Cover Kiến trúc sư Yasmeen Lari, người đứng đầu Heritage Foundation of Pakistan (Ảnh: AFP)
Kiến trúc sư Yasmeen Lari, người đứng đầu Heritage Foundation of Pakistan (Ảnh: AFP)
1 / 1
Ở tuổi 82, kiến trúc sư Yasmeen Lari đang mở đường cho việc củng cố các cộng đồng nông thôn Pakistan sống ở những khu vực bị ảnh hưởng bởi lũ lụt
Yasmeen Lari, nữ kiến trúc sư đầu tiên của Pakistan, đã gác lại những dự án trị giá hàng triệu đô la trong suốt sự nghiệp tại siêu đô thị Karachi để phát triển những ngôi nhà tre tiên phong có khả năng chống lũ. Một vài khu định cư thí điểm đã được xây dựng được ghi nhận là đã cứu nhiều gia đình thoát khỏi những thiệt hại nặng nề nhất của trận lũ lụt thảm khốc nhất trong mùa mưa năm ngoái, khiến một phần ba đất nước chìm trong nước.
“Chúng tôi vẫn tiếp tục sống trong những ngôi nhà này,” Khomo Kohli, 45 tuổi, một cư dân của làng Pono Colony, cách Karachi vài trăm cây số, cho biết.
“Phần lớn những người còn lại phải di chuyển ra đường và sống ở đó suốt hai tháng cho đến khi nước rút.”
Hiện nay, Lari đang vận động mở rộng dự án lên một triệu ngôi nhà được xây dựng từ vật liệu địa phương giá rẻ, mang lại việc làm mới cho những khu vực dễ bị tổn thương nhất.
“Tôi gọi đây là một hình thức đồng kiến tạo và đồng xây dựng, bởi vì mọi người đều có vai trò ngang nhau trong việc trang hoàng và làm cho ngôi nhà trở nên thoải mái cho chính họ,” bà nói.
Yasmeen Lari được đào tạo tại Vương quốc Anh, là người thiết kế một số tòa nhà nổi bật nhất của Karachi, bao gồm các công trình theo trường phái kiến trúc thô mộc (brutalist) – đặc trưng bởi các kết cấu tối giản – như trụ sở Pakistan State Oil, cũng như một loạt các ngôi nhà sang trọng.
Khi bà đang cân nhắc đến việc nghỉ hưu, một loạt các thảm họa thiên nhiên, bao gồm trận động đất lớn năm 2005 và lũ lụt năm 2010 - đã củng cố quyết tâm tiếp tục làm việc với Heritage Foundation of Pakistan, đơn vị quản lý các dự án nông thôn của bà.
“Tôi phải tìm ra giải pháp, hoặc tìm cách để xây dựng năng lực cho người dân, giúp họ có thể tự xoay xở, thay vì chờ đợi sự giúp đỡ từ bên ngoài,” bà chia sẻ với AFP. “Phương châm của tôi là không carbon, không rác thải, không hiến tặng, và tôi nghĩ điều này sẽ dẫn đến không nghèo đói.”
Kỹ thuật truyền thống
Các nhà khoa học cho biết biến đổi khí hậu đang khiến mưa gió mùa trở nên lớn hơn và khó lường hơn, làm tăng tính cấp thiết trong việc bảo vệ đất nước khỏi lũ lụt – đặc biệt khi những người nghèo nhất lại sống ở các khu vực dễ bị tổn thương nhất.
Pakistan, quốc gia đông dân thứ năm trên thế giới, chỉ chịu trách nhiệm cho chưa đến một phần trăm lượng khí thải nhà kính toàn cầu nhưng lại là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương nhất trước tác động của thời tiết cực đoan.
Làng Pono Colony, với khoảng 100 ngôi nhà, được xây dựng chỉ vài tháng trước khi những trận mưa gió mùa thảm khốc đổ bộ vào mùa hè năm ngoái và khiến tám triệu người phải di dời.
Những ngôi nhà cao tầng trong làng được bảo vệ khỏi dòng nước chảy xiết, trong khi bộ khung tre của chúng - đâm sâu vào lòng đất - có thể chịu được áp lực mà không bị bật gốc.
Đọc thêm: Vì sao Athens luôn là điểm đến “phải check-in” của giới mộ điệu toàn cầu?
Được người dân địa phương gọi là “chanwara”, những túp lều bùn này là phiên bản cải tiến của những ngôi nhà một phòng truyền thống nằm rải rác dọc theo cảnh quan của tỉnh Sindh phía nam và tiểu bang Rajasthan ở Ấn Độ.
Chúng chỉ cần vật liệu sẵn có tại địa phương: vôi, đất sét, tre và rơm rạ. Với khóa đào tạo đơn giản cho người dân địa phương, chúng có thể được lắp ráp với chi phí khoảng 170 USD (khoảng 4,1 triệu VNĐ) – bằng khoảng một phần tám chi phí của một ngôi nhà xi măng và gạch.
Ở vùng nông thôn Sindh, hàng chục nghìn người vẫn phải di dời và nước đọng ở nhiều vùng đất nông nghiệp rộng lớn gần một năm sau trận lũ lụt tồi tệ nhất từ trước đến nay của đất nước.
Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á trong một nghiên cứu chung ước tính Pakistan đã chịu thiệt hại và tổn thất kinh tế 32 tỷ USD và sẽ cần 16 tỷ USD để tái thiết và phục hồi.
Sự công nhận từ hoàng gia
Lari nhớ lại thời gian làm việc tại khu nhà ở xã hội ở Lahore vào những năm 1970, khi những người phụ nữ địa phương nghiên cứu kỹ lưỡng các kế hoạch của bà và hỏi thăm bà về nơi đàn gà của họ sẽ sống.
“Những con gà đó thực sự đã ở lại trong tâm trí tôi, nhu cầu của phụ nữ thực sự là ưu tiên hàng đầu khi tôi thiết kế,” bà nói.
Lần này, việc thiết kế lại các loại bếp truyền thống đã trở thành một điểm nhấn quan trọng – giờ đây chúng được nâng lên khỏi mặt sàn.
“Trước đây, bếp sẽ đặt ở mặt đất, điều này cực kỳ mất vệ sinh. Trẻ nhỏ có thể tự làm mình bị bỏng, chó hoang có thể liếm nồi và mầm bệnh sẽ lây lan,” Champa Kanji, người đã được nhóm của Lari đào tạo để xây bếp cho các ngôi nhà trên khắp Sindh, cho biết.
Lari cho biết: “Tôi vô cùng vui mừng khi thấy phụ nữ trở nên độc lập và mạnh mẽ hơn”.
Công trình của Lari đã được Viện Kiến trúc Hoàng gia Anh công nhận và trao tặng Huy chương Vàng Hoàng gia năm 2023 cho sự cống hiến của bà trong việc sử dụng kiến trúc để thay đổi cuộc sống của mọi người.
Chủ tịch RIBA Simon Allford cho biết: “Là một nhân vật truyền cảm hứng, bà đã chuyển từ một công ty lớn tập trung vào nhu cầu của khách hàng quốc tế sang việc chỉ tập trung vào các mục đích nhân đạo.”
“Cảm giác này thật tuyệt vời,” Lari nói. “Nhưng tất nhiên nó cũng khiến nhiệm vụ của tôi khó khăn hơn. Tôi phải đảm bảo rằng mình sẽ hoàn thành nhiệm vụ ngay bây giờ.”
Mọi quyền được bảo lưu ©2023 Agence France-Presse
