Thật khó để nổi giận với một đám mây

Hai tác phẩm gần nhất của anh, Vẻ đẹp của kẻ chán chường và 100 cái chân, đều ra đời trong những năm tháng đối diện bệnh tật. Nhưng nếu cuốn trước đi vào những vùng tối của cô đơn thì 100 cái chân lại mang một tinh thần khác hẳn. Điều gì đã dẫn anh đến cách kể chuyện ấy?

100 cái chân thực ra bắt đầu từ câu chuyện của người lớn về những người hiến tạng. Đây là một chủ đề khá nhạy cảm. Viết thì dễ vì bản thân chuyện về hiến tạng có rất nhiều chất liệu để viết. Nhưng để đi đến một cái kết có thể chịu được thì lại hơi khó với tôi.

Tôi viết cuốn đó trong thời gian nằm viện. Ra viện đọc lại thấy khá buồn. Nên không còn ý định in nữa. 

Nhưng rồi câu chuyện vẫn cứ nằm đâu đó, mặc dù đã xóa rồi.  

Và tôi cũng không rõ vì sao nó lại biến thành một câu chuyện cho trẻ em. 

Đúng như bạn nhận xét, 100 cái chân là một phiên bản lộn ngược của cuốn trên. Hiện thực - hư ảo. Ngôn ngữ phức tạp - ngôn ngữ đơn giản hóa. Con người - con vật. Đô thị - khu rừng. Không gian đô thị nóng bức - khu rừng hạn hán gần như tận thế…

Từ một chủ đề gai góc nó đã được làm ngược lại, làm mềm mại hóa dành cho trẻ em. 

Nhưng dù dưới phiên bản nào thì cuốn sách vẫn nguyên vẹn một chủ đề cốt lõi. Đó là sự chia sẻ thân thể của chính họ cho kẻ hoạn nạn khác.

Và nhận ra, sự chia sẻ không bao giờ là đủ.

Giữa rất nhiều loài vật, vì sao lại là con rít với 100 cái chân?

Bởi đơn giản là chỉ có con rít mới có… 100 cái chân (cười). Nghĩa là không con vật nào trong rừng có đủ dung lượng lớn như vậy. Con rít có thể chia sẻ đến 100 lần, 100 trường hợp thương tâm. Trong khi một con chim thì không thể. Một con chim không thể chia sẻ 4 cái chân. Cho dù nó có muốn (cười). Một nhân vật với 100 cái chân chính là điểm mấu chốt để câu chuyện thành công. Ý tưởng 100 cái chân đến trước và con vật có thể chuyên chở nhiều nhất trong bối cảnh này là con rít, hihi.

Đọc thêm: Nhà văn Anna Mọi: “Nghệ thuật là một cái nhìn thường chệch khỏi đường thẳng”

Anh từng chia sẻ rằng mình ngày càng đơn giản trong cả cách sống lẫn cách viết. Để đi đến sự đơn giản ấy, có phải người ta thường phải đi qua một hành trình rất dài?

Đúng là ngay từ khi bắt đầu viết văn tôi đã không đặt nặng vấn đề thể loại. Chỉ viết thôi. Viết hết ý thì dừng. Nếu nó ngắn thì tôi gọi là truyện ngắn. Nếu nó dài thì gọi là truyện dài. Với tôi cuốn sách có thú vị không, có sáng tạo không… mới là quan trọng. Thể loại chỉ là một kiểu áo. Chúng ta có thể thay nó ra. 

Sau này thậm chí tôi cũng không mấy bận tâm phân biệt đâu là thơ đâu là văn trong tác phẩm của mình. Các thể loại tự khắc nó sẽ điền vào trong quá trình viết. Đoạn này cần tính nhạc nhiều hơn, đoạn kia cần sự vô tri nhiều hơn… Đại khái vậy. 

Khi bạn không cần đặt quá nhiều vấn đề, thì mọi sự cồng kềnh tự khắc được tháo dỡ. Bạn cũng sẽ thấy nhẹ nhõm hơn khi viết. Bạn cũng sẽ có được sự mạnh mẽ hơn. Rồi nó cũng góp phần thay đổi cách sống của bạn.

Hai cuốn sách gần đây đều ghi lại những trải nghiệm cận kề sinh tử. Anh có thể chia sẻ thêm về những cảm xúc của một người từng đối diện lằn ranh sống còn ấy?

Nếu một ngày một vết đen cận kề muốn xâm lấn võ não của bạn, bạn sẽ có một cảm nhận vô cùng rõ ràng, bạn sẽ thấy cuộc sống là mong manh. Bạn sẽ thấy mình cần phải làm ngay những gì cần làm. Bạn sẽ không còn quá nhiều đắn đo trước một lựa chọn. Bạn cũng biết là mình cũng không nên lựa chọn quá nhiều. Bạn phải sống tinh gọn lại. 

Một nhà văn từng nhận xét về sách của anh rằng: “Một cuốn sách nói về những điều bình dị mà hay cực kỳ”. Anh nghĩ sao về lời nhận xét ấy?

Không riêng gì tôi. Tôi nghĩ mọi nhà văn đều sẽ rất cảm động khi nhận được lời nhận xét về tác phẩm của mình như thế này. Viết một cuốn sách rất khó. Nhưng để người khác nhớ về cuốn sách của mình lại càng khó hơn.

Anh từng nói trẻ con thích đọc mình có lẽ bởi anh giống trẻ con ở chỗ luôn thích nhìn sự vật lớn hơn hoặc nhỏ hơn bản thân chúng. Có phải trong thế giới trẻ thơ luôn cần một chút “bất thường” như thế?

Nó là một thủ pháp không chỉ văn chương mà còn trong những lĩnh vực nghệ thuật khác. Trước một vấn đề, một sự kiện, bạn phải phóng to nó lên để nhìn thấy, và phải thu nhỏ nó lại để tránh rơi vào tiểu tiết. Màu xám sẽ cho ta cảm giác đậm hơn khi ở trên nền trắng. Và ngược lại, sẽ có cảm giác nhạt hơn trên nền đen. Sự tương phản là yếu tố không thể thiếu trong bất cứ môi trường nào.

Nhiều người nhận xét văn chương của anh giàu tính tạo hình và chất thơ, như thể khi viết anh đồng thời đang vẽ, làm phim hay viết nhạc. Làm sao anh có thể viết về mất mát, ly biệt hay cái chết theo một cách nhẹ nhàng đến vậy?

Nếu bạn dễ mềm lòng trước một cái gì đó thì văn chương của bạn tự khắc sẽ mềm mại khi bạn viết. Thật khó khi muốn nổi giận với một đám mây.

Nhiều người từng mô tả anh là một người có vẻ vô lo, thậm chí hơi lơ ngơ trước thế giới xung quanh. Theo anh, phẩm chất nào là quan trọng nhất đối với một người làm sáng tạo?

Đó là những nhận xét vui vui về tôi. Cũng có phần vì tính cách nhà quê của tôi, mọi thứ quanh tôi khá đơn giản và yên tĩnh. Với tôi một khí chất mạnh mẽ là yếu tố quan trọng của người làm sáng tạo. Bạn phải thật sự mạnh mẽ, quyết đoán, bạn mới có thể thành nhà văn, họa sĩ, nhà sáng tạo nội dung được. Bạn cũng cần phải bền bỉ một cách lì lợm nữa. Thậm chí bạn cũng phải tập chấp nhận sẽ có lúc mình làm sai, có lúc mình thiếu kiến thức, có lúc mình ngu dốt, thậm ngu.

Trong một bài viết gần đây về thơ, anh từng đùa rằng: “Chẳng ai sống bằng thơ, vì nhà thơ có ai sống đâu”. Phía sau câu nói ấy là điều gì?

Đó là cách nói vui. Nhưng có một thực tế là bạn không thể sống chỉ bằng làm thơ. Vì thế, đâu có nhà thơ nào sống đâu nếu anh ta vẫn tiếp tục làm thơ. Với tôi thơ ca là một thế giới tinh khiết nhất. Và nhà thơ là kẻ chơi hoang. Anh ta đứng bên ngoài lợi lạc.

Anh từng nói mỗi nhà văn đều có một kiểu đổ vỡ riêng trong tâm hồn và một nỗ lực tái tạo bằng văn chương. Với anh, điều đó diễn ra như thế nào?

Nói có vẻ sáo ngữ, nhưng sự thật là văn chương có thể chữa lành, hoặc làm tổn thương. Và cũng có một sự thật là, tôi đang chữa lành hay gây tổn thương đây? Cuộc sống không phải bạn cứ nói ra là được. 

Từ lúc nào anh bắt đầu sợ những vẻ đẹp đã được định nghĩa sẵn, nhận ra những vẻ đẹp mà trước đây mình cho là không đẹp, thậm chí không còn hoàn toàn tin vào các nhà phê bình?

Có lẽ bắt nguồn từ hội họa. Nếu bạn không rành về hội họa, bạn sẽ có cảm giác tính thẩm mỹ ngày nay càng ngày càng xấu đi, càng khó hiểu, càng không có gì để hiểu, càng nhảm nhí, càng vớ vẩn… Đó là vì bạn đang nhìn bằng thẩm mỹ cũ. Một nhà sáng tạo họ luôn buộc mình với thẩm mỹ mới. Đó là lúc bạn không nên tin những nhà phê bình. Hoặc chỉ nên tin ít thôi. Vì không phải nhà phê bình nào cũng đáng tin. Thậm chí bạn cũng không nên tin vào chính mình nữa. Bạn phải phủ nhận liên tục để làm việc. Những nhà phê bình cũng nên liên tục phủ nhận chính họ. Không có gì đúng hoặc sai ở đây. Chỉ là một cảm nhận cá nhân. Có thể nó sẽ không đúng với người khác.

Anh từng nói một đứa trẻ cần âm nhạc, khu vườn, sự cảm thông, tình bạn, sự hy sinh và lòng trắc ẩn. Trong khi đó, con người lại được tạo nên từ cả những điều cao đẹp lẫn những phần tối của bản thân. Hai suy nghĩ ấy gặp nhau ở đâu?

Bây giờ tôi có thể nói ngắn hơn, con người chỉ cần được yêu thương là đủ. Mỗi khi lên mạng tôi đều thấy ở đâu đó đang thiếu đi tình thương. Ở đâu đó đang cần rất nhiều tình thương. Tôi cũng vậy. Tôi cũng cần rất nhiều tình thương.

Có điều gì anh muốn chia sẻ thêm trong cuộc trò chuyện này không?

Tôi muốn gởi lời cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian cho tôi.

ĐỌC NGAY

Chất liệu Việt trong “Come My Way” của Sơn Tùng M-TP: Đâu là lời giải cho bài toán đưa văn hóa bản địa ra thế giới?

Nền tảng của điện ảnh Mỹ: Maya Deren và tính thơ trong điện ảnh

Chất thơ trong điện ảnh