Chất liệu Việt trong “Come My Way” của Sơn Tùng M-TP: Đâu là lời giải cho bài toán đưa văn hóa bản địa ra thế giới?

Là họa tiết kinh điển trên trống đồng Đông Sơn, Chim Lạc biểu thị cho khát vọng tự do, tinh thần vượt giới hạn và sự hòa hợp với thiên nhiên của cư dân nông nghiệp. Việc đặt biểu tượng cổ này giữa những tòa nhà chọc trời và hệ thống giao thông chằng chịt của một đô thị công nghiệp Mỹ tạo nên một cú va chạm thị giác mạnh ngay từ những giây đầu tiên. Chim Lạc như cắt ngang dòng chảy đời sống hiện đại, khiến cả đô thị phương Tây như “ngừng thở” chỉ để chờ một tiếng trống đồng. Hai thế giới chạm vào nhau không để triệt tiêu, mà để định vị một căn tính Việt ngay trong lòng không gian toàn cầu.

“Come My Way” tiếp tục đan cài nhiều lớp biểu tượng với hệ thống linh vật quen thuộc:

Họa tiết rồng thời Lý - linh vật độc tôn trên áo bào của bậc đế vương, khẳng định sức mạnh độc lập, tự chủ của quốc gia Đại Việt sau ngàn năm Bắc thuộc.

Hình tượng trâu ngọc - biểu tượng gắn liền với nền văn minh lúa nước, phản ánh sự cần cù, dẻo dai và ước vọng an lành, thịnh vượng của người Việt.

MV còn xuất hiện hình ảnh lễ hội đua bò An Giang - hoạt động văn hoá đặc trưng của cộng đồng Khmer Nam Bộ, thường diễn ra từ 29/8 đến mùng 1/9 âm lịch hằng năm trong dịp Sene Dolta (lễ cúng ông bà tổ tiên của người Khmer).

Nghệ thuật mô tô bay (hay mô-tô lòng chảo), một loại hình biểu diễn xiếc từng rất phổ biến trong các gánh hội chợ lưu động khắp Nam Bộ cũng được lồng ghép đầy tính nghệ thuật trong “Come My Way”.

Hình ảnh dàn vũ công đeo mặt nạ lấy cảm hứng từ trò Xuân Phả xuất hiện lặp đi lặp lại trong nhiều phân đoạn, tạo nên điểm nhấn thị giác đặc biệt.

Theo Cổng thông tin Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, trò Xuân Phả là các trò diễn dân gian mô tả cảnh 5 quốc gia cổ (thuộc Trung Hoa, Hòa Lan, Tú Huần, Chăm Pa, Ai Lao) đem lễ vật cùng với những tiết mục múa hát đặc sắc của quốc gia họ để chúc mừng vua nước Việt xưa. Trò Xuân Phả được hình thành và phát triển hơn 1000 năm để trở thành một tổ hợp múa dân gian đặc sắc, độc nhất vô nhị diễn ra hàng năm vào các ngày từ 10 - 12/2 Âm lịch tại di tích Nghè Xuân Phả (xã Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa) và được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Bên cạnh mặt nạ, trò Xuân Phả còn nổi bật nhờ các động tác múa mạnh nhưng mềm mại, thể hiện tinh thần “trong nhu có cương, trong cương có nhu” của văn hoá lúa nước Việt Nam. Các vũ công nam thường thực hiện động tác tay chân mở rộng, kết hợp đội hình linh hoạt cùng đạo cụ như mái chèo, quạt hay xênh tre.

Việc đưa trò Xuân Phả vào không chỉ giải quyết bài toán thị giác cho MV, mà còn tạo ra một hiệu ứng thú vị: “trò Xuân Phả” ngay lập tức trở thành từ khóa được tìm kiếm và thảo luận sôi nổi trên các nền tảng mạng xã hội, minh chứng cho thấy di sản chỉ thực sự sống khi nó tìm được một bộ lọc đương đại phù hợp để đối thoại với thế hệ mới.

Sự trải rộng về mặt không gian của “Come My Way” được định hình bởi Quần thể danh thắng Tràng An (Ninh Bình) – di sản thế giới hỗn hợp duy nhất của Đông Nam Á được UNESCO công nhận (gồm liên khu Tràng An, Tam Cốc - Bích Động, cố đô Hoa Lư và rừng đặc dụng Hoa Lư) vào năm 2014. 

Đọc thêm: Mọi thứ chỉ đang đi tới nơi khác

Bên cạnh đó, tác phẩm còn đưa vào hình ảnh Khuê Văn Các nằm trên trục Bát Chính Đạo của chùa Bái Đính. Ngôi chùa nằm ở phía Bắc quần thể di sản Tràng An, được xem là một trong những quần thể chùa lớn nhất Việt Nam. Nơi đây sở hữu nhiều kỷ lục châu như tượng Phật bằng đồng dát vàng lớn nhất châu Á, hành lang La Hán dài nhất châu Á, tượng Di Lặc bằng đồng lớn nhất Đông Nam Á.

Khuê Văn Các mang đậm kiến trúc truyền thống và ý nghĩa tâm linh Phật giáo. Theo quan niệm, Bát Chính Đạo là con đường tu tập hướng con người tới sự tỉnh thức và an yên thông qua chính kiến, chính niệm, chính định và các nguyên tắc sống thiện lành khác.

Đặc biệt, tư duy mỹ thuật của MV “Come My Way” được đẩy lên cao trào khi lồng ghép khéo léo bốn kiệt tác hội họa phong cảnh tiêu biểu của Việt Nam giai đoạn 1945–2000 vào các khung hình:

“Nhớ Một Chiều Tây Bắc” - hoạ sĩ Phan Kế An (sơn mài, 1955): Khắc hoạ khung cảnh Tây Bắc hùng vĩ cùng hình ảnh đoàn quân tiến về phía trước, mang đậm tinh thần sử thi và khí thế thời đại. 

“Đất Và Nước” - họa sĩ Nguyễn Quang Thọ (sơn dầu, 1978): Thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa con người với thiên nhiên, đặc biệt là đất đai và nguồn nước - hai yếu tố gắn liền với đời sống và văn hoá của người Việt.

“Phố Hàng Mắm” - hoạ sĩ Bùi Xuân Phái (sơn dầu, 1984): Tái hiện vẻ đẹp phố cổ Hà Nội với gam màu trầm lắng và phong cách lãng mạn đặc trưng trong hội họa của Bùi Xuân Phái.

“Núi Đỏ Và Ngựa Trắng” - hoạ sĩ Nguyễn Văn Đa (sơn dầu, 1986): Gây ấn tượng mạnh nhờ sự tương phản nổi bật giữa hình ảnh chú ngựa trắng và nền núi đỏ rực, tạo nên cảm giác vừa dữ dội vừa đầy chất thơ.

“Come My Way” cho thấy một bước chuyển dịch rõ ràng trong tham vọng của Sơn Tùng M-TP. Anh không còn tìm kiếm một bản hit nội địa an toàn, mục tiêu hiện tại là thử nghiệm khả năng kết nối bản sắc Việt Nam với ngôn ngữ giải trí toàn cầu. 

Đây là một lộ trình cực kỳ thử thách, bởi việc dung hòa yếu tố bản địa vào một sản phẩm pop quốc tế luôn đối mặt với hai rủi ro: hoặc quá “local” khiến khán giả quốc tế khó tiếp cận, hoặc quá “global” khiến văn hóa chỉ còn là “lớp sơn bề mặt”. Giữ được sự cân bằng đòi hỏi khả năng thấu hiểu sâu sắc về gốc rễ văn hóa và một tư duy tiết chế, có định hướng dài hạn.

Khi một nghệ sĩ tiên phong dịch chuyển sang một hệ quy chiếu mới, sự tranh luận từ công chúng là điều tất yếu. Bước ra khỏi vùng an toàn đòi hỏi sự đánh đổi: Chấp nhận những phản hồi đa chiều và áp lực từ việc không được thấu hiểu ngay lập tức. Dĩ nhiên, nếu không có những lựa chọn rủi ro như vậy, dòng chảy âm nhạc rất khó tạo ra những chuyển động mới.

Khi số liệu truyền thông và các cuộc tranh luận về âm nhạc lắng xuống, điều còn lại là câu hỏi mở lớn hơn cho cả thị trường: Làm thế nào để bản sắc Việt có thể xuất hiện kiêu hãnh và tự chủ trong dòng chảy đại chúng toàn cầu?

ĐỌC NGAY

Những thanh âm của hy vọng

Đêm After-party sôi động của Chanel Métiers d’art, Jennie hóa IT Girl trên sân khấu

Từ Cannes bình thường đến Cannes suy yếu