เปลี่ยน “ความหลงใหล” ให้เป็น “สินทรัพย์” กับ ดร.ดอยธิเบศร์ ดัชนี

“ศิลปินเรามีปัญหาเรื่องการสื่อสารมาตั้งแต่อดีต” เขาถอนหายใจอย่างเหนื่อยอ่อน “งานศิลปะเป็นสิ่งที่มีมูลค่าสูงสุดในโลก มีตั้งแต่หลักร้อยล้าน พันล้าน เป็นหมื่นล้าน หรือตีมูลค่าไม่ได้ก็มี” แต่คำถามที่ตามมาทันทีคือ “ทำไมเราสร้าง value ไม่เป็น ทำไมในเมืองไทยงานศิลปะจึงไม่มีมูลค่าที่แท้จริง” เขากล่าวพร้อมให้เหตุผลว่า นั่นเพราะงานศิลปะในบ้านเรายังไม่ได้รับการยอมรับให้เป็นสินทรัพย์ที่สามารถประเมินเป็นมูลค่าของทรัพย์สิน ไม่สามารถนำไปจำนำ หรือใช้เป็นเครดิตเพื่อขอสินเชื่อจากสถาบันการเงินได้เหมือนในต่างประเทศ สิ่งนี้เองจึงกลายเป็นคีย์เวิร์ดที่ตกตะกอนมาเป็น Art Investment Center หรือ AIC ซึ่งเปิดตัวอย่างเป็นทางการเมื่อเดือนสิงหาคมปีที่แล้ว ภายใต้แนวคิด “Creative Innovation Platform for Sustainability” ที่รวบรวมองคาพยพจากทุกภาคส่วน ตั้งแต่กระทรวงวัฒนธรรม, กรมทรัพย์สินทางปัญญา, กรมส่งเสริมวัฒนธรรม, สำนักงานศิลปะร่วมสมัย, กลุ่มธนาคารไทยพาณิชย์, SCB X, มูลนิธิรามาธิบดี, สยามพิวรรธน์, สยามพารากอน, Scoop, SC Asset, Bangkok Art Auction ไปจนถึงพาร์ทเนอร์ด้านโลจิสติกส์ระดับสากลอย่าง JWD และอื่นๆ อีกมากมาย เพื่อทำให้ศิลปะและของสะสมล้ำค่ากลายเป็นสินทรัพย์ที่จับต้องได้ และมีมูลค่าอย่างแท้จริง

“ผมมีเสาหลักอยู่สามข้อในการทำธุรกิจ หนึ่งคือผมดูแลคนทุกระดับตั้งแต่บนยอดเขาหิมาลัยจนถึงใต้ภูเขาน้ำแข็ง สอง ผมดูแลคนตั้งแต่ 8 ขวบถึง 80 ปี และสาม ผมสามารถขายได้ตลอด 24 ชั่วโมง ทั้งออฟไลน์ ออนไลน์ และโมบายล์” ดร.ดอยธิเบศร์แจกแจง นี่เองจึงเป็นรากฐานของ AIC ที่เขาสรุปเป็นคำขวัญ “The Next Level of Passion Investment” ซึ่งไม่เหมือนแกลเลอรีแสดงงานศิลปะทั่วไป แต่เป็น “ต้นแบบนวัตกรรมสร้างสรรค์เพื่อสังคมอย่างยั่งยืน”

ครึ่งปีของการจัดตั้ง AIC คือผลลัพธ์จากการตกผลึกปัญหาที่เขาพบมาตลอดทั้งชีวิต โดยใช้ประสบการณ์ทั้งหมด ทั้งในฐานะศิลปิน ผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์ นักลงทุน และผู้เฝ้ามองตลาดที่สร้างมูลค่าได้จริง บวกกับการใช้เวลาหลายปีในการพัฒนาแพลตฟอร์มอัจฉริยะแบบไร้ขีดจำกัด ทำให้ AIC มีองค์ประกอบสำคัญที่สร้างความโดดเด่นและความไว้วางใจจากเหล่านักลงทุนและศิลปิน นั่นคือโครงสร้างการบริหารจัดการผลประโยชน์ที่ชัดเจน โปร่งใส และเป็นธรรม ซึ่ง ดร.ดอยธิเบศร์ตั้งใจให้เป็น “ต้นแบบ” (role model) ของอุตสาหกรรม ภายใต้สูตรตัวเลข 100-35-5-10-20

เขาอธิบายอย่างละเอียดว่า เมื่อเกิดการซื้อขายขึ้น AIC จะหักค่าธรรมเนียมเพียง 35 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งน้อยกว่าแกลเลอรีทั่วไปที่มักเก็บสูงถึง 50 เปอร์เซ็นต์ “ผมรู้ว่าศิลปินมักถูกเอาเปรียบ ผมจึงอยากทำตรงนี้ขึ้นมาเป็นตัวอย่าง โดยใน 35 เปอร์เซ็นต์นั้น ผมจะหักออกทันที 5 เปอร์เซ็นต์เพื่อบริจาคให้การกุศลต่างๆ เช่น มูลนิธิรามาธิบดี และอีก 10 เปอร์เซ็นต์จะแบ่งให้พันธมิตรในระบบนิเวศของเรา” นั่นหมายความว่า AIC จะเหลือผลตอบแทนเพียง 20 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งเขามองว่าเป็นตัวเลขที่เพียงพอสำหรับการขับเคลื่อนแพลตฟอร์มด้วยความบริสุทธิ์ใจ

อ่านเพิ่มเติม: สำรวจไฮไลต์งาน ‘Art SG 2026’ อาร์ตแฟร์ระดับนานาชาติ ณ ประเทศสิงคโปร์ 23 - 25 ม.ค. 2026

นอกเหนือจากการเป็นพื้นที่ซื้อขาย AIC ยังทำหน้าที่เป็น “solution provider” แบบครบวงจร ตั้งแต่การรับรองความแท้ (certification) โดยร่วมมือกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ไปจนถึงบริการ Art Law Firm เพื่อดูแลเรื่องกฎหมายและลิขสิทธิ์ ที่ปรึกษาด้านการลงทุน และบริการอื่นๆ แบบครบจบในที่เดียว ดร.ดอยธิเบศร์ยังย้ำว่า พื้นที่จัดแสดงงานศิลปะของ AIC ไม่ได้มีเพียงแค่ในแกลเลอรี แต่ “ทั้งโลกคือพื้นที่แสดงงานศิลปะ” โดยสามารถใช้ทุกพื้นที่เป็นที่จัดแสดง และทุกเครือข่ายจะช่วยกระจายผลงานศิลปะไปจัดแสดงในทุกพื้นที่ ตั้งแต่พื้นที่จัดแสดงนิทรรศการ ศูนย์การค้า โรงแรม บ้าน งานอีเวนต์—ทุกที่จะมีศิลปะหมุนเวียนเปลี่ยนไปตลอดเวลา หรือบริการ Mobile Museum ที่พร้อมขนงานศิลปะระดับมาสเตอร์พีซ พร้อมผู้เชี่ยวชาญไปให้ลูกค้าได้พิจารณาถึงที่บ้าน นี่คือการยกระดับการลงทุนให้กลายเป็นประสบการณ์ระดับไฮเอนด์ที่หาไม่ได้จากที่ไหนในโลก

“ผมน่าจะเป็นคนแรกของโลกที่คิดแพลตฟอร์มที่เรียกว่า ultimate luxury platform แบบครบจบทุกปัญหาในที่เดียว ตั้งแต่การซื้อ การขาย การแลกเปลี่ยน การให้เช่า การให้บริจาค และสินทรัพย์ดิจิทัล รวมถึงการดูแลศิลปินและนักสะสมอย่างครบวงจร” เขากล่าวอย่างภาคภูมิใจ ซึ่งหากย้อนความหลัง เขายังเป็นคนแรกที่นำเสนอผลงานศิลปินไทยกว่า 150 ชีวิต กว่า 1,500 ผลงาน ในรูปแบบ NFT ในงาน Thailand Digital Arts Festival 2022 (TDAF) ที่นอกจากได้รับชมงานศิลปะแบบออฟไลน์ นักสะสมก็ยังสามารถซื้อเป็นสินทรัพย์ดิจิทัล NFT ได้ด้วย หรือการสร้างสรรค์ผลงานของบิดาในรูปแบบอาร์ตทอยที่มาก่อนกาลมากกว่า 10 ปี

เมื่อถามถึงแรงบันดาลใจที่หล่อหลอมให้เขากลายเป็น “architect of passion” ในวันนี้ ดร.ดอยธิเบศร์มักอ้างถึงคำสอนที่ดูเหมือนจะเป็นปริศนาของบิดาเสมอ “พ่อผมเคยพูดเล่นๆ ว่า รู้หรือไม่ ว่าสุดยอดของการทำธุรกิจคืออะไร… คือการขายของที่เราไม่มี ให้กับคนที่ไม่อยากได้” แม้จะเป็นคำกล่าวเชิงตลกร้ายที่เขายังไม่เข้าใจนัก แต่สิ่งที่เขารับรู้คือการสอนให้รู้จักสร้างคุณค่าจากสิ่งที่จับต้องไม่ได้ ให้กลายเป็นความศรัทธาที่ประเมินค่าไม่ได้ เขายังเปรียบศิลปินว่าเป็นเหมือน “มนุษย์ถ้ำ” ที่มักหันหลังให้กับโลกภายนอกและสื่อสารกับคนอื่นไม่เป็น ดังนั้น หน้าที่ของเขาจึงเป็นการนำจิตวิญญาณเหล่านั้นมาปรับมายด์เซ็ตใหม่ให้เข้ากับโลกปัจจุบัน ที่ไปไกลกว่าบนผนังถ้ำหรือบนผืนผ้าแคนวาส

“ผมเชื่อว่าผู้คนจะต้องการซึมซับอะไรที่ไม่ใช่แค่หน้าจอดิจิทัล แต่อยากเห็นร่องรอยของสิ่งที่ทำด้วยฝีมือมนุษย์ที่เป็นของแท้ (authenticity)” อย่างไรก็ตาม เขาไม่ได้ปฏิเสธโลกดิจิทัล แต่กลับมองหาวิธีเชื่อมโยงมันเข้าด้วยกันอย่างแยบยล ผ่านโมเดลที่เขาคิดค้นเป็นคนแรกๆ ของโลก คือการสร้างกรรมสิทธิ์ครอบครองทั้งในโลก physical และ digital ไปพร้อมกัน ดังที่เขาทำมาแล้วในปี 2022 เพื่อให้ศิลปินมีโอกาสสร้างรายได้ได้ถึงสองโลกจากผลงานเพียงชิ้นเดียว

ก้าวต่อไปของ ดร.ดอยธิเบศร์ ดัชนี และ AIC คือการผลักดันให้ประเทศไทยกลายเป็น “The Eternal Treasure of Asia” หรือศูนย์กลางมรดกทางศิลปะชั่วนิรันดร์แห่งเอเชีย เขาเชื่อมั่นว่าหากทุกภาคส่วนร่วมมือกัน ศิลปะไทยจะไม่ได้หยุดอยู่แค่การติดข้างฝาผนัง แต่จะเป็น “soft power” ที่แข็งแกร่งและยั่งยืน

และในโอกาสที่โลกเคลื่อนตัวสู่ศักราชใหม่ เราได้ขอให้ ดร.ดอยธิเบศร์ มองลึกไปถึงแนวโน้มของตลาดศิลปะในปี 2026 ผ่านคำว่า “ART” ซึ่งเขาก็ได้ถอดรหัสผ่านอักษรสามตัวนี้ เพื่อนิยามความเป็นไปของศิลปะตามบริบทแห่งคุณค่าที่อยู่เหนือกว่าความสวยงาม ตามความเชื่อว่า “ศิลปะคือกุญแจไขจักรวาล” ที่ไม่ได้มีไว้เปิดประตูหอศิลป์ที่จัดแสดงผลงานศิลปะเพียงอย่างเดียว แต่มีไว้เปิด “ประตูหัวใจ” ของมนุษย์ เพื่อสร้างคุณค่าและมูลค่า เพื่อนำไปสู่หนทางแห่งความยั่งยืนที่แท้จริง ได้แก่

A - Authentic (ความจริงแท้):

ในยุคที่ AI สามารถผลิตความงามได้อย่างไร้ขีดจำกัด ศิลปะในปี 2026 จึงย้อนกลับสู่ “รากเหง้าและร่องรอยของความเป็นมนุษย์” มันคือการพิสูจน์ถึงตัวตนและจิตวิญญาณที่เทคโนโลยีเลียนแบบไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็น อารมณ์ ความรู้สึก และบาดแผลในหัวใจ

R - Resilience & Radical Giving (การปรับตัวและการให้ที่ยิ่งใหญ่):

ศิลปะในปีนี้ไม่ใช่แค่วัตถุจัดแสดงในนิทรรศการ แต่คือ “พลังแห่งการฟื้นฟู” (resilience) ที่ช่วยให้ผู้คนลุกขึ้นใหม่ได้จากความเหนื่อยล้า และการแปรเปลี่ยนมูลค่าศิลปะให้กลายเป็น “ทาน” (radical giving) หรือการช่วยเหลือสังคมอย่างเป็นรูปธรรม สอนให้คนรู้จักการให้และเสียสละ รวมถึงการรักษาสมดุลระหว่าง “เทคโนโลยี” และ “หัวใจ” เมื่อ AI เข้ามามีบทบาทสำคัญในชีวิต สิ่งที่สำคัญยิ่งกว่าคือการรักษา “ความเป็นมนุษย์” เพราะ “หัวใจ” คือซอฟต์แวร์ที่สำคัญที่สุดของจักรวาล

T - Transcendence (การก้าวข้ามสู่ความยั่งยืน):

ศิลปะคือ “กุญแจไขจักรวาล” ที่ก้าวข้ามทุกมิติ ทั้งก้าวข้ามระหว่างโลกจริงและโลกเสมือน เรียนรู้การใช้เทคโนโลยีเพื่อเสริมสร้างการพัฒนาผลงานศิลปะ แต่ไม่ยอมให้เทคโนโลยีมาแทนที่จิตวิญญาณ, การก้าวข้ามกำแพงภาษาและวัฒนธรรม เชื่อมโยงโลกให้เป็นหนึ่งด้วย “ภาษาใจ”, การก้าวข้ามจากการสร้างชื่อเสียงให้ตนเอง ไปสู่การสร้าง “มรดกทางปัญญา” เพื่อมวลมนุษยชาติ และการสร้างความยั่งยืนที่มากกว่าเดิม เช่น เน้นใช้วัสดุรักษ์โลก วัสดุรีไซเคิล วัสดุจากธรรมชาติ และไร้สารพิษ เพราะนักสะสมสายเขียวหรือผู้ซื้อที่เน้นจริยธรรมจะเลือกงานที่มีจริยธรรมและสะท้อนคุณค่าด้านสิ่งแวดล้อม ระบบขนส่งสีเขียว แกลเลอรีและอาร์ตแฟร์ลดคาร์บอนฟุตพริ้นต์ เน้นขนส่งทางเรือและใช้พลังงานหมุนเวียน ศิลปะยั่งยืน (slow art) เน้นความประณีตและการใช้งานในระยะยาว มากกว่าการผลิตปริมาณมากเพื่อกระแสชั่วคราว และความโปร่งใส ตรวจสอบที่มาของงานศิลปะอย่างเข้มงวด

ในการสนทนานี้ ดร.ดอยธิเบศร์ได้ทิ้งท้ายถึงนักสะสมทุกคนว่า ไม่ว่าโลกจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร ความจริงใจและความเสียสละคือหัวใจสำคัญของการสร้างคุณค่าที่ยั่งยืน “ถ้าคุณเอามูลค่ามานำคุณค่า มันจะค่อยๆ ลดลง แต่ถ้าคุณสร้างคุณค่าให้เป็นที่ประจักษ์ มูลค่าจะตามมาเองเสมอ”

อ่านเพิ่มเติม:

Hirono & LANG ศิลปะแห่งความเปราะบาง และโลกหม่นที่งดงาม

จากทับหลัง ‘นารายณ์บรรทมสินธุ์’ สู่ ‘ประติมากรรมสำริดกลุ่มประโคนชัย’ รู้จัก 6 วัตถุโบราณที่ทวงคืนกลับสู่ประเทศไทยได้สำเร็จ

อัญมณีแห่ง GEM: 10 ศิลปวัตถุเอกของโลกยุคฟาโรห์ตุตันคาเมน