Shma กับนิยามใหม่ของพื้นที่สีเขียว สู่ยารักษาเมืองเพื่อชีวิตที่ยืนยาว

ยศพลเชื่อว่าแลนด์สเคปไม่ใช่เพียง “ฉากหลัง” ของอาคาร แต่คือโครงสร้างพื้นฐานที่ส่งผลโดยตรงต่อลมหายใจและสุขภาพของผู้คน เขาเปรียบเมืองใหญ่ที่มีแต่ตึกสูงและถนนคอนกรีตว่ากำลังเผชิญภาวะป่วยไข้ ทั้งจากปรากฏการณ์เกาะความร้อน (urban heat island) ฝุ่นควัน ไปจนถึงความเครียดที่ส่งผลต่อสุขภาพใจ

“เมืองทำให้เราป่วย อันนี้แน่นอน มีโรคที่เกิดจากเมืองเยอะมาก ทั้งโรคหัวใจ ความดัน หรือภาวะที่เรารู้สึกเหนื่อยล้าเพราะเจอแต่ตึก ทำให้เรารู้สึกไม่สดชื่น” ยศพลกล่าว

“ถ้าเมืองทำให้เราป่วยได้ เราก็ต้องทำให้เมืองช่วยให้เราอายุยืนและสุขภาพดีผ่านการออกแบบได้เช่นกัน มันก็กลับมาที่ว่าเราจะใช้ medicine อะไรมาซ่อมเมืองเหล่านี้ให้กลับมาเป็นพลังให้กับเรา”

หนึ่งในโปรเจ็กต์ที่สะท้อนแนวคิดนี้คือ Jin Wellbeing County โครงการที่อยู่อาศัยเพื่อสุขภาพแบบครบวงจร (wellness mixed-use) แห่งแรกในไทย พัฒนาโดยเครือโรงพยาบาลธนบุรี เน้นออกแบบตามแนวคิด universal design สำหรับคนทุกวัยโดยเฉพาะวัยเกษียณให้สามารถใช้ชีวิตได้อย่างอิสระท่ามกลางพื้นที่สีเขียวและบริการดูแลสุขภาพตลอด 24 ชั่วโมง

Shma ไม่ได้เพียงแค่ปลูกต้นไม้รอบอาคาร แต่พวกเขาใช้หลักการ therapeutic garden หรือสวนบำบัดที่ตั้งใจออกแบบมาเพื่อกระตุ้นประสาทสัมผัสทั้งห้า ตั้งแต่กลิ่นหอมของดอกไม้ ผิวสัมผัสของพรรณไม้ ไปจนถึงเสียงของสายน้ำ

นอกจากสุนทรียภาพแล้ว งานออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมของโครงการนี้ยังถูกคิดมาเพื่อตอบสนองความต้องการรอบด้านของผู้สูงอายุ โดยอิงตามหลัก The Seven Dimensions of Wellness (มิติแห่งสุขภาวะทั้ง 7 ประการ) เช่น การออกแบบทางเดินที่ช่วยดูแลสุขภาพข้อเข่าเพื่อส่งเสริมกายภาพ หรือการสร้างพื้นที่กิจกรรมที่เอื้อต่อการปฏิสัมพันธ์ทางสังคมเพื่อสร้างสุขภาวะที่ดีในระยะยาว

ผลงานการออกแบบของ Shma ยังขยายผลไปสู่พื้นที่สาธารณะ ตัวอย่างเช่น Long Walk โซนพื้นที่สวนสีเขียวขนาดเล็กริมแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งตรงข้ามอาคารเก่าแก่อย่างไปรสนียาคาร ที่เป็นจุดเชื่อมต่อของย่านทรงวาด สวนพระปกเกล้า และปากคลองตลาด สวนสุขภาวะแห่งนี้ทำหน้าที่เป็นดั่งห้องทดลองการใช้ชีวิต (living lab) ด้วยความตั้งใจที่อยากกระตุ้นให้คนเมืองออกมาเดินอย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน ตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก (WHO)

“เราออกแบบ '20 วิธีของการเดิน' ตั้งแต่การเดินแบบ mindful เพื่อความสงบ ไปจนถึง creative walk เพื่อกระตุ้นความคิด เพราะสุขภาพที่ดีไม่ใช่แค่เรื่องร่างกาย แต่มันคือความรื่นรมย์ในระดับจิตใจ” ยศพลกล่าว

ปัจจุบันที่แนวคิดเรื่อง longevity กลายมาเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาที่อยู่อาศัยระดับลักซ์ชูรี Shma ได้ขยายขอบเขตจากการเป็นผู้สร้างสรรค์ผลงาน สู่การเป็นผู้ร่วมกำหนด “ใบสั่งยา” ให้กับเมือง เพื่อให้แน่ใจว่าทุกพื้นที่ที่พวกเขาได้ร่วมสร้าง จะเป็นจิ๊กซอว์ที่ทำให้คนเมืองมีคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนได้ในระยะยาว

สำหรับ Shma ความสวยงามไม่ใช่เพียงสิ่งที่มองเห็นหรือความรู้สึก แต่คือสิ่งที่อธิบายได้  นี่คือที่มาของ Shma Lab แผนกวิจัยและวิเคราะห์ข้อมูลที่ทำหน้าที่เสมือนมันสมองของทีม คอยขับเคลื่อนงานออกแบบผ่านข้อมูลและการวิเคราะห์ เพื่อให้งานออกแบบแลนด์สเคปทำได้มากกว่าแค่ดีไซน์ที่ตอบโจทย์ฟังก์ชั่นหรือสร้างสุนทรียะทางสายตาเพียงอย่างเดียว

“กระบวนการนี้มันใช้ได้ตั้งแต่ตัวแปรทางธรรมชาติ แสง แดด ลม ไปจนถึงการศึกษาพฤติกรรมมนุษย์” ยศพลอธิบายถึงการนำ computational tools และ AI เข้ามาใช้ในการทำ simulation เพื่อจำลองทิศทางลมหรือการสะสมความร้อนในพื้นที่

“เราต้องการหลักฐานชี้วัดหรือ proof point เพื่อบอกลูกค้าได้ว่าแต่ละทางเลือกจะช่วยลดอุณหภูมิได้กี่องศา หรือการเลือกวัสดุแบบนี้จะส่งผลต่อ microclimate อย่างไร มันคือกระบวนการ research-based design ที่มีตัวเลขหรือข้อมูลที่ผ่านการวิเคราะห์และพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์แล้วเข้าไปผสม”

Microclimate หรือภูมิอากาศจุลภาค คือสภาวะอากาศเฉพาะจุดในพื้นที่ขนาดเล็กที่มีความแตกต่างจากสภาพอากาศโดยรอบอย่างชัดเจน เช่น บริเวณใต้ร่มไม้ในสวนที่มีอุณหภูมิต่ำและความชื้นสูงกว่าถนนคอนกรีตที่อยู่ถัดไปเพียงไม่กี่เมตร การออกแบบที่แม่นยำจึงช่วยสร้าง “สภาวะอยู่สบาย” (thermal comfort) ให้เกิดขึ้นได้จริง

นอกจากความแม่นยำด้านกายภาพ Shma ยังสร้างมาตรฐานใหม่ด้วย Shma Sustainability Index หรือกรอบการประเมินความยั่งยืนห้าเสาหลักที่สังเคราะห์จากมาตรฐานสากลอย่าง LEED และ WELL เพื่อวัดผลตั้งแต่เรื่องสุขภาวะ ความหลากหลายทางชีวภาพ การจัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ การดึงชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม ไปจนถึงการเลือกใช้วัสดุที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ในกระบวนการก่อสร้าง 

แน่นอนว่าในยุคที่เทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทสำคัญ Shma เองก็ปรับตัวอย่างรวดเร็วโดยการนำเครื่องมือดิจิทัล รวมถึง AI มาใช้เป็นหนึ่งใน “ผู้ช่วย” เพื่อเพิ่มความถูกต้องแม่นยำในการวิเคราะห์และประมวลผลข้อมูลมหาศาล อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางกระแสความฉลาดของอัลกอริธึ่ม ยศพลยังคงเชื่อในสัญชาตญาณของมนุษย์ที่จะเป็นผู้ตัดสินใจในงานออกแบบแต่ละโปรเจ็กต์

“ดีไซเนอร์จะมีเลนส์หรือความตั้งใจเฉพาะที่ AI ทำไม่ได้ เพราะเรายังต้องเป็นสะพานเชื่อมหรือเป็นตัวกลางในการที่จะเป็นผู้ฟัง ฟังทั้งคน ฟังธรรมชาติ ฟัง AI แล้วกลั่นออกมา”

เมื่อพูดถึงโครงการระดับอัลตร้าลักซ์ชูรีที่ Shma ได้ออกแบบพื้นที่แลนด์สเคปให้ อย่าง The Residences 38 หรือ The Standard Hua Hin นิยามความหรูหราในแบบฉบับของ Shma ไม่ใช่การประโคมตกแต่งพื้นที่ด้วยวัสดุหายาก แต่คือการสร้าง “ประสบการณ์ที่ถูกคัดสรร” (curated experience) เพื่อมอบความสงบที่หาได้ยากยิ่งในวิถีชีวิตแบบคนเมือง

“ความหรูหราหรือ luxury มันคือประสบการณ์ที่ถูกคัดสรรหรือคิวเรตมาแล้ว มันไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ ทุกอย่างต้องถูกคิดมาแล้วว่าคุณจะเดินไปทางไหน เห็นอะไรก่อน มันเป็นเส้นทางที่ถูกออกแบบมา” ยศพลเล่าถึงความต่างระหว่างงานออกแบบโรงแรมที่เน้นความประทับใจแรกพบ (wow factor) กับงานออกแบบบ้านที่ต้องเน้นความอยู่สบายในระยะยาว (comfort & long-term living)

อ่านเพิ่มเติม: ก้าวใหม่ของยักษ์หลับวงการเฟอร์นิเจอร์ สู่ MüLLER Object ไลฟ์สไตล์แบรนด์ที่ลุกขึ้นมาเล่นสนุกกับงานดีไซน์

ที่ The Standard Hua Hin พื้นที่แลนด์สเคปทำหน้าที่เป็นตัวเอกที่กำหนดสเกลของพื้นที่ โดยมีโจทย์สำคัญคือการทำงานร่วมกันกับสถาปนิกเพื่อให้สามารถเก็บรักษาต้นไม้เดิมไว้ให้ได้มากที่สุด พื้นที่สีเขียวจึงกลายเป็นประติมากรรมธรรมชาติที่มอบความเป็นส่วนตัวและสุนทรียภาพไปพร้อมกัน

ขณะที่โครงการหรูใจกลางสุขุมวิทอย่าง The Residences 38 ทาง Shma เลือกออกแบบพื้นที่สีเขียวให้เป็นดั่งโอเอซิสที่ช่วยลดทอนเสียงและความวุ่นวายจากภายนอก มอบความสงบสไตล์ French Art de Vivre ในบริบทของกรุงเทพฯ ให้กับผู้อยู่อาศัย

หลักการออกแบบนี้ยังสะท้อนผ่านหลายๆ ผลงานของ Shma ในต่างประเทศ อย่างโครงการ The Residences at Mandarin Oriental ในไมอามี สหรัฐอเมริกา Shma ดึงเอาจิตวิญญาณของความเป็นเกาะ (island spirit) มาตีความใหม่ ผ่านการเลือกใช้พันธุ์ไม้ท้องถิ่น (native species) ผสานงานคราฟต์ที่ละเอียดอ่อนเพื่อสร้างบรรยากาศแบบสวนเขตร้อน (botanical garden) ที่หรูหราแต่เข้าถึงง่าย

หรือในสิงคโปร์กับโครงการ Mondrian Singapore Duxton ที่ Shma ผสานภูมิทัศน์สมัยใหม่ให้เชื่อมต่อกับบริบททางประวัติศาสตร์ของย่านไชน่าทาวน์ สิงคโปร์ โดยออกแบบพื้นที่ชั้นล่างให้เป็นทางเชื่อมสาธารณะเพื่อเสริมการเดินเท้าและลดความแออัดของเมือง พร้อมสอดแทรกประติมากรรมระดับโลกและแนวคิด ‘foliage gallery’ ที่ดึงกลิ่นอายสวนในอดีตกลับมามีชีวิตอีกครั้ง

สิ่งที่น่าสนใจคือ Shma ไม่ได้มองความหรูหราเป็นเรื่องพื้นที่ส่วนตัวเท่านั้น แต่พยายามเชื่อมโยง “ความสบายส่วนตัว” เข้ากับ “ความรับผิดชอบต่อส่วนรวม” (private luxury vs. public good) เช่น การออกแบบ green wall หรืออาคารสีเขียว ที่นอกจากจะสร้างบรรยากาศที่ดีให้ผู้อยู่อาศัยแล้ว ยังช่วยลดการสะสมความร้อนคืนสู่ถนนและเพื่อนบ้านรอบข้างด้วย

“โจทย์สำคัญคือทำอย่างไรให้มูลค่าที่ผู้พัฒนาอสังหาริมทรัพย์ลงทุนไปนั้น สามารถสร้างประโยชน์คืนกลับสู่เมืองได้ด้วย... เราไม่อยากให้ชีวิตส่วนตัวและชีวิตสาธารณะแยกขาดจากกัน แต่ต้องการให้ภูมิสถาปัตยกรรมเป็นเสมือนสะพานที่เชื่อมจิ๊กซอว์เหล่านี้เข้าด้วยกัน” ยศพลกล่าว

สำหรับ Shma ความยั่งยืนไม่ได้หยุดอยู่ที่การมีต้นไม้ที่แข็งแรงหรือระบบจัดการน้ำที่ดี แต่หัวใจสำคัญคือความยั่งยืนทางสังคม (social sustainability) ผ่านกระบวนการที่เรียกว่า placemaking หรือการเปลี่ยน "พื้นที่ว่าง" ให้กลายเป็น "สถานที่ที่มีความหมาย" โดยให้ผู้คนในชุมชนนั้นๆ เข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่ก้าวแรก

โครงการอย่าง we!park คือบทพิสูจน์ที่ชัดเจน เมื่อ Shma พยายามลดช่องว่างระหว่างภาครัฐและเอกชน เปลี่ยนพื้นที่รกร้างให้เป็นสวนขนาดเล็ก (pocket park) ทั่วเมือง 

“เราใช้การตั้งบริษัทเป็นภารกิจเป้าหมายว่าเราไม่ได้ทำเฉพาะด้านที่ถนัด แต่เราอยากสร้างแพลตฟอร์มที่เชื้อเชิญทุกคนมาลงขันทรัพยากรกัน” ยศพลเล่าถึงความสำคัญของการทำ co-creation ที่เปลี่ยนบทบาทดีไซเนอร์จากผู้กำหนด (designer) มาเป็นผู้อำนวยความสะดวก (facilitator)

“กระบวนการมีส่วนร่วมมันสร้าง sense of belonging คือการทำให้เราเห็นว่าเราเป็นส่วนหนึ่งในคอมมูนิตี้นั้น... กระบวนการที่ออกแบบมามันได้มากกว่าความสวยงามทางกายภาพ แต่มันได้เข้าไปช่วยในเรื่องความรู้สึกของคนจริงๆ ”

ผลลัพธ์ที่ได้คือสิ่งที่เรียกว่า “The Third Place” หรือพื้นที่ที่สาม ที่ไม่ใช่ทั้งบ้านและที่ทำงาน แต่เป็นพื้นที่กลางที่ศิลปะ ธรรมชาติ และผู้คนมาบรรจบกัน สามารถใช้เป็นพื้นที่ทำงานแบบ walking meeting หรือการจัดดนตรีในสวน ฯลฯ สิ่งเหล่านี้ทำให้พื้นที่สาธารณะมีชีวิตและมีจิตวิญญาณซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของความสุขในระดับย่านและระดับเมือง

เมื่อมองไปข้างหน้าอีก 10 ปี ยศพลเห็นภาพกรุงเทพฯ และเมืองในอาเซียนที่กำลังเผชิญกับความท้าทายชุดใหญ่ ทั้งวิกฤติสภาพภูมิอากาศที่รุนแรงขึ้น และโครงสร้างประชากรที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว ภูมิสถาปนิกในอนาคตจึงไม่ใช่แค่คนออกแบบสวน แต่ต้องเป็นตัวกลางที่ประสานจิ๊กซอว์ทุกชิ้นเข้าด้วยกัน เพื่อรับมือกับความท้าทายเหล่านั้นอย่างเท่าทัน

เขาทิ้งท้ายด้วยการเรียกร้องความร่วมมือและความกล้าลงมือทำจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐที่ต้องปรับกฎเกณฑ์ให้ทันสมัย และภาคเอกชนที่ต้องมองข้ามแค่ผลกำไรระยะสั้น เพื่อสร้างบรรทัดฐานใหม่ในการพัฒนาเมืองที่รับผิดชอบต่อโลกและเพื่อนมนุษย์

“ผมว่าเราเรียนรู้พอแล้ว คือตอนนี้ต้องทำเลย มันต้องการความกล้าหาญของการตัดสินใจ... เพราะเมืองที่ดีต่อเด็กและผู้สูงอายุ แค่ออกแบบให้เมืองเดินได้อาจจะไม่พอแล้ว มันต้องมองไปข้างหน้าว่าเจเนอเรชั่นใหม่ๆ ต้องการ facilities อะไร”

หาก “ความหรูหรา” คือการมีคุณภาพชีวิตที่ดีในทุกๆ วัน Shma ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า การลงทุนกับพื้นที่สีเขียวและการออกแบบที่เป็นมิตรต่อสุขภาวะ ไม่ใช่เพียงภาระหรือค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม แต่คือ “longevity strategy” หรือกลยุทธ์สำคัญที่จะนำพาพวกเราไปสู่อนาคตที่แข็งแรงและยั่งยืนกว่าเดิม เพราะสุดท้ายแล้ว “โลกที่ดีกว่า (better earth)” ย่อมหมายถึง “อนาคตที่ดีกว่า (better future)” สำหรับเราทุกคน

อ่านเพิ่มเติม:

Home Tour: สำรวจ Terrarium House บ้านที่ถูกออกแบบดั่งสวนในโหลแก้ว ที่ธรรมชาติ แสง และสถาปัตยกรรมเติบโตไปพร้อมกัน

ฮวงจุ้ยยุค 9 (2024-2043) คืออะไร? เตรียมรับมือพลังธาตุไฟเปลี่ยนโลกในปีมะเมีย 2026

‘บ้านหลังที่สองคือตัวเลือกอันดับหนึ่ง’ ชวนส่องทิศทางอสังหาฯ จากเวที Phuket Real Estate Forum