Nhà ngoại giao Tôn Nữ Thị Ninh: “Tôi muốn kể câu chuyện Việt Nam với thế giới”

Khi nói về “Thời khắc Việt”, bà nhiều lần nhấn mạnh thương hiệu đất nước, về yếu tố con người Việt Nam qua chiều dài lịch sử. Theo bà, thương hiệu của một đất nước, hay nói cụ thể là Việt Nam, được thể hiện qua những yếu tố nào, và ra sao? 

Khi bước đầu khảo sát về thương hiệu đất nước và căn tính của người Việt, dân tộc Việt, tôi nhận thấy thương hiệu đất nước là sự kết hợp của 3 chiều kích. Đầu tiên là nguồn lực, là những gì hay nhất, mạnh nhất, độc đáo nhất của đất nước. Với một đất nước như Việt Nam, nguồn lực quý nhất là con người - vô cùng thân thiện, cởi mở, mến khách so với các dân tộc khác. Thứ hai là ước vọng - Việt Nam muốn được biết đến, tôn trọng, tạo cảm hứng bằng điều gì. Thứ ba là cảm nhận từ bên ngoài, vì suy cho cùng, thương hiệu quốc gia là điều quốc gia tự muốn khẳng định với bản thân, giới thiệu cho thế giới. 

Thương hiệu đất nước là điều đã được nhiều quốc gia lưu tâm và tạo dựng từ lâu. Theo bà, Việt Nam có thể học hỏi theo mô hình thương hiệu đất nước nào, và có những điểm tương đồng trong văn hoá, lịch sử, chính trị và xã hội nào giữa hai nước để bà đưa ra lựa chọn đó? 

Theo tôi, bảo Việt Nam chỉ cần một mô hình thương hiệu đất nước mà thôi thì sẽ không phù hợp, vì lâu nay trong nghề đối ngoại, Việt Nam là một giao điểm giữa hai tiểu vùng văn hóa: Đông Nam Á và Đông Bắc Á. Trong các nước ASEAN, chỉ có một mình Việt Nam có thế hai chân như vậy. Singapore cũng có thể xem là một trường hợp tương tự, nhưng cộng đồng gốc Ấn ở đó không đáng kể so với cộng đồng người Hoa. Đó là một đặc thù của riêng Việt Nam, biến chúng ta thành nhịp cầu, là nơi dung hòa giữa hai khu vực, là một yếu tố hay mà ta chưa có đủ sự chú ý. 

Thứ hai, chúng ta là cựu thuộc địa của Pháp, đã tiếp thu khá đậm nét văn hóa châu Âu từ kiến trúc, ẩm thực, văn hóa, đến thời trang... Thế nên, trong tổng thể châu Á – Thái Bình Dương, Việt Nam là một giao điểm, rất dễ dàng thích nghi với các nền văn hoá khác nhau, cởi mở và dễ dàng tương tác.

Xem thêm: Asia's Most Influential Entertainers 22024: Những người truyền cảm hứng cho nghệ thuật Việt Nam

Định vị thương hiệu đất nước là câu chuyện về lý thuyết, còn thực hành thì sao? Những hoạt động cụ thể sau diễn đàn Thời khắc Việt là gì, và hướng tới thực hiện mục đích gì, thưa bà?

Hàn Quốc là nước tập trung vào kinh tế trong văn hóa, xuất khẩu Kpop ra nước ngoài. Tuy nhiên, từ góc độ là một quốc gia khác nhìn vào, chúng ta sẽ ít thấy chiều dài lịch sử và phức hợp văn hóa của Hàn Quốc, trong khi tại Việt Nam, định vị này là vô cùng quan trọng. Điều đó cần một quá trình chứ không phải ngày một ngày hai là có thể làm được, và trong quá trình đó, rất cần sự điều phối từ nhà nước và sự tham gia từ các thành phần xã hội. 

Hiện tại, bản thân tôi đang đưa ra cách tiếp cận, định vị, xây dựng và quảng bá thương hiệu Việt Nam. Với Diễn đàn Thời khắc Việt, tôi bắt đầu khơi tạo câu chuyện Việt Nam để quảng bá chính mình, trong đó có các chiều kích từ lịch sử đến văn hóa, kinh tế và thương mại, và cả ngoại giao nhưng cái để truyền tải và bao trùm lên tất cả các khía cạnh là con người và dân tộc Việt Nam.

Xem thêm: Asia's Most Influential Leaders in Fashion 2024: Những gương mặt thay đổi ngành thời trang Việt Nam

Quan sát những chuyển biến của con người và dân tộc trong hàng chục năm nay, bà có thể chia sẻ những đúc kết của mình về sự tương đồng và khác biệt trong các thế hệ, từ 6X, 7X, 8X, 9X, và 10X, về tư duy, cách sống, và tiềm năng phát triển? Thách thức lớn nhất đối với thế hệ trẻ hiện tại là gì? 

Kishore Mahbubani, nhà ngoại giao Singapore từng viết cuốn sách “The Asian 21st Century” (Thế kỷ 21 của Châu Á), nói rằng trong thế kỷ 17, 18, 19 và 20, phương Tây là châu lục chính yếu của trật tự thế giới, đóng góp cho nhân loại nhiều nhất. Thế kỷ 21 lại chứng kiến sự trỗi dậy của Châu Á; những văn minh lâu đời của Trung Hoa, Ấn Độ đang được phục hưng. Tôi rất đồng tình với ông. Với sự vươn lên của Châu Á, đây chính là cơ hội cho Việt Nam. So với phương Tây, ta có sự gắn bó với gia đình, cộng đồng, và đất nước sâu sắc hơn. Phương Tây, trong khi đó, lại đề cao chủ nghĩa cá nhân và xa rời các sợi dây gắn kết với cộng đồng. Nhờ đó, dân tộc của chúng ta bám rễ vững chãi hơn. Đây là lợi thế mà tuổi trẻ phải hiểu, chứ đừng chỉ chạy theo công nghệ mà phương Tây đang đi đầu (trên thực tế, ở lĩnh vực công nghệ, châu Á cũng đang làm đổi chiều cuộc chơi). Tuổi trẻ cần nhìn vào đó mà trở về cội nguồn, tìm về chiều dài lịch sử, có một “sense of belonging” - biết mình thuộc về đâu. 

Tôi là người đi nhiều, tiếp xúc nhiều, nhưng chưa bao giờ cảm thấy mình mất bản sắc Việt Nam. Những đối tác nước ngoài làm việc với tôi luôn luôn tôn trọng văn hóa Việt Nam mà tôi thể hiện. Bài toán đặt ra cho tuổi trẻ chính là: Hòa đồng với thế giới, nhưng vẫn rất Việt Nam.

Bà nhiều lần đề cập đến tầm quan trọng của văn hóa trong việc định hình đời sống tinh thần và vật chất của con người. Theo bà, yếu tố cốt lõi trong văn hóa của người Việt là gì? Và làm thế nào để chúng ta có thể gìn giữ được cái cốt lõi ấy trong thời đại công nghệ thông tin với những chuyển biến nhanh trong đời sống kinh tế - xã hội? 

Chung quy lại, văn hóa định vị và định tính một cộng đồng dân tộc xuyên thời gian và không gian, văn hóa là một tổng thể sống muôn màu muôn vẻ, chuyển động theo thời gian và cuộc sống, kết hợp truyền thống và di sản dân tộc với hơi thở của thời đại và nhân loại. Văn hóa phải sáng tạo để trường tồn, mỗi thế hệ vừa gìn giữ, vừa đổi mới và làm phong phú thêm di sản văn hóa của dân tộc. Nhờ công nghệ, cộng đồng người Việt trong và ngoài nước cần kết nối, tương tác, tạo động lực hiệu quả và nguồn lực đầy đủ hơn để khơi dậy và nuôi dưỡng sáng tạo, đảm bảo sức sống và thu hút của văn hóa Việt Nam trong hội nhập quốc tế.

Chúng ta nên đi theo hướng nào: đa văn hóa, đa bản sắc và phát triển đa ngành để tất cả mọi người đều có thể phát huy được sức mạnh của mình; hay lấy văn hóa dân tộc làm cốt lõi, từ đó phát huy sở trường? 

Tôi sẽ nói một cách ngắn gọn rằng có nhiều con đường, nhiều phương thức, nhưng cuối cùng vẫn là kết hợp Chung và Riêng. Làm sao kết hợp sáng tạo, nổi bật, độc đáo và hấp dẫn. Đối với tuổi trẻ, phải cho họ thấy rõ: cái Chung là thế giới, Riêng là dân tộc và cá nhân; chứ không phải Chung là thế giới và dân tộc, và Riêng là cá nhân. Cần làm rõ: Nếu lấy cái toàn cầu là cái Chung, thì dân tộc là cái Riêng; còn nếu lấy dân tộc là cái Chung, thì cá thể là cái Riêng – nghĩa là một cá thể 3 lớp chứ không phải 2 lớp.

Xem thêm: Asia's Most Influential Athletes 2024: Những vận động viên bước ra sân chơi quốc tế

Bà có thể chỉ ra sự khác biệt của một dân tộc và đất nước được phát triển dựa tên nền tảng văn hóa và giáo dục vững chắc, nhất quán không? Trong tầm nhìn trăm năm, sự khác biệt này sẽ mang đến những ưu và khuyết điểm gì? 

Việt Nam ở một vị thế rất thuận lợi để tôn trọng và lấy bản sắc dân tộc của các nước làm chiều kích quan trọng trong hợp tác. Việc chủ nghĩa dân túy xuất hiện ở châu Âu chính là sự khẳng định tầm quan trọng và bản chất không thể thiếu của bản sắc dân tộc. Việt Nam nên tiếp cận điều đó từ góc độ tích cực, nghĩa là không thu mình lại, tự tin đón nhận thế giới bên ngoài và những người thuộc về văn hóa khác vì bản thân “cắm rễ” vững chắc vào căn tính, bản sắc Việt Nam.

Tôi nhận thấy bà từng nhấn mạnh vào sự đặc biệt của bản thân khi nói về tính cách. Vậy theo bà, sự đặc biệt, hay khác biệt, của một cá nhân hay tập thể có quan trọng? Ở thời điểm này, tính cá nhân (vốn là yếu tố được các quốc gia phương Tây đề cao) hay cộng đồng (vốn thuộc về căn tính của các quốc gia phương Đông) mới là điều chúng ta cần theo đuổi?  

Tôi nhận thấy các quốc gia phương Đông ghi nhận sự đóng góp và tạo giá trị, đặc biệt là kinh tế và văn hóa, của phương Tây trong một số thế kỷ đã qua, nhưng không nên lệ thuộc mà cần phải vươn lên để chính chúng ta tham gia tạo giá trị. Nói cách khác, quá trình này cần phải có 2 chiều: ta vẫn cởi mở với thế giới bên ngoài, nhưng đã đến lúc, chúng ta có đủ sức mạnh kinh tế, văn hóa và vị thế quốc tế để chính châu Á nói chung, Việt Nam nói riêng, đóng góp và xây dựng giá trị.

Đọc thêm: Asia's Most Influential Creatives 2024: Những gương mặt truyền cảm hứng trong lĩnh vực sáng tạo

Một thực tế rõ ràng: sự kiến tạo hòa bình cũng là nét đặc sắc mà sao chúng ta không nghĩ đến? Con người Việt Nam luôn hướng tới tương lai, nhưng vẫn gìn giữ quá khứ - trong bảo tàng, trong sách sử, trong giáo dục - và thường xuyên phải ứng phó giải quyết bài toán không dễ dàng về lồng ghép, chung sống giữa hiện tại và cuộc sống với quá khứ và truyền thống. Làm sao ý thức lịch sử không kìm hãm mà ngược lại làm bàn đạp, tạo cảm hứng và sức mạnh cho sự tiếp tục vươn lên của đất nước và dân tộc. Không để những rào cản của quá khứ ngăn chặn tương lai và liên tục tiến về phía trước - đó chính là điều mà chúng ta cần lưu ý.

Tatler Asia’s Most Influential là danh sách những nhân vật góp phần định hình thế giới của chúng ta ngày nay. Asia’s Most Influential tập hợp những gương mặt tạo nên sự đổi mới sáng tạo nhất trong khu vực, những tên tuổi lớn trong ngành và những nhà lãnh đạo tài năng đang tạo ra tác động tích cực ở Châu Á và hơn thế nữa. Xem danh sách đầy đủ tại đây.

Tatler Vietnam - Nhã Tập Tinh Hoa sẽ chính thức vinh danh các nhân vật thuộc danh sách Asia's Most Influential Vietnam 2024 tại Tatler Vietnam Launch - Enter A New Kingdom vào ngày 04.12.2024.

Credits

Managing Director: Hami Tran

Editor-in-Chief: Nikita Chu

Art Director: Andy Tran

Managing Editor: Sade Ho

Photographer: Võ Trần Việt Thanh

Videographer: Luân Nguyễn

Producer: nakhoi

Stylist: Hasley Nguyen

Styling Assistant: KimBe

Makeup Artist: Uyên Phan

Set Designer: Lâm Minh Trung

Costume: GIAN SAIGON, SPICANIST

Lighting & Location: Nina Next Space

ĐỌC THÊM

Phía sau hào quang của những người có sức ảnh hưởng nhất Hàn Quốc

7 nữ kiến trúc sư truyền cảm hứng trên khắp châu Á

Phụ nữ đã làm gì để truyền tải thông điệp tích cực về bình đẳng giới?