Tái chế vàng không phải là xu hướng hiện đại mà còn là văn hóa lâu đời ở hầu hết các nền văn hóa châu Á (Ảnh: do Getty Images / Patrick Aventurier cung cấp năm 2012)
Cover Tái chế vàng không phải là xu hướng hiện đại mà còn là văn hóa lâu đời ở hầu hết các nền văn hóa châu Á (Ảnh: do Getty Images / Patrick Aventurier cung cấp năm 2012)
Tái chế vàng không phải là xu hướng hiện đại mà còn là văn hóa lâu đời ở hầu hết các nền văn hóa châu Á (Ảnh: do Getty Images / Patrick Aventurier cung cấp năm 2012)

Vàng, biểu tượng vĩnh cửu của sự sung túc và thịnh vượng, đã ăn sâu vào truyền thống của người dân Châu Á. Và nghề tái chế vàng không chỉ là một xu hướng mà đã trở thành di sản lâu đời tại lục địa này

Mối quan hệ của châu Á với vàng đã vượt ngoài phạm vi trang sức đơn thuần, đó còn là sự kết hợp tính bền vững với di sản lâu đời của các thế hệ ông cha. Từ các mỏ ở Tokyo đến các con sông nơi người Igorot ở Philippines đãi vàng, lục địa này là một bức tranh đa dạng của các hoạt động tái chế, vừa truyền thống vừa đa dạng.

Khái niệm “kim loại quý” đã có từ lâu đời và được sử dụng như một thứ tiền tệ. Mathilde Berger, nhà sử học nghệ thuật và giảng viên tại L’École Asia Pacific cho biết: “Các đồng xu bằng kim loại quý từng được dùng làm tiền tệ để giao dịch trên Con đường tơ lụa. Người ta dùng tiền xu vàng và bạc - hợp kim với đồng thau và chì - và có thể dùng chúng để giao dịch, trao đổi hàng hóa. Có hai điều thú vị: đầu tiên, giao dịch cho phép mọi người sử dụng những đồng xu này như tiền, và thứ hai là để vận chuyển chúng. “Họ bắt đầu khoan thủng đồng xu và xâu chúng quanh mình - một dạng ban đầu của tài khoản ngân hàng. Hồi đó, bạn không có ngân hàng nào có két sắt đựng bạc và vàng. Bạn phải xâu nó lại và đeo trên thắt lưng hoặc quanh cổ, giống như một chiếc vòng cổ. Họ phải đeo chúng vì lối sống du mục. Hơn nữa, các nền văn minh cổ đại ở châu Á hiểu giá trị của vàng không chỉ là biểu tượng cho sự giàu có mà còn là nguồn tài nguyên cần được trân trọng và tái sử dụng”.

Xem thêm: Di sản trên cổ tay vàng

Tatler Asia
Mathilde Berger, nhà sử học nghệ thuật và giảng viên tại L'École Asia Pacific (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Above Mathilde Berger, nhà sử học nghệ thuật và giảng viên tại L'École Asia Pacific (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Mathilde Berger, nhà sử học nghệ thuật và giảng viên tại L'École Asia Pacific (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)

Từ khái niệm tái sử dụng một số kim loại đã nảy sinh ý tưởng tái chế, vốn đã ăn sâu vào các nền văn hóa cổ đại. “Nếu chúng ta quay ngược thời gian và hỏi mọi người về tái chế hay sự bền vững, họ sẽ thấy đó là một câu hỏi rất kỳ lạ, bởi vì họ không bao giờ sống lãng phí. Đặc biệt là với kim loại: hoạt động cố hữu trong các xưởng kim hoàn trên khắp thế giới luôn là nấu chảy kim loại và đúc các đồng tiền xu. Hoạt động tái chế vàng không phải là một sáng kiến ​​hiện đại mà là truyền thống lâu đời”.

Quay trở lại châu Á ngày nay, nơi hoạt động tái chế kim loại quý vẫn tiếp tục phát triển mạnh, đặc biệt là ở Nhật Bản. Trên thực tế, ngay cả những vận động viên chiến thắng tại Thế vận hội Tokyo cũng được trao huy chương làm từ vàng tái chế từ rác thải điện tử. Các công ty như Japan Material and Eco-System Recycling khai thác kim loại quý từ các thiết bị điện và điện tử bị vứt đi, xử lý chúng trong dung dịch axit để hòa tan vàng và các kim loại quý khác trong khi vẫn giữ nguyên lớp nhựa và các vật liệu phi kim loại. Một quá trình xử lý hóa học tiếp theo giúp các ion vàng trở lại thành kim loại rắn, được tinh chế thêm để tăng độ tinh khiết lên 99,99%. Sau đó, nó được đúc thành thanh hoặc thỏi và sẵn sàng để bán cho một vòng đời mới.

Xem thêm: Trang sức truyền thống - Mối gắn kết gia đình trong văn hóa các dân tộc Việt

Tại Ấn Độ, kim loại quý được nhìn thấy ở mọi khu chợ, nhưng chính nhờ những người thợ kim hoàn soni ở Gujarat, Rajasthan và sonar ở chợ Crawford của Mumbai, vòng đời của vàng mới được tiếp nối. Qua nhiều thế kỷ, những nghệ nhân truyền thống này, còn được gọi là karigars, đã nấu chảy các vật dụng gia truyền hay các vật trang trí lỗi thời và thổi luồng sinh khí mới cho chúng. Các gia đình Ấn Độ cũng thường đổi các vật phẩm bằng vàng cũ lấy vàng mới trong các lễ hội Hindu như Akshaya Tritiya, Dhanteras và Diwali, khi việc mua vàng được coi là biểu tượng của sự may mắn. Nhiều thợ kim hoàn ở Ấn Độ cũng áp dụng chương trình thu mua lại, theo đó khách hàng có thể đổi vàng cũ lấy vàng mới, với giá trị được đánh giá dựa trên độ tinh khiết và trọng lượng. Berger cho biết: “Việc nấu chảy vàng cũ để tạo ra các vật phẩm mới đã ăn sâu vào văn hóa Ấn Độ. Không chỉ là tái chế; mà còn là bảo tồn lịch sử gia đình và đảm bảo rằng giá trị của vàng không bao giờ bị mất đi”.

Tatler Asia
Một mỏ lộ thiên ở New South Wales, Úc (Ảnh: do Getty Images / jasonbennee cung cấp)
Above Một mỏ lộ thiên ở New South Wales, Úc (Ảnh: do Getty Images / jasonbennee cung cấp)
Một mỏ lộ thiên ở New South Wales, Úc (Ảnh: do Getty Images / jasonbennee cung cấp)

Tại Thái Lan, những con hẻm ở Phố Tàu của Bangkok nhộn nhịp với những người buôn vàng đã biến việc tái chế thành một nghề kinh doanh phát đạt. Quá trình này bắt đầu bằng việc thu gom vàng phế liệu. Các thương nhân và tiệm cầm đồ mua các mặt hàng bằng vàng cũ, hỏng hoặc bị bỏ đi, từ đồ trang sức đến tiền vàng và các đồ tạo tác khác, cẩn thận đánh giá độ tinh khiết và trọng lượng của chúng. Sau đó, vàng được các thợ kim hoàn nấu chảy trong lò, rồi đổ vào khuôn để tạo thành các thanh hoặc thỏi vàng, khi vàng nguội và đông đặc, chúng sẽ được gửi đến các nhà tinh chế. Tại đây chúng sẽ được loại bỏ tạp chất và bất kỳ kim loại nào khác được hợp kim với vàng trước đó. Kết quả là vàng tái chế được tạo tác thành những món đồ trang sức mới. Theo báo cáo của Hội đồng Vàng Thế giới, trong quý 2 năm 2024, nhu cầu vàng của người tiêu dùng Thái Lan đã tăng 20% ​​so với cùng kỳ năm ngoái lên chín tấn, mức tăng trưởng cao nhất trong số các nước Đông Nam Á.

“Đông Nam Á được biết đến là trung tâm của vàng, hay còn gọi là Bán đảo Vàng và vùng đất của vàng”, theo John Mulligan, Giám đốc quan hệ thị trường và lãnh đạo bộ phận biến đổi khí hậu tại Hội đồng Vàng Thế giới, một hiệp hội thương mại quốc tế cho ngành công nghiệp vàng.

Không chỉ vàng mới được tôn kính như vậy: xa hơn về phía nam, tại các làng thủ công của Bali, thương hiệu xa xỉ John Hardy lấy cảm hứng từ những hoạt động lâu đời này và ứng dụng cho cả vàng và bạc, tích hợp các chương trình tái chế cộng đồng nhằm bảo tồn tính toàn vẹn văn hóa của Bali trong đồ trang sức cao cấp. Các tác phẩm được chế tạo bằng cách nấu chảy và tái sử dụng vàng hay bạc cũ thay vì khai thác quặng mới. “Tính bền vững này bắt nguồn từ ngày đầu tiên John đặt chân đến đảo Bali ... Ông ấy đã trót yêu nơi này. Và đó là lúc ông ấy bắt đầu xây dựng thương hiệu John Hardy”, Jan-Patrick Schmidt, Giám đốc điều hành của thương hiệu cho biết. “Xưởng của chúng tôi ở Bali được xây dựng bằng tre; có một con sông chảy qua và một cây cổ thụ ở giữa. Không nước thải, không chất thải công nghiệp, đồ trang sức vẫn được làm thủ công và mọi thứ từ bao bì đến vàng và bạc đều được sản xuất theo cách bền vững. Chúng tôi sử dụng vàng và bạc tái chế”. John nói: “Chúng tôi là ai mà có quyền được đào bới Trái đất, tàn phá Mẹ thiên nhiên?”.

Tatler Asia
Khai thác vàng, hay đơn giản là đãi vàng, là một hình thức khai thác sa khoáng, trong đó vàng được đãi bằng cách sử dụng một chiếc chảo (Ảnh: do Getty Images / Kriangkrai Thitimakorn cung cấp)
Above Khai thác vàng, hay đơn giản là đãi vàng, là một hình thức khai thác sa khoáng, trong đó vàng được đãi bằng cách sử dụng một chiếc chảo (Ảnh: do Getty Images / Kriangkrai Thitimakorn cung cấp)
Khai thác vàng, hay đơn giản là đãi vàng, là một hình thức khai thác sa khoáng, trong đó vàng được đãi bằng cách sử dụng một chiếc chảo (Ảnh: do Getty Images / Kriangkrai Thitimakorn cung cấp)

Tái chế vàng không phải là cách duy nhất để có được kim loại mà không gây thiệt hại quá mức cho nguồn tài nguyên thiên nhiên. Berger cho biết: “Ở châu Á, một số nền văn minh không muốn đào bới. Họ cho rằng việc làm xáo trộn lực đất là bất kính với thiên nhiên hoặc các vị thần, vì vậy họ có xu hướng đãi vàng từ các dòng nước và sông suối để thu thập những quặng kim loại sáng bóng”. Và có lẽ đây là minh chứng rõ ràng nhất về tính bền vững: lòng sông Philippines, nơi người Igorot bản địa từ lâu đã sàng lọc vàng từ trong dòng nước - một hoạt động khai thác bền vững và không để lại tác động tiêu cực như khai thác mỏ.

Cộng đồng bản địa sống tại dãy núi Cordillera ở phía bắc Philippines, đã đãi vàng ở các con sông và suối trong khu vực từ nhiều thế kỷ. Khi người Tây Ban Nha đặt chân lên quần đảo vào thế kỷ 16, họ đã rất ngạc nhiên khi chứng kiến ​​người Igorot, một cộng đồng địa phương, đeo trang sức vàng thủ công quý giá. Bất chấp sự cạnh tranh của các hoạt động khai thác quy mô lớn, người Igorot vẫn tiếp tục đãi vàng, họ vừa chế tác thành đồ trang sức để sử dụng cá nhân, vừa trao đổi với các cộng đồng khác để lấy các nhu yếu phẩm như muối, vải và gia súc.

Xem thêm: The New Elegance: 5 bí quyết phối đồ đen-trắng thanh lịch từ hoa hậu Phương Khánh
 
Mulligan nhấn mạnh rằng những người làm đồ trang sức hiện đại đang bắt đầu chú ý nhiều hơn đến những phương thức cũ. “Việc ngày càng tôn trọng, lắng nghe và học hỏi từ kiến thức của người bản địa truyền thống là một bài học tương đối mới”, ông nói.

Mỗi hoạt động đều thách thức thói quen vứt bỏ đồ cũ của con người hiện đại. Nhiều nhà máy tái chế đang áp dụng các quy trình thẩm định và thực hành bền vững chặt chẽ hơn. Mulligan giải thích những nỗ lực của ngành hướng tới tính bền vững: “Vào năm 2019, chúng tôi đã công bố một số nội dung với các thành viên của mình - và cả cộng đồng khai thác vàng thế giới - đây chính là khai thác có trách nhiệm. Hay còn gọi là Nguyên tắc khai thác vàng có trách nhiệm”.

Tatler Asia
Hoa tai hình phượng hoàng bằng vàng truyền thống của Trung Quốc (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Above Hoa tai hình phượng hoàng bằng vàng truyền thống của Trung Quốc (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Tatler Asia
Đồ trang trí bằng vàng có họa tiết con lừa (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Above Đồ trang trí bằng vàng có họa tiết con lừa (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Hoa tai hình phượng hoàng bằng vàng truyền thống của Trung Quốc (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Đồ trang trí bằng vàng có họa tiết con lừa (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)

Các nguyên tắc này bao gồm mười hướng dẫn được phân loại theo các lĩnh vực môi trường, xã hội, quản trị (ESG) và giải quyết các vấn đề như quyền lao động, bình đẳng giới và quản lý môi trường. Mulligan cho biết: “Các nguyên tắc này là bắt buộc đối với các thành viên của Hội đồng Vàng Thế giới và yêu cầu đảm bảo tuân thủ độc lập. Sáng kiến này đại diện cho nỗ lực chung nhằm chuẩn hóa các hoạt động có trách nhiệm trong toàn ngành khai thác vàng”, cung cấp khuôn khổ cho các bên liên quan, các nhà lãnh đạo và các nhà đầu tư để đánh giá hiệu suất về mặt phát triển bền vững và khai thác có trách nhiệm.

Bà cho biết thêm: “Tái chế vàng không chỉ là nhu cầu kinh tế mà còn là một nhu cầu về văn hóa. Các hoạt động mà chúng ta thấy ở châu Á ngày nay đã ăn sâu vào lịch sử và truyền thống, khiến chúng trở nên có giá trị hơn trong thế giới hiện đại”. Như Mulligan đã nói, điều chúng ta thực sự cần làm là khai thác kim loại quý một cách có trách nhiệm và “xem xét toàn bộ chuỗi giá trị, toàn bộ chuỗi cung ứng và tự hỏi: chúng ta phải sửa chữa nó như thế nào”. Hội đồng Vàng Thế giới dành phần lớn thời gian “tập trung vào nguồn gốc, vì đó là nơi phát sinh các tác động, đặc biệt là nơi mọi người cần thay đổi nhất hoặc nơi dễ bị tổn thương nhất. Chúng ta cần học hỏi từ các cộng đồng nông thôn hoặc vùng sâu vùng xa, đặc biệt là từ khía cạnh đối thoại do cộng đồng lãnh đạo”. Những người khai thác đã bắt đầu hiểu rằng họ “phải tham gia vào cuộc đối thoại cộng đồng đó, với các các phương pháp tái chế vàng truyền thống như một phần văn hóa, đảm bảo rằng nó nhận được sự quan tâm từ thấp đến cao”.

Tatler Asia
Tấm đai vàng tái chế truyền thống có thiết kế hình con nai (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Above Tấm đai vàng tái chế truyền thống có thiết kế hình con nai (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)
Tấm đai vàng tái chế truyền thống có thiết kế hình con nai (Ảnh: do L'École Asia Pacific cung cấp)

Một điều chắc chắn là: với nguồn tài nguyên đang cạn kiệt, vàng dần trở nên khó tiếp cận và có giá trị hơn. Để đáp ứng nhu cầu này, tái chế và các phương pháp cũ là cách duy nhất để tiến về phía trước. “Thật không may, chúng ta đã phá hủy thế giới ở một mức độ nào đó. Chúng ta phải thay đổi các hoạt động kinh doanh nếu muốn khắc phục”, Mulligan nói - và những sửa chữa này không thể tiếp tục thực hiện theo cách tiếp cận như trước đây. “Theo quan điểm phi carbon hóa, ở nhiều quốc gia, nếu những người khai thác vàng không đưa ra giải pháp về năng lượng sạch hoặc công nghệ sạch, thì sẽ không có ai làm điều đó”, ông nói.

Sự nhận thức về tác động của ngành công nghiệp làm nổi bật tính cấp thiết của các giải pháp toàn diện, mục tiêu bền vững không chỉ giải quyết vấn đề tái chế vàng mà còn giải quyết toàn bộ vòng đời sản xuất và tiêu thụ kim loại quý. Mulligan cho biết: “Chúng ta cần thay đổi ở quy mô và tốc độ mà chúng ta chưa từng thấy trước đây. Thế giới cổ đại không phải lo toan về việc bảo vệ môi trường sống. Nhưng giờ đây chúng ta phải làm điều đó”.


Bài viết được chuyển ngữ từ bản gốc “Revisiting traditional gold recycling practices in Asia—experts highlight the urgent need for sustainable solutions and what we must learn from our ancestors” của tác giả Amrita Katara, đăng trên Tatler Hồng Kông

Topics