ศิลปินชาวเกาหลีใต้ Haegue Yang กับนิทรรศการเรื่องลัทธิหมอผี และการต่อต้านการนิยามตัวเองในฐานะศิลปิน

Haegue บอกว่าเธอมีความมั่นใจกับงานนิทรรศการครั้งนี้มาก และเชื่อใจภัณฑารักษ์ของงาน Leap Year อย่างเต็มที่ เธอบอกว่าเธอออยากรู้ว่าตัวเองจะไม่ยุ่งกับการเตรียมงานนี้ได้แค่ไหน งานของเธอเป็นการสร้างสรรค์ขึ้นใหม่ของ Sadong 30 ที่เกิดขึ้นเมื่อปี 2006 เป็นหนึ่งในผลงานของศิลปินมากมายที่ถูกสร้างสรรค์ขึ้นตั้งแต่ช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ที่จะจัดแสดงที่ลอนดอน

Sadong 30 (2006) เกิดจากมุมมองของรากหญ้าที่อยู่นอกกรอบสถาบันอย่างสิ้นเชิง งานถูกจัดแสดงในบ้านร้างที่เคยเป็นที่อยู่ของครอบครัวฝ่ายแม่ของ Haegue ในย่านที่อยู่อาศัยหนาแน่นในอินชอน บ้านหลังนี้สร้างขึ้นในช่วงที่ญี่ปุ่นยึดครองเกาหลีระหว่างปี 1910-1945

การเข้าถึงบ้านต้องผ่านตรอกซอยที่ซับซ้อน จึงมีการพิมพ์โปสการ์ดพร้อมแผนที่โดยละเอียดและรหัสของอาคารเพื่อเข้าชม เหมือนเกมล่าสมบัติในเมืองกลายๆ ทันทีที่ก้าวเข้าบ้าน ผู้เข้าชมจะได้พบกับประติมากรรมที่ประกอบขึ้นจากวัสดุที่หลากหลาย อย่างเช่น ประติมากรรมจากกระดาษพับ (origami) แท่นน้ำเกลือที่ปกคลุมด้วยไฟฟ้า โคมไฟและราวตากผ้า ตั้งอยู่ท่ามกลางพื้นที่บ้านร้าง

Sadong 30 คือผลงานชิ้นแรกที่ Haegue สร้างขึ้นหลังจากต้องพักการสร้างงานศิลปะไปปีครึ่งเพื่อทำงานประจำ

“2006 เป็นปีแห่งการกลับมาของฉัน…. ตอนนั้น ฉันไม่มีเวลาสร้างสรรค์งาน เลยต้องปิดสตูดิโอลงและใช้หนี้ทั้งหมด ฉันเล่าเรื่องนี้ไม่ใช่เพื่อจะเชิดชูชีวิตของศิลปินที่ต้องดิ้นรน แต่เพื่อเน้นย้ำถึงความไม่คาดคิดของ Sadong 30"

อ่านเพิ่มเติม: Pomme Chan ศิลปินที่พร้อม set zero ให้กับตัวเองเสมอ

ความคุ้นเคยของบ้านร้าง แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับงานนิทรรศการที่ไม่คาดคิด เป็นการเน้นให้เห็นถึงความเป็นพื้นที่เปลี่ยนผ่านที่มีศักยภาพในการเปลี่ยนแปลง Haegue ได้สร้างความรู้สึกของการเผชิญหน้าและความลึกลับ ซึ่งกลายเป็นสิ่งที่นิยามงานของเธอในเวลาต่อมา

Sadong 30 กลายเป็นชิ้นงานที่วางรากฐานของการสร้างงานชิ้นต่อๆ มา จนเป็นสุนทรียศาสตร์แบบฉบับที่เธอกลายเป็นที่รู้จัก โครงการนี้ยังกลายเป็นสัญลักษณ์ของการวางแนวคิดงานของ Haegue ที่ทำให้พื้นที่ที่อยู่ชายขอบและแทบจะมองไม่เห็นกลายเป็นสิ่งที่มองเห็นได้ ด้วยความมุ่งมั่นที่จะสร้างความตระหนักรู้และปรับเปลี่ยนการรับรู้

“ฉันชอบสร้างสิ่งที่คนคิดว่าพวกเขารู้อยู่แล้ว แต่แท้จริงแล้วพวกเขายังไม่รู้”

ไม่นานหลังจากผลงาน Sadong 30 จัดแสดง Haegue ได้เข้าร่วมงาน São Paulo Biennial และนำเสนอผลงาน Series of Vulnerable Arrangement—Blind Room ซึ่งเป็นครั้งแรกที่มีการใช้มู่ลี่อลูมิเนียมในงานของเธอ กลายเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้ปี 2006 กลายเป็นปีที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง

มู่ลี่หรือม่านบังตาแบบนี้จะมีลักษณะแบนราบเมื่อถูกปิด และกลายเป็น 3 มิติเมื่อถูกเปิด สามารถบีบอัดหรือขยายออกได้ เป็นได้ทั้งทึบและโปร่งแสง มู่ลี่ได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของศิลปะแบบ Haegue การใช้งานและความสามารถในการเปลี่ยนแปลงที่มีอยู่ในม่านหน้าต่างที่ดูธรรมดานี้สะท้อนถึงสิ่งที่ศิลปินต้องการสื่อสาร คือความสามารถในปรับพื้นที่และเล่นกับการรับรู้ของผู้ชม

ปี 2009 Haegue เข้าร่วมงาน Venice Biennale ในฐานะตัวแทนประเทศเกาหลีใต้ ด้วยผลงานที่ชื่อว่า Condensation เป็นอุปมาอุปไมยของการสื่อสาร

“เกิดอะไรขึ้นเมื่อคุณเอาขวดน้ำเย็นๆ ไปใส่ในที่อุ่น การเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิทำให้มีหยดน้ำเกาะข้างนอกขวด เหมือนกับว่าน้ำในขวดหนีออกมาโดยที่ไม่ต้องเปิดขวด แต่มันเป็นน้ำสองส่วนที่แยกกัน เราจินตนาการการสื่อสารระหว่างพื้นที่ที่แยกจากกัน ...ระหว่างข้างนอกกับข้างใน”

นอกจากนี้ เธอยังท้าทายภาพจำของสังคมผ่านงาน 'Flat-works' อย่างต่อเนื่อง ทั้งงานพิมพ์และงานบนผืนกระดาษที่แตกต่างอย่างชัดเจนจากผลงานประติมากรรมขนาดใหญ่อื่นๆ ของเธอ ผลงานนี้ถูกจัดแสดงที่ Art Club Chicago ซึ่ง Haegue บอกว่ากระดาษแบนๆ เป็นเรื่องน่าทึ่งสำหรับเธอในฐานะประติมากร เพราะเป็นพื้นที่ทีถูกออกแบบทางวิศกรรมได้ สามารถตีแผ่ออกได้ แล้วก็ทำให้แบนลงอีกครั้งได้

เธอมองว่าการที่ถูกทำให้แบนลง หรือเป็นสิ่งแบนๆ เท่ากับการหายไป การถูกกดทับ หรือการไม่มีตัวตน ซึ่งสามารถนำมาประยุกต์ในเรื่องแนวความคิดงานศิลปะได้ ไม่ใช่แค่เรื่องกายภาพของงานอย่างเดียว จึงเป็นที่มาของงานที่สร้างจากกระดาษตัดต่อที่เริ่มทำช่วงโควิด-19 ระบาดซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากธรรมเนียมหมอผีของเกาหลี

ความสนใจเรื่องหมอผีและพิธีกรรมพื้นบ้านของ Haegue ถูกจุดประกายอีกครั้งจากมุมมองใหม่ เมื่อเธอได้เรียนรู้เรื่องลัทธินอกศาสนาในยุโรป ตอนที่เธอไปเรียนปริญญาโทและเริ่มทำงานในช่วงปลาย 1990 เธอมองเห็นความคล้ายคลึงกันระหว่างการที่ลัทธินอกศาสนาถูกมองในยุโรปกับการที่ลัทธิหมอผีมีบทบาทในเกาหลี

"ฉันเห็นความคล้ายคลึงกันกับวัฒนธรรมเกาหลีหรือวัฒนธรรมอื่นๆ ที่มีศาสนาที่ไม่ใช่แบบเอกเทวนิยม และมีการใช้พิธีกรรม ลัทธิหมอผีมีความเป็น ‘สถาบัน’ น้อยกว่าศาสนา และยังถูกกดขี่ด้วยซ้ำ แต่ถึงแม้จะไม่ได้รับการปกป้องคุ้มครอง มันก็ยังมีความแข็งแกร่งอยู่ในตัว”

แทนที่จะมองว่าการมีอยู่ของลัทธิหมอผีเป็นสิ่งที่ถูกลดความสำคัญจากวัฒนธรรมกระแสหลัก Haegue กลับมองว่าเหมือนกับกระดาษที่ถูกทำให้แบนแค่นั้น มันยังคงมีอยู่บนชายขอบของวัฒนธรรมกระแสหลัก เช่นเดียวกับพิธีกรรมหรือขนบโบราณหลายๆ อย่างที่ไม่สอดคล้องกับโครงสร้างทางสังคมและการเมืองร่วมสมัย

“ศาสนากลายเป็นโครงสร้างอำนาจที่ได้รับการยอมรับจากชุมชน สังคม และประเทศ ลัทธิหมอผีเป็นสิ่งที่แทบจะไม่มีความเป็นสถาบัน แต่ยังคงอยู่ในพื้นที่ชายขอบ สุดท้ายแล้ว ขนบธรรมเนียมที่อยู่ในพื้นที่ชายขอบเหล่านี้มีความแข็งแกร่งและสามารถอยู่รอดได้"

อ่านเพิ่มเติม: Wes Anderson ร่วมฉลอง 100 ปี Montblanc Meisterstück พร้อมการกลับมาเปิดช็อปอีกครั้งในประเทศไทย

การอ้างอิงถึงคติชาวบ้านและความเชื่อทางจิตวิญญาณมีให้เห็นในงานของ Haegue อยู่เสมอ เช่นผลงานศิลปะจัดวางที่ชื่อว่า Contingent Spheres (2020, 2022) ที่ร่วมแสดงในนิทรรศการ Encounters ที่งาน Art Basel ที่ฮ่องกงปีนี้ และยังมีงานประติมากรรมเชิงมนุษย์อีกสองชิ้น ชื่อว่า The Randing  Intermediates-Underbelly Alienage Duo และ The Intermediate-Five-Legged Frosty Fecund Imoogi

นอกจากนี้ยังมีงาน Sonic Cosmic Rope—Gold Dodecagon Straight Weave ซึ่งสื่อถึงนิทานพื้นบ้านเกาหลีเรื่อง Sister Sun and Brother Moon’s Escape

ประติมากรรมเหล่านี้ยังเป็นการแสดงความเคารพต่อบินาโคลซึ่งเป็นลวดลายสิ่งทอของฟิลิปปินส์ที่อ้างอิงถึงทั้งขบวนการศิลปะแนวอ็อพอาร์ตซึ่งเป็นลัทธิทางศิลปะที่เกิดขึ้นในทศตวรรษที่ 1960 รวมถึงลวดลายการถักทอที่มีความสำคัญต่อชนพื้นเมืองในเขตคอร์ดิลเยราของฟิลิปปินส์ที่เชื่อกันว่าสามารถปกป้องจากวิญญาณชั่วร้ายได้

Haegue ได้สำรวจแนวคิดเหล่านี้เพิ่มเติมผ่านงานศิลปะบนกระดาษ ซึ่งบางชิ้นเป็นส่วนหนึ่งของซีรีส์งานที่ชื่อว่า Mesmerizing Mesh (2021-) จัดแสดงที่ Hayward รูปแบบของผลงานคล้ายคลึงกับโคมไฟและดอกไม้กระดาษที่หมอผีชาวเกาหลีใช้ในพิธีกรรมแบบดั้งเดิม ประติมากรรมเหล่านี้เป็นสัญลักษณ์ของแนวคิดทางจิตวิญญาณและความศักดิ์สิทธิ์ซึ่งถูกนำมาใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา

วิธีที่หมอผีใช้กระดาษในลักษณะนี้เป็นแรงบันดาลใจให้ Haegue ทบทวนบทบาทของตัวเองในฐานะศิลปิน เธอบอกว่าพวกหมอผีใช้กระดาษเหมือนว่ามันจะสามารถเป็นอะไรก็ได้

“การที่สร้างพลังเหนือธรรมชาติให้กับกระดาษแบบนั้น ฉันว่าเหมือนกับสิ่งที่ศิลปินทำ...ไม่ว่าจะเป็นกระดาษ หิน ทองสัมฤทธ์ ไม้ หรือวัตถุธรรมดาใดๆ ที่เราเห็นอยู่ทุกวัน แล้วเราเปลี่ยนให้เป็นบางอย่างที่มากกว่าความเป็นวัตถุของมัน”

งานนิทรรศการ Leap Year จะมีงานที่ทำขึ้นใหม่ของ Haegue ด้วย เป็นผลงานที่ชื่อว่า Star-Crossed Rendezvous after Yun (2024) งานศิลปะจัดวางที่ใช้มู่ลี่อลูมิเนียม ไฟเวที และเพลงประกอบ ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากเพลง Double Concerto (1977) และเป็นการแสดงความเคารพต่อผู้แต่งเพลงชาวเกาหลี Isang Yun ที่เป็นที่รู้จักเพราะการผสมผสานเพลงเกาหลีดั้งเดิมกับเทคนิคล้ำยุคของตะวันตก

ไม่ว่าจะเป็นเทคนิค ประวัติศาสตร์ ความเชื่อ หรือบุคคลที่ถูกปิดบังหรือถูกผลักไสให้อยู่ชายขอบ Haegue ดึงเรื่องราวเหล่านี้ออกมาผ่านผลงานของเธอ และทำให้สิ่งเหล่านี้กลายเป็นสิ่งที่จับต้องได้ หากผู้ชมกล้าที่จะเปลี่ยนมุมมองของตัวเอง ผลงานของเธอจะกลายเป็นสัญลักษณ์ของวิธีการถ่ายทอด เป็นประตูสู่อีกมิติหนึ่งที่มีความจริงแบบคู่ขนาน เช่นเดียวกับมู่ลี่ ที่ทำหน้าที่เปิดเผยสิ่งที่ถูกปิดบัง และปิดบังสิ่งที่ถูกเผยออกมา กลเม็ดคือการจำไว้ว่าด้ายเชือกนั้นอยู่ในมือของคุณเอง

This story was originally written in English by Aaina Bhargava.

ต้นฉบับเขียนเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2024 โดย Aaina Bhargava โปรดคลิกที่นี่เพื่อดูเวอร์ชันภาษาอังกฤษ

อ่านเพิ่มเติม:

ปู ไปรยา การเดินทางครั้งใหม่ในชีวิตกับเรื่องราวที่ตกผลึกจากการเป็นคนดังในสปอตไลท์

เครื่องประดับจากความรู้สึกและประสบการณ์ตรงของ Pattaraphan สู่ห้างสรรพสินค้า Selfridges และงานดีไซน์ใหม่ที่ชวนให้ติดตาม

เสน่ห์เมืองโซลผ่านมุมมองสถาปนิก Byoung Cho