằng những cách tiếp cận mới giúp jazz đến gần hơn với công chúng Việt Nam?

Cộng đồng yêu thích jazz trong nước hiện vẫn còn khá khiêm tốn, chỉ chiếm khoảng 5-10 phần trăm nhu cầu nghe nhạc của thị trường. Tuy nhiên, chúng tôi luôn nỗ lực tiếp cận khán giả thông qua nhiều hình thức khác nhau như: tham gia talk show, ra mắt album mới và thực hiện những dự án âm nhạc kết hợp với nhiều thể loại khác. Đặc biệt, các jazz club biểu diễn nhạc sống hàng ngày, tạo cơ hội cho công chúng tiếp cận và thưởng thức nhạc jazz. Không phải chúng tôi không muốn mang jazz đến với mọi người, mà là chưa có nhiều khán giả và những người thực sự muốn thưởng thức jazz.

Được biết, anh đã kết hợp các môn nghệ thuật như nhạc jazz, hội họa đương đại, văn hóa dân gian với nhau. Sự kết hợp này có phải tạo nên một phong cách jazz riêng của anh mang đậm bản sắc Việt và thúc đẩy một trào lưu mới trong âm nhạc Việt Nam hiện đại? Có khó khăn gì khi sáng tạo ra một ngôn ngữ âm nhạc mới?

Nhạc jazz là chuyên môn chính của tôi, còn hội họa là những trải nghiệm mà tôi có được nhờ những người bạn, người anh là họa sĩ. Họ giúp tôi có được hình ảnh phong phú hơn trong việc sáng tác nhạc. Nói một cách đơn giản, nhạc của tôi cần phải có hình ảnh sống động hơn, để có thể chạm tới khán giả nhanh nhất. Tôi chọn âm nhạc dân gian làm cốt lõi để khai thác, kết hợp với nhạc jazz theo một ngôn ngữ và giọng điệu của người Việt Nam, thay vì chơi những tác phẩm của Mỹ hay châu Âu. Khó khăn lớn nhất là tìm ra sự hợp lý trong các thể kết hợp này, đồng thời vẫn giữ được ngôn ngữ âm nhạc cá nhân – nghĩa là phong cách và âm thanh riêng biệt của tôi.

Với sự ngẫu hứng và phong cách riêng trong jazz, anh có thể chia sẻ cụ thể hơn giữa kỹ thuật bài bản và yếu tố bản địa để mang âm hưởng Việt vào từng bản nhạc? Việc kết hợp nhạc cụ dân tộc với saxophone để chơi jazz có phải là sự khác biệt giữa anh và cha - khi ông sử dụng nhạc cụ phương Tây để thể hiện văn hóa Việt?

Như tôi đã nói ở trên, điều khó nhất là tìm ra sự hợp lý. Ở đây, kỹ thuật chỉ là công cụ để biểu đạt cảm xúc và suy nghĩ khi chơi ngẫu hứng. Điều này không chỉ áp dụng khi kết hợp với các nhạc cụ dân gian. Tôi muốn đi sâu hơn vào âm nhạc bản địa và dân gian, để có thể trải nghiệm và nghe thấy âm thanh, cảm xúc của các nghệ nhân. Khi trở lại với saxophone, tôi phải tìm ra sự hợp lý, cân đối và phù hợp. Quan trọng nhất là làm sao tất cả những yếu tố đó hòa quyện lại thành âm nhạc duy nhất, chứ không chỉ đơn thuần là hình thức kết hợp giữa nhạc cụ phương Tây và nhạc cụ dân gian.

Anh có thể chia sẻ cảm xúc và ý nghĩa đặc biệt khi biểu diễn cùng cha của mình - NSƯT Quyền Văn Minh trong liveshow tái ngộ “Cha, con và nhạc Jazz” lần này?

Cha tôi đã trải qua hơn 70 mùa Xuân, vừa rồi, ông đã chơi 50/50 cùng tôi trong đêm diễn. Điều duy nhất tôi cảm nhận rõ ràng là tình yêu vô bờ của ông dành cho jazz và âm nhạc. Tôi cũng tự đặt câu hỏi, liệu sau này khi bằng tuổi cha, mình có còn giữ được sự cống hiến và tâm huyết như ông không?

Những dự án âm nhạc mà anh đã thực hiện trong thời gian gần đây, cũng như kế hoạch sắp tới mà anh đang chuẩn bị?

Vừa qua, tôi sang Pháp để thu âm đĩa than đầu tay và đã phát hành vào tháng 1/2025 mang tên "Áo Giấy". Hiện tại, tôi đang chuẩn bị cho dự án kết hợp với dàn dây. Sau đó, tôi sẽ ra mắt một số single trên các nền tảng số, cùng với dự án âm nhạc đặc biệt này.

ĐỌC THÊM

Nghệ sĩ thị giác Yang Yang: Một chú kiến lính trong bảo tàng ký ức

Đạo diễn Hoàng Nam: Từ bậc thang nghệ thuật “tự sinh” đến giấc mơ chạm tay vào điện ảnh

Trí tuệ chữa lành trong cuộc hội ngộ của khoa học và tinh thần từ 3 phụ nữ Á Đông