Cover Story: Một bản thể độc nhất của H’Hen Niê

Khung cảnh đầm ấm ấy một mặt nuôi dưỡng cô bé Hen về mặt tinh thần, nhưng cũng đồng thời cũng mang đến vô số trở ngại mà người thường khó có thể hình dung. Ở khu vực nơi H’Hen Niê được sinh ra và lớn lên, có rất ít trẻ em được đưa đến trường, và số lượng các em kiên trì theo đuổi con đường học tập còn ít hơn. Hạn chế đầu tiên chính là về ngôn ngữ, khi những người Ê đê như Hen giao tiếp bằng ngôn ngữ riêng chỉ của người Ê đê, trong khi giáo dục phổ thông chỉ được giảng dạy qua tiếng Việt. Đi học và tiếp thu kiến thức đã khó, học và tiếp thu kiến thức bằng một ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ còn khó hơn gấp bội; và cô bé Hen đã đối mặt với chuyện này từ khi mới vừa tròn 6 tuổi.

Hạn chế thứ hai chính là tâm lý phân biệt vùng miền và sắc tộc, khi bản thân H’Hen Niê được sinh ra với màu da và tiếng nói khác biệt. Sự khác biệt đó, nếu không nhận được sự chia sẻ và cảm thông kịp thời, sẽ hình thành cảm giác tự ti ở đứa trẻ, và đó cũng chính là trường hợp của Hen. Hen chia sẻ, đến khi vào học cấp 3, tuy đã có nhiều bạn bè hơn, cô chưa thể nói lưu loát tiếng Việt, cảm thấy rất tự ti và tự cô lập mình. “Điều may mắn là vào thời điểm đó, Hen được bầu làm phó bí thư của lớp, và được nhiều thầy, cô giáo hỗ trợ tinh thần để hòa nhập tốt hơn. Ở trong môi trường nói một ngôn ngữ khác nhưng lại được tin tưởng giao trách nhiệm, Hen cố gắng giao tiếp và chia sẻ nhiều hơn. Từ đó, Hen có cảm giác tự tin, dạn dĩ hơn mỗi ngày,” Hen hồi tưởng.

Ấp ủ trong mình nhiều hoài bão, H’Hen Niê sau đó rời buôn vào Sài Gòn để học và lập nghiệp. Háo hức trước viễn cảnh của một cuộc sống mới, Hen vẫn không khỏi cảm thấy tự ti trong bước đầu bước chân lên giảng đường và tập tành làm công việc người mẫu. “Mình chỉ nói chuyện khi gặp các chị cùng nghề, còn những người khác, hay đôi khi là người nổi tiếng, mình chỉ dám chào chứ không dám bắt chuyện,” Hen bộc bạch.

Bước ngoặt đến với H’Hen Niê vào năm 2017, khi cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam được tổ chức. Mang tâm thế vô tư, vô lo, muốn có thêm cơ hội trải nghiệm, “lại được mang quà về” (cười), Hen quyết định ký vào đơn tham gia cuộc thi. “Nhiều lúc thấy hình ảnh quảng cáo lộng lẫy của những người nổi tiếng, Hen ao ước một lần được xuất hiện như thế. Tuy nhiên, ở Việt Nam, những vị trí ấy thường dành cho những ngôi sao hạng A như Hoa hậu, diễn viên, hay ca sĩ. Thế nên, Hen rất muốn thử sức, dù không nhận được sự hỗ trợ lớn trong thời điểm Hoa hậu Hoàn vũ là cuộc thi đang rất được chú ý.”

Tuy nhiên, những thiếu hụt đó cũng chính là cơ hội của H’Hen Niê, khi nó mang đến cho cô sự vô tư trong một ước mơ lớn. “Từ quê ra và thấy sự hào nhoáng của cuộc sống, Hen rất tò mò nên đi thi với tâm trạng thoải mái, tận hưởng. Hen chỉ nghĩ mình sẽ làm tốt những gì trong khả năng của bản thân. Là người có đôi chút thế mạnh về trình diễn, Hen nghĩ đây chính là cơ hội khiến Hen được biết đến nhiều hơn. Hen trình diễn bằng cả đam mê, niềm yêu thích, và tình yêu của mình.” Và hào quang đã chính thức đến với cô, khi vào năm đó, cô đăng quang Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam, và chỉ một năm sau, cô lọt vào top 5 chung cuộc Hoa hậu Hoàn vũ thế giới được tổ chức tại Bangkok, Thái Lan, cùng đại diện Venezuela, Philippines, Puerto Rico, và Nam Phi, một thành tích “vô tiền khoáng hậu” của Việt Nam trong các cuộc thi nhan sắc quốc tế đến thời điểm hiện tại.

Đăng quang Hoa hậu, với những trách nhiệm và khả năng mà danh xưng này mang đến, điều đầu tiên H’Hen Niê làm chính là thúc đẩy giáo dục cho trẻ em vùng cao. Nguyên nhân sâu xa của việc này đến từ một ký ức của H’Hen Niê vào năm 13 tuổi, cũng là độ tuổi kết hôn trung bình của những người Ê đê. Một người bạn của Hen lúc này vừa sinh con, trong khi Hen vẫn đều đặn cắp sách đến trường. “Hen không biết diễn tả cảm xúc của mình lúc ấy như thế nào, chỉ là một cảm nhận rất kỳ lạ. Mình không muốn đối diện với điều đó, nên mỗi lần cha mẹ hay gia đình nhắc đến chuyện kết hôn, mình đều sẽ lảng tránh. Hen chỉ nghĩ, nếu không đi học, mình phải lên nương lên rẫy, lập gia đình, có con, cuộc sống rất vất vả,” Hen nói.

“Để thay đổi cuộc đời, giáo dục vẫn là ưu tiên hàng đầu. Việc kết hôn sớm trong khi chưa có đủ nền tảng kiến thức và kỹ năng để chăm sóc cho bản thân, gia đình sẽ vô tình tạo nên áp lực kinh tế. Những đứa trẻ sinh ra trong thiếu thốn, không được giáo dục tốt, tiếp tục kết hôn sớm, tạo thành một vòng tròn luẩn quẩn. Đến thời điểm hiện tại, ngay cả bản thân Hen vẫn muốn học cho tốt, phát triển thêm nhiều kỹ năng nên Hen mong muốn các cô gái sẽ hiểu bản thân hơn, ưu tiên cho mục tiêu phát triển và cho mình cơ hội để theo đuổi ước mơ.”

“Riêng đối với các bạn người dân tộc thiểu số, Hen muốn cổ vũ các bạn phải đi học, phải mạnh mẽ, đối kháng với gia đình của mình. Hen may mắn không bị ép buộc từ gia đình, nhưng có những vùng khác tư tưởng lạc hậu hơn, cần sự đấu tranh mạnh mẽ hơn. Các bạn hãy chia sẻ điều đó với giáo viên hoặc những người xung quanh để được giúp đỡ, không gặp phải những trở ngại tương tự. Hen biết nhiều trường hợp bạn trẻ mới 18, 19 tuổi nhưng đã có 2, 3 con, cuộc sống rất vất vả, nhưng không có lối thoát hay cách giải quyết. Thế nên, chúng ta cần có sự lựa chọn khác. Bước đường khác có thể khó khăn lúc ban đầu, nhưng dễ dàng về sau,” H’Hen Niê khẳng định.

H’Hen Niê nhớ mãi khoảnh khắc khi còn nhỏ, cầm trên tay một vài tờ rơi từ truyện tranh. Hen quý lắm, cứ lôi ra đọc mãi. Cơ hội cầm trên tay quyển sách, quyển truyện hay để đọc, với những người thuộc dân tộc thiểu số như Hen, gần như là con số không. Thế nên, với tâm niệm thúc đẩy giáo dục tại vùng sâu vùng xa, trong suốt 7 năm qua, Hen đã mở ra dự án thư viện thân thiện, nơi mang theo khát vọng con chữ của người con biết chữ duy nhất trong gia đình.

“Trong thư viện thân thiện có một ngày gọi là ngày đọc sách. Vào ngày đó, có rất nhiều học sinh đọc sách cho phụ huynh của mình, những người cũng không hề biết chữ như bà Hen, dì Hen, mẹ Hen ngày xưa. Đó là những hành động rất ấm áp, thiết thực và chân tình. Hen nhớ có một thầy giáo từng nói rằng Hen có thể không biết mình và thư viện đang mang đến ý nghĩa lớn lao đến cho các em như thế nào. Các em lớn lên chỉ thấy rừng núi, cây cỏ, không biết cuộc sống ngoài xã hội ra sao, hay ước mơ của các em là gì. Nhưng có những quyển sách, quyển truyện này, chúng phù hợp từng lứa tuổi của các em. Ngoài việc duy trì thói quen đọc sách, chúng còn giúp các em có cơ hội để nhìn ngắm và suy nghĩ về thế giới, để hình thành giấc mơ, hướng tới một tương lai tốt hơn.”

Thư viện thân thiện là mô hình thư viện cộng đồng mà H’Hen Niê theo đuổi trong suốt nhiều năm qua. Tính đến nay, cô đã bàn giao 11 thư viện tại các tỉnh Lâm Đồng, Hà Giang, Lai Châu, Đắk Lắk, Gia Lai, Ninh Thuận và An Giang. Kế hoạch trong năm 2024 của cô là trao thêm 3 thư viện, nâng tổng số thư viện được trao là 14. Đây là một mô hình đơn giản, được hình thành dưới sự chung tay của nhiều người. Chi phí thực hiện các thư viện một phần đến từ quỹ của H’Hen Niê, phần khác đến từ các đơn vị, cá nhân hỗ trợ, được gia đình và giáo viên trong nhà trường chung tay góp sức xây dựng. Vào mỗi lần trao tặng thư viện, Hen đều đến chia sẻ niềm vui, kể chuyện và tặng quà cho các em. Thông qua khoảng thời gian đó, học sinh các vùng sâu, vùng xa bắt đầu hình thành thói quen đọc sách, tạo dựng văn hóa đọc lâu dài. “Hen tin sách là một nguồn tài nguyên lớn mà các em có thể khám phá chính, tự do phát triển và có thể tìm thấy ước mơ hoài bão của bản thân,” cô khẳng định.

Nếu có dịp tham gia cùng một chuyến thiện nguyện với H’Hen Niê, có lẽ ai cũng sẽ bất ngờ khi thấy một Hoa hậu giản dị luôn cố gắng làm nhiều hơn nhiệm vụ của mình. Từ dọn dẹp, gói quà, sắp xếp bàn ghế đến trang trí khung cảnh, hiếm khi Hen để mình bị trói buộc trong vai trò của một gương mặt đại sứ thông thường. Lẽ dĩ nhiên, đổi lại, cô cũng nhận được tình cảm lớn từ phần đông công chúng. Một trong những điều làm Hen cảm thấy hạnh phúc nhất chính là khi nhận được thư tay từ những học sinh nơi mình vừa trao tặng thư viện. Đâu đó, khi đọc những bình luận trên mạng xã hội, điều làm Hen cảm thấy vui hơn chính là việc được người khác nhìn nhận ở góc độ không phải là người đẹp mà là người tạo nên nhiều giá trị khác biệt. “Hen nhớ có lần, trên mạng xã hội có một bài viết phê bình Hen nhưng bên dưới đều là bình luận an ủi, mọi người nhớ những hoạt động mà Hen đã cống hiến, muốn Hen hành động nhiều hơn, Hen cảm động muốn khóc, tự nghĩ mình phải cố gắng nhiều hơn. Hen không quan tâm quá nhiều đến những lời chê của mọi người, nhưng những lời khen thể hiện sự quan sát lâu dài về cả hành trình sẽ khiến Hen thật sự xúc động.”

“Một ngày làm hoa hậu, cả đời làm hoa hậu.” Một câu nói mang đậm tính danh vọng, lại đến từ một người như H’Hen Niê, trong lần trình diễn cuối cùng trên sân khấu với tư cách Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam và trao lại vương miện. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận kỹ lưỡng tất cả những gì cô đã, đang, và sẽ làm, có thể thấy, H’Hen Niê đã làm tốt vai trò của một hoa hậu hơn bất cứ ai, khi truyền tải cái Đẹp và những điều tích cực, qua những lời nói và hành động mang đầy tính Thiện. Trao lại vương miện, H’Hen Niê vẫn giữ nguyên vị trí của một Hoa hậu rất được lòng công chúng, và đồng thời, cũng trở về chính cô, một bản thể độc nhất, không hòa lẫn vào bất cứ ai.

Bài viết được đăng tải trên từ ấn phẩm in Tatler Vietnam số tháng 12/2024 

ĐỌC NGAY

Hoa hậu Hương Giang và sứ mệnh hoàn thiện những nụ cười Việt Nam

Thom Browne: “Kể chuyện là phương tiện và sự kỳ quặc là trải nghiệm”

Hoa hậu - Doanh nhân Thu Hoài cùng khát vọng chuyển giao di sản Khơ Thị

Featuring: H’Hen Niê

Creative Director & Photographer: Tuan Anh Le

Producer: Sag Day

Stylist: Angio

Styling Assistant: melzitty, Trần Văn Khôi

Hair: Ngọc Phạm

Make-Up Artist: Đinh Trần

Lighting: TwelvePlusOne Studio

Accessories Cartier

Fashion Gia Studios, Công Trí, Lê Thanh Hòa

Location: Store CARTIER – Private Lounge