Nghệ thuật kể chuyện trong ngành ẩm thực: Không đơn thuần là một trào lưu

Hẳn bạn còn nhớ chú chuột đầu bếp Remy trong bộ phim hoạt hình “Ratatouille”? Một chú chuột nhỏ bé vô danh đã chinh phục được nhà phê bình ẩm thực khắt khe nhất lúc bấy giờ, chỉ bằng món dưa chuột không-một-ai-nghĩ-đến. Nhưng ai ngờ, món ăn ấy chính là chìa khóa mở cửa trái tim của vị chuyên gia sắt đá.

Có thể bạn bỏ lỡ: Đầu bếp 3 sao Michelin tại Thái Lan và hành trình tạo nên lịch sử từ căn bếp của bà ngoại

Ngày nay, các nhà hàng fine dining không ngừng sáng tạo để mang đến những trải nghiệm ẩm thực đa dạng. Xu hướng “kể chuyện” được thể hiện qua cách họ giới thiệu món ăn, từ nguồn gốc nguyên liệu, cảm hứng sáng tạo của đầu bếp, đến những câu chuyện về hành trình khai phá và ý nghĩa gửi gắm. Thực đơn nếm thử (tasting menu) được ví như một trải nghiệm ẩm thực lôi cuốn nhất nơi mỗi món ăn là một chương truyện, dẫn dắt thực khách vào một câu chuyện nhiều cung bậc cảm xúc do đầu bếp thiết kế.

Truy ngược về lịch sử, nghệ thuật kể chuyện thật ra đã có từ rất lâu đời. Từ thời cổ đại, con người đã truyền tai nhau những câu chuyện thú vị về những chuyến đi săn, về những huyền thoại bí ẩn quanh mỗi vụ mùa bội thu…  Mỗi món ăn từ cổ chí kim, dù là ổ bánh mì hay thanh sô cô la thủ công, đều mang trong mình những câu chuyện riêng.

Con người sinh ra đã có mối liên hệ tự nhiên với những câu chuyện. Xây dựng câu chuyện là cách chúng ta diễn giải những gì mình hiểu về thế giới và chia sẻ lại cho người khác theo cách dễ nhớ, dễ hiểu và gây thu hút. Trong thời đại bùng nổ thông tin, câu chuyện chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt, là “chất keo” gắn kết thương hiệu với khách hàng. Một câu chuyện được kể theo cách khéo léo có thể khơi gợi nhiều cung bậc cảm xúc: tò mò, mong đợi, yêu thích, say mê, thậm chí là thôi thúc khám phá. Chính những xúc cảm ấy biến trải nghiệm ẩm thực thành một kỷ niệm khó phai và nuôi dưỡng lòng trung thành nơi khách hàng. 

Khám phá: Các đầu bếp hàng đầu châu Á và bí quyết tạo nên thực đơn ấn tượng

Như tiến sĩ Sara Jane Littlejohn đã viết: “Trong những nhà hàng cao cấp, món ăn luôn tồn tại trong một bối cảnh nhất định”. Bà chia sẻ từ kinh nghiệm thực tế làm nhà hàng của mình: “Tôi luôn bán được nhiều rượu hơn khi chia sẻ những trải nghiệm cá nhân của tôi với vườn nho cho khách hàng”.

Nhiều thương hiệu F&B đã nhận ra sức mạnh của những câu chuyện. Câu chuyện giúp họ định vị thương hiệu, giáo dục thị trường, nâng cao nhận thức và chuẩn bị cho sự đón nhận của khách đối với những sản phẩm mới, ngay cả trước khi chúng được ra mắt. Sản phẩm càng cao cấp, quá trình xây dựng câu chuyện càng được đầu tư kỹ lưỡng và hiểu rõ khách hàng để “chọn mặt gửi vàng” những câu chuyện phù hợp là chìa khóa thành công.

Xu hướng kể chuyện trong ngành F&B không chỉ đơn thuần là một trào lưu, mà còn phản ánh mong muốn của người tiêu dùng về những giá trị đích thực. Họ không muốn chỉ mua sản phẩm, mà còn muốn được trải nghiệm và hòa mình vào những câu chuyện ý nghĩa, phù hợp với giá trị và sở thích cá nhân.

Tuy nhiên, câu chuyện chỉ thực sự có giá trị khi bản thân trải nghiệm đủ sức thuyết phục. Sản phẩm, dịch vụ, không gian… tất cả phải được đầu tư xứng tầm. Câu chuyện dù hay đến mấy cũng sẽ không thể nào bù đắp được cho một món ăn kém chất lượng. Đầu bếp José Andrés, người sở hữu nhà hàng hai sao Michelin, bốn nhà hàng Bib Gourmands và từng là ứng cử viên cho giải Nobel Hòa bình năm 2019, đúc kết điều này trong triết lý làm nhà hàng của ông: “Từ ‘nhà hàng’ bắt nguồn từ chữ ‘khôi phục’ hoặc ‘phục hồi’ (“restaurant” bắt nguồn từ “rest” hoặc “restoration”). Nhà hàng là nơi thực khách tìm đến để được phục hồi về thể chất, cảm xúc lẫn tinh thần, để hồi tưởng về những ký ức tuyệt vời…”

Vậy nên, thay vì cố gắng tạo ra những trải nghiệm quá phức tạp, đầu bếp và nhà hàng có thể tập trung vào việc tìm kiếm những câu chuyện chân thực, những giá trị cốt lõi từ chính món ăn hay từ chính bản thân họ để kết nối và tạo cảm hứng cho thực khách. Bởi mỗi món ăn từ cổ chí kim vốn dĩ đã chứa đựng những câu chuyện và chúng đã luôn gắn liền với những giá trị hay ký ức nào đó của mỗi người. Điều quan trọng là làm thế nào để trải nghiệm ẩm thực tại nhà hàng được gần gũi và tự nhiên nhất có thể, giúp cho thực khách dễ dàng cảm nhận sự thoải mái và thư giãn như thể họ đang ở trong chính không gian riêng của mình.

Có thể bạn chưa biết: Những bàn tiệc ẩn mình giữa ngõ phố không có trên thực đơn

Câu chuyện lắng đọng nhất là câu chuyện được kể bằng sự chân thành. Không gì thuyết phục hơn một món ăn được làm từ sự tâm huyết của bếp trưởng, với nguyên liệu được tuyển chọn kỹ càng, bài trí tinh tế và cuối cùng là phục vụ tận tâm. Một số nhà hàng có thể lạm dụng câu chuyện, khiến trải nghiệm trở nên rườm rà, phức tạp, trong khi điều mà chúng ta cần, là những thiết kế có mà như không có chủ đích, để mang một trải nghiệm ẩm thực về gần nhất với nguyên bản, khiến một khách hàng được sống trong trải nghiệm một cách tự nhiên nhất. Một bữa ăn ngon trong không gian ấm cúng với sự tiếp đón nồng hậu, hay một món ăn giản dị nhưng có hương vị sâu sắc và khả năng gợi-nối những ký ức, là những câu chuyện vô hình nhưng vẫn có sức lay động mạnh mẽ. 

Trong xã hội hiện đại, những nhà sáng tạo trong ngành F&B cần nhạy bén nắm bắt xu hướng để tạo ra các nội dung, trải nghiệm thu hút khách hàng. Tuy nhiên, đừng quên rằng mỗi nguyên liệu, mỗi món ăn hay mỗi bữa tiệc đều mang trong mình những câu chuyện và cách kể hay nhất là thông qua cách người đầu bếp trân trọng từng thành phần tạo nên món ăn, hay cẩn thận mang đến một đĩa ăn mà được đảm bảo không gây dị ứng cho khách hàng, hoặc những câu hỏi thăm như thể chào đón một người bạn đến chơi nhà. Những “điểm chạm” tinh tế ấy sẽ tạo nên câu chuyện ấn tượng, giúp kết nối và gợi nhớ khách hàng về những trải nghiệm sâu sắc.

Như thế, ngay cả một chiếc bàn ăn vô tri cũng có thể trở thành người kể chuyện tài ba, theo cách nó chứng kiến biết bao khoảnh khắc đáng nhớ trong cuộc sống của bạn - từ những kỷ niệm đẹp đẽ, đến những thử thách cam go và cả những phút giây bình dị. Nếu chiếc bàn ăn nhà bạn có thể kể chuyện, nó sẽ kể cho bạn những gì? 

Có phải đó là những ngày tất bật chuẩn bị cho đám cưới? Hay là những người bạn đã đến dự tiệc tân gia náo nhiệt của gia đình, khi nó gần như không đủ chỗ cho những món ăn ngon lành có mùi hương hấp dẫn. Và rồi mỗi ngày qua, chiếc bàn ăn vẫn luôn ở đó để gợi nhớ bạn về những khoảnh khắc hạnh phúc khi thưởng thức trọn vẹn bữa ăn bên cạnh người thân và nhắc bạn rằng cuộc sống này thật đáng giá.

Cuối cùng, hãy nhớ về khoảnh khắc nhà phê bình Anton Ego xúc động đến đánh rơi nĩa khi thưởng thức món ratatouille, một món ăn không cầu kỳ, thậm chí còn có phần thấp kém với địa vị của ông hiện tại, nhưng nó là kỷ niệm của những ngày tuổi thơ hạnh phúc, được đầu bếp lựa chọn nhờ sự thấu hiểu và tấm lòng chân thành. Chính những điều ấy đã chạm đến trái tim vị phê bình khó tính, khiến ông gạt bỏ lý trí mà thả mình vào trải nghiệm tinh khiết nhất của ẩm thực.

ĐỌC THÊM:

Tết - Ta 2025: Nghệ thuật cân bằng âm dương trong mâm cơm năm mới

Tết-Ta 2025: Khi hương trà Omakase thì thầm những câu chuyện văn hóa và triết lý sống

Tết-Ta 2025: Khi Tết là ”đề tài lớn“ để nghệ sĩ âm nhạc khai thác góc nhìn đa chiều