Tatler’s picks: 9 cuốn sách cần đọc để phá vỡ định kiến về sức khỏe tâm thần

Tiểu thuyết của Katie Shepard xoay quanh Teagan van Zijl, một giám đốc quỹ đầu tư buộc phải nhập viện vì những cơn hoảng loạn kéo dài hai năm sau cái chết của mẹ. Bị chị gái kéo đến một khu tĩnh dưỡng trị liệu nằm giữa thiên nhiên, Teagan miễn cưỡng tham gia và ban đầu bác bỏ hoàn toàn những phương pháp chữa lành đầy ngẫu hứng, xa lạ với logic thường nhật. Thế nhưng, chính không gian tự nhiên và khung trị liệu mở đó lại dần cung cấp cho anh những yếu tố cần thiết để đi qua nỗi đau và đối diện với trầm cảm theo cách có chiều sâu hơn.

Tác phẩm cho thấy quá trình hồi phục là một hành trình, không phải một điểm đến, và rằng không có một công thức cố định nào cho việc chữa lành. Nó cũng góp phần bình thường hóa hành động tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp, xem đó như một lựa chọn dũng cảm chứ không phải biểu hiện của thất bại.

Cuốn tiểu thuyết đầy tham vọng của Hanya Yanagihara xoay quanh Jude St. Francis, một luật sư thành đạt mang trong mình tuổi thơ đầy ám ảnh – điều vẫn dai dẳng theo anh qua hành vi tự hủy hoại bản thân và trầm cảm kéo dài. Tác phẩm không né tránh những chủ đề nặng nề, nhưng sức mạnh thật sự lại nằm ở cách nó khắc họa tình bạn sâu sắc giữa bốn người đàn ông – những người cùng nhau bước qua những thử thách, giằng xé của cuộc sống.

Sự gắn bó giữa Jude, Willem, JB và Malcolm cho thấy: khi con người có những mối liên kết đủ sâu, họ sẽ luôn có một điểm tựa để bám vào trong những khoảnh khắc đen tối nhất. Cuốn sách gợi mở rằng hành trình hồi phục có thể phức tạp, không đi theo đường thẳng, nhưng tình yêu và tình bạn luôn là hai lực đẩy mạnh mẽ dẫn lối cho quá trình chữa lành.

Cuốn tiểu thuyết sâu sắc của Ned Vizzini kể về Craig Gilner, cậu bé 15 tuổi đã can đảm đưa ra quyết định tự mình nhập viện tâm thần khi cảm thấy không thể chịu đựng thêm những cơn lo âu và trầm cảm đang dày vò. Trong một tuần điều trị tại đây, Craig nhận ra rằng việc tìm kiếm sự giúp đỡ không phải là dấu hiệu của thất bại, mà là một hành động trao quyền cho chính mình.

Qua những lần trò chuyện với các bệnh nhân khác và đội ngũ chuyên gia, cậu dần hiểu rằng căn bệnh tâm lý không định nghĩa con người cậu - và rằng mình vẫn xứng đáng được sống một cuộc đời trọn vẹn. Câu chuyện khép lại trong ánh sáng hy vọng, khi Craig bắt đầu hình thành những chiến lược đối phó lành mạnh và học cách sống chậm hơn, cân bằng hơn. Tác phẩm là minh chứng cho khả năng phục hồi - khi con người được trao đúng cơ hội và sự hỗ trợ phù hợp.

Đọc ngay: Tatler's picks: Một vòng bức tranh nghệ thuật tháng 6

Là một tác phẩm văn học kinh điển từng được chuyển thể thành bộ phim đoạt giải Oscar, One Flew Over the Cuckoo's Nest lên án mạnh mẽ cách hệ thống y tế tâm thần đối xử với bệnh nhân. Nhân vật chính, Randle McMurphy - một bệnh nhân mới - tìm cách thách thức quyền lực tuyệt đối của y tá Ratched, người điều hành khoa bằng sự kiểm soát hà khắc và các phương pháp điều trị phi nhân tính. McMurphy cổ vũ những bệnh nhân khác đứng lên, phá vỡ sự phục tùng máy móc để giành lại phẩm giá của chính mình.

Xuyên suốt câu chuyện là những hành động ngông nghênh nhưng cũng đầy tính nhân văn của McMurphy nhằm chống lại hệ thống kỷ luật lạnh lùng, dẫn tới cuộc đối đầu đỉnh điểm với Y tá Ratched. One Flew Over the Cuckoo’s Nest được ca ngợi vì đã phơi bày mặt tối của điều trị tâm thần trong môi trường khép kín, từ đó góp phần thúc đẩy đối thoại sâu sắc và đầy cảm thông hơn về sức khỏe tâm thần trong xã hội.

Trong cuốn hồi ký này, Baek Sehee khắc họa sự giằng co giữa tuyệt vọng và khát khao sống, cho thấy con người vẫn có thể chiến đấu với trầm cảm mà không hoàn toàn đánh mất khả năng tận hưởng những niềm vui nhỏ bé – như món tteokbokki, bánh gạo cay dẻo thơm đặc trưng của Hàn Quốc. Là một giám đốc truyền thông xã hội mắc chứng rối loạn cảm xúc – dạng trầm cảm nhẹ nhưng dai dẳng – cô che giấu rất khéo sự lo âu và tự ti của mình. Nhưng nỗ lực "đóng vai ổn" đó khiến cô kiệt sức, buộc phải tìm đến bác sĩ tâm thần để tìm lối thoát.

Trong cuốn sách, cô kể lại chi tiết hành trình trị liệu của mình: từ những cuộc trò chuyện với bác sĩ đến những suy ngẫm cá nhân về tâm lý, cảm xúc và áp lực đời sống thường nhật. Không chỉ nói hộ tiếng lòng của những người đang trải qua tình trạng tương tự, cuốn sách còn góp phần gỡ bỏ định kiến quanh việc tìm đến bác sĩ tâm lý – rằng đó không phải là dấu hiệu yếu đuối, mà là một lựa chọn dũng cảm để tìm lại sự cân bằng cho chính mình.

Sự khắc họa tinh tế về trầm cảm của Matt Haig đã giúp The Midnight Library giành giải Goodreads Choice cho tiểu thuyết hư cấu năm 2020. Sau khi cố gắng kết thúc cuộc đời mình, Nora Seed tỉnh dậy tại Thư viện Nửa Đêm – một không gian ma thuật chứa đầy những cuốn sách ghi lại những phiên bản khác nhau của cuộc sống cô, nếu như cô từng lựa chọn con đường khác. Ở ranh giới giữa sống và chết, thư viện ấy trao cho Nora cơ hội đối mặt với những hối tiếc, những ước mơ bỏ lỡ và cả nỗi buồn chưa từng gọi tên.

Trong hành trình đó, Nora bắt đầu tháo gỡ dần lớp trầm cảm bám sâu, đồng thời đặt lại câu hỏi về hạnh phúc, thành công và thất bại – những điều tưởng như ai cũng hiểu, nhưng hóa ra lại rất cá nhân. Cuốn sách nhẹ nhàng nhắc người đọc rằng: chưa bao giờ là quá trễ để nhìn lại cuộc đời mình bằng một ánh mắt khác.

Tiểu thuyết của John Corey Whaley xoay quanh hai hành vi tưởng như vô lý: Solomon Reed, một thiếu niên mắc chứng sợ không gian rộng và đã không rời khỏi nhà suốt ba năm; và Lisa Praytor, bạn học của cậu, người lên kế hoạch giúp Solomon vượt qua nỗi sợ với mục đích viết bài luận ấn tượng cho hồ sơ đại học của mình – cùng với sự giúp sức của bạn trai cô, Clark. Trong quá trình đó, cả ba dần trở nên thân thiết, nhưng tình bạn giữa họ bắt đầu lung lay khi sự thật dần hé lộ.

Highly Illogical Behavior là một câu chuyện cảm động về hành trình không hề bằng phẳng để đi đến sự tự chấp nhận. Tác phẩm cũng khéo léo cho thấy: vượt qua khó khăn tâm lý không phải là con đường đơn độc – mà là điều có thể thực hiện được khi ta tìm thấy sự kết nối chân thành từ người khác.

My Year of Rest and Relaxation của Ottessa Moshfegh là một lời bình đầy châm biếm về khái niệm sống trong một thế giới hiện đại ngày càng rối rắm. Nhân vật chính - một phụ nữ trẻ xinh đẹp, làm việc trong giới nghệ thuật tại New York - cảm thấy hoàn toàn vỡ mộng với cuộc sống. Cô quyết định bước vào một "thử nghiệm" kỳ quái: rút khỏi thế giới xung quanh và... ngủ suốt một năm. Được bác sĩ tâm thần kê đơn đủ loại thuốc an thần, cô chìm vào những ngày tháng mơ màng, ghé cửa hàng tiện lợi để lấy thuốc, duy trì vài mối quan hệ hời hợt còn sót lại.

Nhưng thử nghiệm ấy dần trượt khỏi tầm kiểm soát khi cô bắt đầu bất tỉnh một cách vô thức, và thế giới vốn đã co rút của cô giờ càng thêm đổ vỡ. Tiểu thuyết – được đánh giá cao bởi giới phê bình – lật tẩy sự cám dỗ của chủ nghĩa thoát ly, cho thấy rằng việc né tránh nỗi đau chỉ kéo dài khủng hoảng. Moshfegh gợi ý, hồi phục thực sự chỉ có thể bắt đầu khi ta đủ dũng cảm đối diện với những vết thương mình cố tình lãng quên.

Bài viết được chuyển thể từ nội dung gốc From silence to strength: 9 essential reads that break the stigma around mental health của tác giả Clifford Olanday

ĐỌC NGAY

Dịch giả Anh Hoa: “Việc đọc đòi hỏi một lòng tin rất lớn”

Loewe Craft Prize 2025: Định nghĩa ‘couture’ mới đến từ xưởng thủ công

Tilda Swinton và một cuộc đời dành tặng cho nghệ thuật