Thảm kịch Wang Fuk Court: Lời nhắc về những “quả mìn nén” tưởng chừng kiên cố giữa trung tâm thành phố

Chỉ vài giờ sau khi nhận tin, lực lượng cứu hỏa buộc phải nâng mức báo cháy từ cấp 1 lên Cấp 5 (mức cao nhất) – thể hiện mức độ khẩn cấp chưa từng có. Hình ảnh từ hiện trường với khói đen cuồn cuộn, lửa phừng phừng trào ra từ các cửa sổ và giàn giáo đang cháy rụi, lớp lưới phủ rung rinh bị lửa thiêu đốt đã lột tả sự thật đau lòng: Tòa nhà, dù được xây bằng bê tông kiên cố, nhưng lớp “áo giáp” tu sửa tạm bợ, dễ cháy đã biến nó thành một quả bom hẹn giờ.

Hệ thống thoát hiểm, cứu hộ truyền thống trở nên vô nghĩa khi ngọn lửa bùng phát từ bên ngoài và lan toàn bộ mặt ngoài. Khói và nhiệt độ ngột ngạt phía hành lang đã cắt đứt mọi lối thoát, khiến hàng trăm người dân bị mắc kẹt.

Hậu quả cuối cùng là một trong những thảm họa cháy lớn nhất lịch sử Hồng Kông trong nhiều thập kỷ: ít nhất 55 người chết, hàng chục người bị thương nặng, và hàng trăm gia đình mất nhà.

Đọc thêm: Từ thảm kịch hỏa hoạn Hồng Kông: Vì sao sức khỏe tinh thần cần được ưu tiên hơn bao giờ hết?

Tai Po 2025 không phải là một “tai nạn cá biệt”. Trong lịch sử hiện đại, hàng loạt vụ cháy lớn đã từng làm lay chuyển chính sách an toàn của Hồng Kông, nhưng những lỗ hổng cũ dường như chỉ biến mất rồi lại “tái xuất” dưới hình thức khác:

Vụ cháy tòa nhà Garley (1996)

Vụ hỏa hoạn ngày 20/11/1996 tại tòa thương mại 16 tầng trên Đường Nathan, Kowloon, đã cướp đi sinh mạng của 41 người và làm 81 người bị thương. Ngọn lửa bùng phát từ sai sót hàn xì nội thất và lan nhanh qua các giếng thang, thang máy.

Điểm yếu cốt tử: Tòa nhà không có hệ thống chữa cháy tự động (sprinkler) vì được xây dựng trước khi luật này bắt buộc (cơ chế grandfathering – miễn trừ luật cho công trình cũ). Thảm kịch này được xem là vụ cháy tòa nhà nghiêm trọng nhất thời bình, phơi bày sự tắc trách trong quy định và vật liệu nội thất có thể biến một “pháo đài” bê tông kiên cố thành một “bẫy tử thần”.

Vụ cháy Cornwall Court (2008)

Vụ cháy xảy ra vào 10/8/2008, tại một tòa nhà 15 tầng ở Mong Kok, xuất phát từ quán karaoke bên dưới và nhanh chóng lan cả tòa làm 4 người chết ( trong đó có 2 lính cứu hỏa) và khoảng 55 người bị thương.

Điểm yếu cốt tử: Vụ cháy là lời cảnh báo đắt giá về các tòa nhà đa chức năng (mixed-use), kết hợp nhà ở và thương mại/giải trí. Sự pha trộn này tạo ra “trận địa rủi ro” lớn, nơi nguồn lửa tiềm ẩn từ hoạt động sinh hoạt và ăn chơi dễ dàng vượt quá khả năng kiểm soát của hệ thống an toàn lỗi thời.

Vụ cháy đường Fa Yuen (2011)

30/11/2011, một khu phố cổ sầm uất ở Mong Kok - khu phố hỗn hợp thương mại, dân cư, nhà cũ, cao tầng đã xảy ra hỏa hoạn, làm 9 người chết, 34 bị thương và khoảng 118 người mất nhà.

Điểm yếu cốt tử: Vụ việc chứng minh rằng thảm họa không chỉ giới hạn ở các tòa nhà cao tầng hay công trình mới. Tại các khu phố cũ, nơi mật độ dân cư và thương mại chồng chéo, sự lơ là an toàn và hệ thống cứu hộ chậm chạp có thể biến bất kỳ khu dân cư nào thành điểm yếu chí mạng.

Vụ cháy tòa nhà New Lucky House (2024)

Dù chỉ là một tòa nhà 16 tầng, vụ cháy ngày 10/4/2024 ở Kowloon đã khiến ít nhất 5 người chết.

Điểm yếu cốt tử: Chiều cao không phải là thước đo rủi ro duy nhất. Mật độ sử dụng cao (nhiều nhà trọ, dịch vụ) trong một không gian hẹp, thiếu kiểm soát an toàn, là mối đe dọa thường trực và có thể gây thương vong đáng kể.

Qua nhiều thập kỷ, các vụ cháy đã lặp lại với đa dạng hình thức: trung tâm thương mại, chung cư, nhà hỗn hợp, nhà cũ. Mỗi lần một nguyên nhân tuy khác nhau nhưng các thảm họa này luôn xoay quanh một điểm chung cốt lõi: Chiều cao/mật độ dân cư/chức năng hỗn hợp + Vật liệu dễ cháy/giàn giáo rẻ + Sơ suất/Thiếu an toàn.

Đến năm 2025, khi một khu nhà xã hội - biểu tượng của sự ổn định cộng đồng - cũng không thoát khỏi lưỡi lửa, đó là lời thừa nhận đau đớn rằng: Những bài học cũ chưa bao giờ được ghi nhớ trọn vẹn.

Hồng Kông là một trong những đô thị đông dân nhất thế giới. Áp lực đất đai, giá nhà leo thang buộc thành phố phải chấp nhận mô hình “đô thị nén”: xây nhà cao tầng, san sát và liên tục sửa chữa để kéo dài tuổi thọ công trình (như trường hợp của Wang Fuk Court).

Nhưng chính mô hình “nén” này, khi nhà ở, vật liệu, cộng đồng, chi phí và lợi nhuận bị nén chặt vào không gian hẹp đã dễ dàng biến thành “cấu trúc rủi ro”, tạo điều kiện “lý tưởng” cho một thảm họa.

Đọc thêm: TS Lê Võ Phương Nga: Dưỡng tài – dung tài – dụng tài là chiến lược quốc gia để Việt Nam không bị bỏ lại

Việc sử dụng giàn giáo tre và lưới phủ rẻ tiền do tính kinh tế và tiện lợi đã trở thành một yếu tố nguy hiểm chí mạng. Mọi sơ suất, mọi tia lửa nhỏ đều có thể lan như cháy rừng trên mặt ngoài tòa nhà bê tông.

Và khi thảm họa ập đến, các hệ thống cứu hộ và thoát hiểm vốn chỉ được thiết kế cho những tình huống ổn định đã hoàn toàn sụp đổ và vô hiệu. Trong cảnh hỗn loạn đó, những cư dân yếu thế nhất (người già, trẻ nhỏ, các gia đình) bị mắc kẹt, trở thành nạn nhân không lối thoát vì họ không có bất kỳ một “kế hoạch B” nào.

Tất cả bi kịch này đều bắt nguồn từ một thực tế lạnh lùng: Trong một “đô thị nén” nơi giá nhà chọc trời, lợi nhuận của nhà đầu tư và áp lực nhà ở luôn được đặt lên hàng đầu, thì “An toàn cháy nổ và cứu hộ” nghiễm nhiên bị xem là một khoản chi phí cắt giảm, một gánh nặng bị đẩy xuống cuối cùng trong danh sách ưu tiên.

Wang Fuk Court 2025 là minh chứng đau đớn cho cái giá phải trả khi an toàn sinh mạng bị đẩy xuống cuối bảng ưu tiên trong cuộc xung đột giữa nhu cầu nhà ở, áp lực chi phí kinh tế và lợi nhuận ngắn hạn.

Tai Po 2025 không phải là một “tai nạn cá biệt”, nó là hậu quả đau đớn của một chuỗi sai lầm hệ thống:

• Vật liệu dễ cháy: Giàn giáo tre và lưới phủ rẻ, dễ bén lửa được sử dụng rộng rãi. Trong thời bình, chúng được coi là giải pháp kinh tế; trong thảm họa, chúng trở thành “mồi lửa” tiềm ẩn bùng phát không thể kiểm soát.
• Quy trình tu sửa & giám sát lỏng lẻo: Quy trình bảo trì các khu nhà cũ thường bị trì hoãn và thiếu kiểm tra nghiêm ngặt về vật liệu chống cháy, khuyến khích việc lựa chọn các giải pháp rẻ tiền, “ăn xổi” trước mắt.
• Thiếu thực thi luật: Các quy định và luật an toàn cháy nổ có thể tồn tại nhưng lại thiếu sự thực thi và kiểm tra định kỳ, khiến nhiều tòa nhà, dù cao tầng, vẫn dễ dàng vỡ vụn trước hỏa hoạn lan theo ngoại thất.
• Áp lực Kinh tế - Xã hội: Hàng ngàn cư dân phải chấp nhận sống trong những căn hộ xã hội, chung cư cũ do giá nhà quá cao. Khi tu sửa, lợi ích, chi phí luôn đè nặng lên sự an toàn của họ.

Và cuối cùng, khi đô thị nén gặp lợi ích kinh tế, chi phí tiết kiệm và giàn giáo rẻ tiền trên nền bê tông, điều kiện để thảm họa xuất hiện không chỉ xuất hiện mà còn dễ dàng tái diễn.

Wang Fuk Court 2025 là lời cảnh báo nghiêm khắc cho Hồng Kông và mọi đô thị lớn ở Châu Á đang chịu áp lực dân số, chi phí nhà ở cao và sửa chữa liên tục. Bất kỳ thành phố nào có đặc điểm tương tự đều có thể trở thành “quả bom đô thị” chực chờ nếu không thay đổi tư duy.

Chúng ta cần: 

• Vật liệu an toàn: Ưu tiên tuyệt đối vật liệu chống cháy khi tu sửa/tân trang, thay vì chọn vật liệu rẻ tiền, dễ bén lửa.
• Giám sát và kiểm định nghiêm ngặt: Thực thi kiểm tra và kiểm định vật liệu, quy chuẩn chống cháy, hệ thống thoát hiểm đối với các tòa nhà cũ, đông dân.
• Minh bạch & trách nhiệm: Chủ đầu tư, công ty thi công, cơ quan quản lý và cư dân phải chịu trách nhiệm rõ ràng nếu an toàn bị hy sinh để tiết kiệm.
• Giáo dục & trang bị cộng đồng: Người dân cần biết cách thoát hiểm, xử lý khẩn cấp; cộng đồng cần có kế hoạch cứu hộ & sơ tán.
• Ưu tiên sinh mạng hơn lợi nhuận ngắn hạn: Nhà là nơi để sống, không phải là một “risk asset” (tài sản rủi ro). Giá trị của sinh mạng phải luôn cao hơn mọi tiện lợi và lợi ích ngắn hạn.

Vụ cháy tại Wang Fuk Court không phải là thảm kịch cá biệt, mà là dấu mốc đau thương. Một tòa nhà cũ, nơi lưu giữ nhiều thế hệ ký ức, bỗng chốc hóa “quan tài lửa” chỉ vì một lớp vật liệu che phủ rẻ tiền và hệ thống an toàn lỏng lẻo trong một đô thị quá tải.

Hơn 4.800 sinh mạng – những ông bà, trẻ nhỏ, gia đình đang mưu sinh – đã mất đi mái ấm và sự an toàn. Dù giàu kinh nghiệm và phát triển, Hồng Kông vẫn không tránh khỏi thảm kịch này. Nếu không có sự thay đổi sâu sắc về tư duy an toàn trong xây dựng, không chỉ Hồng Kông mà mọi thành phố lớn khác đều có thể lặp lại câu chuyện bi thương này.

ĐỌC NGAY

Nữ kiến trúc sư 80 tuổi và giải pháp chống lũ ‘3 không’: Không carbon, không rác thải, không hiến tặng

Tatler Most Influential 2025: Mục đích, lý tưởng và khát vọng mở đường của các nhà dẫn dắt Việt Nam

Rolex và Mission Blue chung tay khôi phục quần đảo Kep, Campuchia