Cover Anh Trương Minh Giang (trái) - Nhà đồng sáng lập Xưởng nhuộm Đu Đủ (Ảnh: do nhân vật cung cấp)
Anh Trương Minh Giang (trái) - Nhà đồng sáng lập Xưởng nhuộm Đu Đủ (Ảnh: do nhân vật cung cấp)
1 / 1
Xanh thẫm một chất màu riêng biệt và độc nhất, những tấm vải chàm đã từng che chở cho người dân lao động, nay mang trong mình tiềm năng đang được khai phá từng ngày
Từ “indigo” (chàm) bắt nguồn từ “Indikon” - nghĩa là “từ Ấn Độ” trong tiếng Hy Lạp, miêu tả màu xanh sẫm đặc trưng của sắc tố chàm sinh ra từ loài cây được ví như “vàng xanh” của Ấn Độ (vào khoảng thế kỷ 16 và 17). Từ thiên niên kỷ thứ 3, kỹ thuật nhuộm chàm (Indigo Dye) được con người khám phá và tận dụng làm màu nhuộm cho trang phục hằng ngày, cho đến lễ phục long trọng. Sắc tố chàm là một trong những loại màu nhuộm đầu tiên xuất hiện trên thế giới và từng được “dát vàng” giá trị trong thời gian dài, khi nó còn khan hiếm. Nguồn cảm hứng từ vải nhuộm chàm ngày càng lan tỏa ngày trong các lĩnh vực của cuộc sống. Cho đến nay, ngành thiết kế nội thất cũng đã nhá nhem những bước đầu trong việc sử dụng vải nhuộm chàm như một loại vật liệu đầy chất cảm.
Tatler Vietnam đã có buổi trò chuyện về chàm cùng anh Trương Minh Giang và chị Ngô Thu Hương – hai Nhà sáng lập Xưởng nhuộm Đu Đủ, để hiểu rõ hơn về nhuộm chàm và tiềm năng ứng dụng của chất liệu này trong ngành thiết kế nội thất.
Đọc thêm: Nicolas Bos và hành trình đưa nghệ thuật trang sức vào chế tác đồng hồ thủ công
Xuyên suốt cuộc đối thoại, anh Giang và chị Hương luôn nhấn mạnh rằng đây là loài cây có “sức sống nội tại” vô cùng mạnh mẽ. Ở Việt Nam, nghề nhuộm chàm có truyền thống lâu đời, kéo dài hàng thế kỷ. Người làm chàm luôn ý thức được rằng thùng chàm của họ chứa đựng một “sự sống” đang dần sinh sôi. Tôi đã nghe những nghệ nhân chàm chia sẻ rằng họ “đối thoại” với thùng chàm của mình mỗi ngày, bằng tất cả các giác quan. Họ nhìn, ngửi, nếm, chạm vào chất lỏng màu xanh thăm thẳm và lắng tai nghe thứ âm thanh đặc quánh, im lìm nhưng cũng rất sôi động bên trong. Ấy mới thấy, chàm không phải là những sắc tố vô tri. Trong khi các loại màu gốc tự nhiên khác đang dần biến mất, màu chàm vẫn vững vàng tồn tại trong cuộc sống của con người hiện đại. Tất cả là nhờ sức sống mãnh liệt vốn dĩ bắt nguồn từ nội tại. “Yếu tố nội tại nằm chính yếu ở việc những nông dân trồng chàm cũng sử dụng màu chàm cho sản phẩm phục vụ sinh hoạt hàng ngày. Ví dụ như người Mông hàng năm đều nhuộm chàm để làm quần áo mới cho gia đình vào mỗi dịp tết”, anh Giang chia sẻ.
Xem thêm: Trưng bày tác phẩm nghệ thuật trong nhà sao cho tinh tế?
Above Chị Ngô Thu Hương - Nhà đồng sáng lập Xưởng nhuộm Đu Đủ (Ảnh: do nhân vật cung cấp)
Chị Ngô Thu Hương - Nhà đồng sáng lập Xưởng nhuộm Đu Đủ (Ảnh: do nhân vật cung cấp)
1 / 1
Sự phát triển chậm rãi mà sâu sắc của màu chàm đã vô tình dẫn đến những cơ duyên mới. Khi đề cập đến sắc chàm trong không gian nội thất, dường như một chủ đề thảo luận hấp dẫn được khơi mào. Được biết, Xưởng nhuộm Đu Đủ đã góp mặt trong một dự án mà chàm được giao cho một vị trí quan trọng – những “vách ngăn mềm” từ vải nhuộm chàm cho không gian nhà hàng Pizza 4P’s tại COBI Tower, Sài Gòn. Việc tìm kiếm giải pháp nhuộm chàm trên 2.000 mét tơ sống không phải là dễ dàng, và càng khó khăn hơn khi phải cân bằng các yếu tố khác nhau trong quá trình làm việc.
Trong quá trình nhuộm chàm, từ khi bắt đầu lên men, gây chàm, đến thành phẩm cuối cùng có thể mất hàng tuần. Tiếp đến, quá trình nhuộm cần được lặp đi lặp lại mười, hai mươi lần hoặc nhiều hơn để vải “ngậm” đủ màu và đạt được độ bền hoàn hảo. Thời gian và sự tận tâm, tỉ mỉ của người làm chàm đã tạo nên vẻ đẹp và giá trị cho các tác phẩm. Tuy nhiên, nhuộm chàm để phục vụ cho một dự án nội thất lại là câu chuyện khác. Những yếu tố tạo nên nét đẹp tinh túy của chàm, theo anh Giang, cũng chính là khó khăn, nhất là khi cố gắng đưa chàm vào một quy trình cần sự đảm bảo chặt chẽ về thời gian như dự án nội thất. Điều kiện thời tiết, thời gian lên men, hoặc những “trắc trở” không thể gọi tên khác cũng ảnh hưởng rất nhiều đến quá trình. Điều này đòi hỏi kỹ năng và kinh nghiệm dày dạn của người làm chàm.
Đọc thêm: Lý giải sự trường tồn của thương hiệu gốm di sản Bordallo Pinheiro
Việc nhuộm chàm cho dự án nội thất có nhiều khó khăn hơn so với nhuộm một tác phẩm thông thường, tuy nhiên chất liệu này lại có những điểm phù hợp trong thiết kế nội thất đương đại. “Chàm có những đặc điểm rất hay phù hợp với đời sống hiện đại nói chung, và thích hợp cho nội thất nói riêng. Đó là tính khử mùi và kháng khuẩn rất tốt”, anh Giang chia sẻ. Đối với dự án nhà hàng Pizza 4P’s tại COBI Tower, Xưởng nhuộm Đu Đủ đã lựa chọn tơ sống của Đại Hòa silk, làng nghề Nam Cao, Thái Bình để dệt nên 2.000 mét vải cho hạng mục vách ngăn vải chàm của dự án. Sau khi xem xét về mặt công năng, tơ sống chính là nguyên liệu phù hợp nhất cho không gian của nhà hàng, với đặc tính chống cháy của sợi tơ tự nhiên, kết hợp cùng khả năng khử mùi, kháng khuẩn tốt của chất nhuộm chàm chính là giải pháp tối ưu nhất. Vô tình nhưng cũng rất có chủ ý, tơ sống chính là nguyên liệu “ăn màu” và giữ màu tốt, giúp đẩy nhanh quá trình nhuộm. Cũng như cách tơ sống đã “che chở” cho cơ thể người Việt Nam trong những bộ cổ phục xưa, chất liệu này nay trở thành “tấm áo” thanh lịch tô điểm cho không gian ẩm thực tinh tế, truyền tải ý niệm về “mindful eating” (ăn trong chánh niệm) mà Pizza 4P’s luôn muốn hướng đến trong các nhà hàng của mình. Bên cạnh đó, chất cảm vật liệu của tơ sống và chàm cũng góp phần gợi nên cho thực khách những cảm xúc về tính bản địa của những vùng nguyên liệu này.
Đừng bỏ lỡ: Di sản ẩm thực tại các nhà hàng sao Michelin ở Việt Nam
Yếu tố nội tại nằm ở việc nông dân trồng chàm cũng sử dụng màu chàm cho sản phẩm phục vụ bản thân họ
Theo nhà sáng lập Đu Đủ, “tính độc nhất” đã làm cho chàm trở nên khác biệt so với màu công nghiệp, thậm chí so với các màu tự nhiên khác. Nếu để ý kỹ, ta sẽ thấy mỗi tác phẩm nhuộm chàm đều có sự khác nhau về màu sắc, không cái nào giống cái nào. “Màu chàm rất khó bắt chước trong công nghiệp”, chị Hương khẳng định. Vậy nên, “vẫn còn nhiều thứ để làm với chàm lắm”. Cánh cửa tiềm năng của chàm ngày càng rộng mở, bên cạnh sự phát triển về mặt kỹ thuật, màu chàm còn được thử nghiệm nhuộm thành công trên các bề mặt khác như gỗ, da, và gần đây nhất tại Tokushima – thủ phủ của chàm tại Nhật Bản, còn áp dụng vào các loại sơn công trình, theo chị Hương chia sẻ.
Lựa chọn chất liệu nền, dù là tơ, vải sợi tự nhiên, hay gỗ,… đều rất quan trọng. Bản thân chất liệu được lựa chọn cần có chiều sâu văn hóa và lịch sử để phù hợp với ý tưởng của thiết kế, “không phải cứ ra cửa hàng và chọn bừa một loại vải nào đó”. Theo Đu Đủ, nguồn nguyên liệu bản địa sẽ là diễn ngôn mạch lạc nhất để thể hiện một thiết kế đòi hỏi chiều sâu văn hóa trong không gian. Song, lựa chọn nền vải để nhuộm cho một công trình nội thất cần nhiều hơn ngoài “ý nghĩa” và “cảm xúc”. Việc lựa chọn luôn cần đặt câu hỏi, “vì sao ta chọn loại vải này về mặt công năng?”, “vì sao lại chọn gỗ này về mặt cảm xúc?”, ”chất liệu này đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư và đơn vị thiết kế như thế nào?”. Khi lựa chọn đúng chất liệu với sự cân bằng giữa thẩm mỹ và công năng, công trình sẽ trở nên tinh tế hơn, đồng thời giúp mọi người cảm thấy thoải mái khi ở trong không gian.
Xem thêm: Di sản hoàng kim hay là những thành tựu của một nhà thiết kế vĩ đại
Above Quy trình sản xuất vải nhuộm chàm cho dự án nội thất (Ảnh: do nhân vật cung cấp)
Quy trình sản xuất vải nhuộm chàm cho dự án nội thất (Ảnh: do nhân vật cung cấp)
1 / 1
Ít người biết rằng “chàm” không phải tên gọi một giống cây duy nhất mà có rất nhiều loài cây khác nhau mang màu chàm, sinh trưởng ở các điều kiện khí hậu khác nhau. Nhuộm chàm truyền thống vốn dĩ là một quy trình bền vững, từ việc nuôi trồng nguyên liệu, cho đến các công đoạn gây chàm, nhuộm, phơi, theo phương pháp thủ công đều không gây tác động lớn đến môi trường và thiên nhiên. Trong bối cảnh khí hậu đang dần biến đổi theo chiều hướng cực đoan, kỹ thuật nhuộm chàm trở nên quan trọng và phù hợp hơn bao giờ hết. Cuối cùng, những đặc tính về công năng và cảm xúc của chàm trở thành tiềm năng khiến màu xanh huyền bí này ngày càng tỏa sáng hơn trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là ngành nội thất, khi hầu hết mọi thứ trong ngành này đều được đưa lên bàn cân bền vững trong thời đại ngày nay.
Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm in Tatler Vietnam số tháng 10/2024 - Family & Legacy
Credits
Photography: Xưởng nhuộm Đu Đủ
Topics
