Từ những đứa trẻ bị lãng quên đến vị trí bếp trưởng: Jimmy Phạm, Nhà sáng lập KOTO và câu chuyện “vì một Việt Nam nhân văn”

Khi thế giới ngày càng chú trọng đến ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị), anh nhìn nhận vai trò của các doanh nghiệp xã hội trong việc định hình nền kinh tế tương lai như thế nào? KOTO có thể trở thành một mô hình bền vững được nhân rộng không? Nếu có, làm thế nào để KOTO mở rộng quy mô hiệu quả không chỉ ở Việt Nam mà còn ở các quốc gia khác có bối cảnh tương tự như Việt Nam?

Các doanh nghiệp xã hội như KOTO có vị thế riêng biệt để dẫn dắt nền kinh tế tương lai bằng cách kết hợp giá trị cốt lõi với mục tiêu lợi nhuận. Trong một thế giới ưu tiên các giá trị ESG, KOTO chính là minh chứng rằng tác động xã hội, khả năng quản trị đạo đức và các thực hành bền vững đều có thể tồn tại trong một mô hình kinh doanh phát triển. 

Cách tiếp cận toàn diện của KOTO, từ trao quyền cho những thanh niên yếu thế bằng phương pháp giáo dục và tạo cơ hội việc làm, đến kết nối họ với cộng đồng đã mang đến một cơ sở hoạt động vững chắc có thể nhân rộng. Với những kết quả trong hai thập kỷ, tôi tin KOTO có thể trở thành chuẩn mực cho một thế hệ làm kinh doanh kiểu mới: cân bằng giữa tác động xã hội với lợi nhuận lâu dài. 

Để mở rộng hiệu quả, KOTO tập trung vào ba yếu tố chính: năng lực, quy mô và mô hình. Về năng lực, chúng tôi xây dựng một đội ngũ lãnh đạo và mạng lưới những cựu học viên tiềm năng, những người sẽ mang giá trị và phương pháp đào tạo của chúng tôi ra quốc tế. Về quy mô, chúng tôi đầu tư vào cơ sở hạ tầng và phát triển thêm quan hệ đối tác. Về mô hình, chúng tôi đã thành công với một mô hình kết hợp giữa đào tạo nghề, tạo tác động xã hội đi cùng kinh doanh bền vững. Ba yếu tố này có có thể được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh trực tiếp tại các quốc gia gần giống như Việt Nam. Một điều cuối cùng cần lưu tâm là đối tác đều phải là những người có chung tầm nhìn xã hội giống như KOTO. 

Là một doanh nghiệp xã hội, KOTO làm thế nào để cân bằng giữa mục tiêu xã hội và tài chính trong phát triển dài hạn? Anh từng trao tặng toàn bộ tiền thưởng của mình cho các thanh thiếu niên kém may mắn tại KOTO. Đó là một nghĩa cử cao đẹp. Nhưng ngoài điều đó ra, KOTO còn chiến lược nào để đảm bảo nguồn vốn bền vững cho các hoạt động của mình trong tương lai?

KOTO cân bằng các mục tiêu xã hội và tài chính thông qua một mô hình kết hợp đào tạo với các hoạt động kinh doanh. Ngoài ra, chúng tôi còn mở rộng quan hệ đối tác với một số thương hiệu lớn như khách sạn Sofitel Plaza, với mô hình nhà hàng ST25 by KOTO. Bằng cách tái đầu tư vào các chương trình và duy trì tiêu chuẩn cao cho từng hoạt động, chúng tôi đã và đang đạt được các mục tiêu tài chính, tạo ra sự tự chủ cho riêng mình, hướng đến sứ mệnh trao quyền cho các thanh niên yếu thế.

Việc quyên tặng tiền thưởng cá nhân cho tổ chức là một cam kết của riêng tôi đối với sứ mệnh này, nhưng để KOTO có thể hoạt động bền vững một cách lâu dài, chúng tôi cần một chiến lược tài chính vững chắc. Đó là lý do KOTO đã xây nên mô hình hỗ trợ đa dạng, bao gồm doanh thu từ doanh nghiệp xã hội, các mối quan hệ đối tác, các khoản hỗ trợ và tài trợ dành cho hoạt động cộng đồng... Chúng tôi cũng đầu tư giúp học viên khởi nghiệp và phát triển một hệ sinh thái có khả năng tự duy trì. 

Đọc thêm: Sự trỗi dậy của rượu vang châu Á: Kỷ nguyên mới của nghề trồng nho?

Đào tạo và phát triển kỹ năng cho thanh thiếu niên cơ nhỡ để tạo ra những lao động lành nghề là điều cần thiết, nhưng làm thế nào để KOTO tiến xa hơn - phát triển nên một thế hệ lãnh đạo mới cho ngành dịch vụ nhà hàng? Liệu anh có muốn xây dựng nên thế hệ lãnh đạo tương lai cho ngành F&B Việt Nam?

Tại KOTO, chúng tôi không chỉ mong muốn đào tạo nên những lứa lao động biết nghề, thạo việc, mà còn muốn nuôi dưỡng một thế hệ những người sẽ định hình lại bức tranh ngành F&B. Chúng tôi tin rằng khả năng lãnh đạo của học viên đến từ trải nghiệm thực tế, đi cùng với môi trường cho các em sự đồng cảm và lộ trình phát triển rõ ràng. Các học viên KOTO đều xuất thân từ những hoàn cảnh khó khăn, nhưng thông qua chương trình đào tạo toàn diện từ nghiệp vụ đến kỹ năng sống, từ tiếng Anh đến phát triển con người, các em đã trở thành những cá nhân tự tin, kiên cường và sẵn sàng cho những vị trí đòi hỏi sự lãnh đạo bằng cả trái tim.

Chúng tôi luôn tâm niệm không chỉ đào tạo nhân lực để đáp ứng nhu cầu sẵn có, mà còn hướng đến những người có tầm nhìn và bản lĩnh, biết tự tạo ra công việc mới và thúc đẩy sự đi lên của ngành. Giấc mơ của tôi là mọi học viên KOTO đều sẽ trở thành những cá nhân kiến tạo sự thay đổi, từ đó định hình lại bức tranh lớn hơn cho ngành F&B Việt Nam. Đó sẽ là làn sóng của những thanh niên trẻ, được trao quyền để dẫn dắt bằng giá trị và mục đích rõ ràng. 

Dựa trên kinh nghiệm xây dựng KOTO, anh có những khuyến nghị nào liên quan đến chính sách nhằm giúp Việt Nam trở thành trung tâm phát triển bền vững cho các doanh nghiệp xã hội ở Đông Nam Á không?

Khuyến nghị đầu tiên của tôi là Việt Nam cần tạo ra một khuôn khổ pháp lý và tài chính thuận lợi nhằm chính thức công nhận và hỗ trợ các doanh nghiệp xã hội. Điều này bao gồm các khung định nghĩa rõ ràng, những mức chiết khấu thuế cũng như phương thức làm việc phù hợp để tiếp cận quỹ đầu tư dành riêng cho các doanh nghiệp xã hội. Đồng thời, tôi ủng hộ việc tích hợp kinh doanh xã hội với các chương trình giáo dục quốc gia cũng như đào tạo nghề để nuôi dưỡng thế hệ lãnh đạo mới. Tăng cường quan hệ đối tác công-tư cũng là chìa khóa để chính phủ, doanh nghiệp và xã hội cùng nhìn lại và tạo nên những giải pháp cho những thách thức mang tính xã hội hiện tại.

KOTO đã chứng minh rằng kết hợp giáo dục và kinh doanh có thể tạo ra những giá trị bền vững. Tuy nhiên, liệu các mô hình như KOTO có thực sự cạnh tranh được với các tập đoàn thương mại lớn? Doanh nghiệp xã hội có thể áp dụng chiến lược nào để không trở nên lu mờ trong một nền kinh tế định hướng lợi nhuận?

Các mô hình như KOTO hoàn toàn có thể cạnh tranh trước các doanh nghiệp thương mại bằng việc lãnh đạo có mục đích, chân thành và tạo ra tác động cộng đồng. Khi khách hàng ngày càng đề cao tiêu dùng có nhận thức thì giá trị xã hội cũng ngày càng quan trọng không kém gì so với giá trị thương mại. Vì thế, các doanh nghiệp xã hội phải biết cách tận dụng câu chuyện độc đáo, xây dựng nhận diện thương hiệu, cung cấp chất lượng vượt trội và thiết lập nên những quan hệ đối tác bền chặt. Bằng cách kết hợp tác động xã hội hiệu quả với những kết quả kinh doanh rõ ràng, doanh nghiệp xã hội sẽ không chỉ có thể cạnh tranh tốt, mà còn góp phần định nghĩa lại thành công trong thế giới hiện đại. 

Cuối cùng, tôi nghĩ không thể thiếu vai trò của một hệ thống chính sách và chứng nhận quốc gia cho các doanh nghiệp xã hội. Điều này sẽ làm tăng tính minh bạch, uy tín và niềm tin cho các nhà đầu tư, góp phần định vị Việt Nam là điểm đến hấp dẫn đối với các doanh nghiệp xã hội tại Đông Nam Á và dẫn đầu khu vực trong việc khởi xướng những mô hình kinh doanh sáng tạo - kết hợp sáng kiến thương mại với mục đích xã hội sâu sắc.

Nhiều tổ chức phi lợi nhuận và doanh nghiệp xã hội phát triển mạnh mẽ đã gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động khi người sáng lập rời đi. Anh đã chuẩn bị những nền tảng nào để đảm bảo KOTO sẽ tiếp tục tồn tại và phát triển trong 50, hay thậm chí 100 năm tới?

Để đảm bảo sự trường tồn của KOTO khi tôi không còn ở đó với vai trò lãnh đạo, tôi đã chuẩn bị một hệ sinh thái mạnh mẽ do cựu học viên phát triển. 60% nhân sự hiện tại của chúng tôi là những học viên tốt nghiệp từ KOTO. Nó cũng chính là trao quyền cho những người thực sự thấu hiểu sứ mệnh của KOTO để tiếp nối công việc mà chúng tôi đã tạo ra. Tôi đã khởi động kế hoạch tìm người kế nhiệm và trong 4-5 năm tới, tôi hy vọng sẽ được chuyển sang vai trò cố vấn chiến lược, trong khi KOTO trở thành một tổ chức tự chủ do chính các học viên của nó dẫn dắt.

Anh chia sẻ rằng trẻ em đường phố không hề lười biếng hay tiêu cực như xã hội vẫn thường nhìn nhận. Vậy theo anh, chính phủ và doanh nghiệp có trách nhiệm gì trong việc cải cách các hệ thống đã vô tình đẩy những đứa trẻ này vào hoàn cảnh khó khăn? Nhìn vào bức tranh lớn hơn, anh có nghĩ rằng chúng ta đang làm đủ để giải quyết tận gốc vấn đề đói nghèo và thiếu giáo dục của trẻ em đường phố Việt Nam chưa? Nếu cần phải thay đổi một yếu tố nào ở quy mô lớn, thì đó sẽ là gì?

Theo tôi, chính phủ và các doanh nghiệp có trách nhiệm rất lớn trong việc chung tay giải quyết tận gốc vấn đề bất bình đẳng. Họ cần đầu tư cho giáo dục hòa nhập, an sinh xã hội và những cơ hội tiếp cận cho tất cả trẻ em bất kể xuất thân của chúng. Những đứa trẻ đường phố có rất nhiều tiềm năng. Chính những hệ thống lỗi thời, chứ không phải những con người kém cỏi, mới là điều khiến các em thất bại. Nhưng cải cách chỉ có thể thực sự bắt đầu khi các chính sách và hoạt động kinh doanh được xây dựng dựa trên sự công bằng, lòng trắc ẩn và cam kết không để ai bị bỏ lại phía sau.  

Tôi tin rằng những việc hiện nay chúng ta đang làm đã có tiến bộ nhưng vẫn chưa đủ. Nguyên nhân sâu xa của đói nghèo và bất bình đẳng là một vấn đề mang tính hệ thống sâu sắc. Nếu tôi có thể thay đổi một yếu tố ở quy mô lớn, đó sẽ là việc được tiếp cận giáo dục chất lượng dành cho tất cả mọi người. Giáo dục chính là công cụ vĩ đại giúp san bằng mọi khoảng cách. Khi nhận được sự giáo dục toàn diện, phù hợp và mang tính trao quyền, vòng luẩn quẩn của đói nghèo sẽ bị phá vỡ và một tương lai tươi sáng hơn cho mọi đứa trẻ có thể bắt đầu, bất luận chúng xuất thân từ đâu.

Nếu phải rời khỏi KOTO vào nay mai và trao lại quyền lãnh đạo cho thế hệ tiếp theo, anh sẽ muốn họ kế thừa triết lý nào của mình? Đâu là giá trị cốt lõi nào mà anh tin rằng KOTO phải luôn luôn giữ vững?

Nếu phải rời khỏi KOTO vào, tôi muốn thế hệ tiếp theo sẽ thấm nhuần niềm tin này: hãy là miếng ghép hình vuông trong chiếc lỗ hình tròn - hãy thách thức những quy chuẩn thông thường và trở thành người dẫn dắt với lòng dũng cảm, theo đuổi giá trị của bản thân và đặt hành động lên trên tất cả. Và các bạn đừng chỉ nghe lời nói, hãy quan sát hành động. Hãy để sự chính trực, lòng trắc ẩn và mục đích dẫn lối cho bạn, bất kể ngày mai thế giới có thay đổi ra sao. Phương châm đó chính là trái tim và linh hồn của KOTO. 

Thế giới đang chứng kiến làn sóng các nhà lãnh đạo trẻ với tinh thần trách nhiệm xã hội mạnh mẽ. Tuy nhiên, không phải ai cũng có đủ nguồn lực để biến tầm nhìn của mình thành hiện thực. Anh sẽ nói gì với những người trẻ có khát vọng thay đổi thế giới nhưng còn bị giới hạn bởi nguồn lực hay cơ hội?

Bạn không cần giàu có để tạo ra những tác động tích cực. Điều bạn cần chỉ là lòng dũng cảm, niềm tin và bước chân đầu tiên. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ bé, giữ vững mục đích của mình và để hành động lên tiếng. Nguồn lực sẽ hướng về nơi có sự đam mê và lòng chính trực. Tôi cũng đã từng bắt đầu chỉ với một chiếc xe đẩy hàng rong nhưng trong đó là cả một giấc mơ lớn. Vì vậy, sự thay đổi của bạn cũng có thể bắt đầu ở đây - ngay nơi bạn đang đứng, với những gì bạn có.

Cảm ơn anh về cuộc trò chuyện sâu sắc này.

Bài viết đăng tải từ bài gốc trên ấn phẩm Tatler Vietnam số tháng 06/2025

ĐỌC NGAY

Đã đến lúc phở, bún, bánh bèo… bước vào lãnh địa “fine dining” chưa?

8 thương hiệu thức uống không cồn do người nổi tiếng sáng lập

Triết lý quyền lực đằng sau bữa sáng của 6 quốc gia châu Á