Cover Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng phần cứng AI
Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng phần cứng AI
1 / 1
Giá trị xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) của Việt Nam đã vượt 50% GDP trong năm 2026, tăng mạnh từ khoảng 30% GDP một năm trước. Tỷ lệ này cao nhất trong các nền kinh tế đang phát triển Đông Á và Thái Bình Dương, theo World Bank
Tại họp báo cập nhật kinh tế Đông Á và Thái Bình Dương tháng 10/2026, World Bank cho biết, các mặt hàng liên quan đến AI đóng góp hơn 70% vào tổng mức tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Quy mô này đưa phần cứng AI trở thành một động lực đáng kể của hoạt động thương mại trong nước.
Tuy nhiên, phần lớn giá trị xuất khẩu nằm ở các sản phẩm đã được lắp ráp hoàn chỉnh. Máy tính, máy chủ và thiết bị định tuyến chiếm khoảng 60% cơ cấu xuất khẩu hàng AI của Việt Nam. Theo World Bank, sự tham gia của các nền kinh tế đang phát triển trong chuỗi AI chủ yếu tập trung ở những công đoạn như lắp ráp, kiểm thử và đóng gói, vốn có giá trị gia tăng thấp hơn. Việt Nam vì vậy đang giữ một mắt xích quan trọng trong dòng chảy hàng hóa giữa các trung tâm sản xuất linh kiện và thị trường tiêu thụ. Trung Quốc là nguồn cung cấp lớn các đầu vào trung gian cho chuỗi AI khu vực, trong khi Việt Nam nhập khẩu linh kiện, hoàn thiện sản phẩm và xuất khẩu sang các thị trường chính.
Đọc thêm: Một người chỉ huy đội quân AI: Viết lại định nghĩa doanh nghiệp
Động lực tăng trưởng đi cùng rủi ro
Sự mở rộng của ngành sản xuất phần cứng AI diễn ra cùng với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tăng lên mức cao nhất trong 5 năm. Đây là một trong những động lực hỗ trợ tăng trưởng kinh tế Việt Nam, khi GDP tăng 8,3% trong nửa đầu năm 2026 và World Bank dự báo cả năm đạt 7,4%. Nhưng mô hình tăng trưởng này cũng khiến Việt Nam nhạy cảm hơn với biến động của nhu cầu AI toàn cầu. Nếu đầu tư vào AI trên thế giới chững lại, nhu cầu đối với máy chủ, thiết bị mạng và các sản phẩm phần cứng liên quan có thể giảm, từ đó tác động tới hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam.
1 / 1
Áp lực còn xuất hiện ở phía nhập khẩu. Doanh nghiệp tăng nhập khẩu để tích trữ linh kiện chip và điện tử trong khi giá nhiên liệu tăng cao, khiến nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Dự trữ ngoại hối của Việt Nam được dự báo giảm xuống dưới mức tương đương hai tháng nhập khẩu trong năm 2026.
Vị trí lớn trong chuỗi cung ứng phần cứng vì vậy đem lại cả động lực tăng trưởng và mức độ phụ thuộc lớn hơn vào chu kỳ công nghệ toàn cầu.
Việt Nam tiếp nhận AI nhanh ở cấp độ người dùng
Ở thị trường trong nước, dữ liệu của World Bank cho thấy Việt Nam cũng đang tiếp nhận AI tạo sinh (GenAI) với tốc độ đáng chú ý. Tỷ lệ cá nhân sử dụng GenAI tại Việt Nam đạt khoảng 24–26% trong quý I/2026, cao hơn mức trung bình toàn cầu khoảng 19–20%/. Việt Nam cùng Malaysia, Philippines và Trung Quốc nằm trong nhóm có mức độ sử dụng GenAI cao của khu vực. Trong khi đó, phần lớn các nền kinh tế đang phát triển khác vẫn cách khá xa mức trung bình toàn cầu.
1 / 1
Khoảng cách này một phần phản ánh điều kiện tiếp cận công nghệ. Ở Campuchia, Lào và Papua New Guinea, tỷ lệ người dân sử dụng các công cụ GenAI còn rất thấp, trong bối cảnh hạ tầng internet và thiết bị kết nối vẫn hạn chế.
Tuy nhiên, mức độ sử dụng cao của người dân chưa cho thấy Việt Nam đã ở vị trí tương ứng trong năng lực phát triển AI. Theo World Bank, hoạt động đổi mới AI tiên tiến trong khu vực vẫn tập trung chủ yếu tại Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Đọc thêm: Tatler Front & Female Awards 2026: Đêm của những dấu ấn
Từ sử dụng đến thích ứng công nghệ
Một hướng đi của các nền kinh tế đang phát triển là điều chỉnh công nghệ có sẵn cho nhu cầu trong nước, thay vì tự xây dựng toàn bộ hệ thống AI từ đầu. World Bank cho rằng với những nhiệm vụ cụ thể, các ứng dụng dựa trên mô hình có trọng số mở có thể giảm chi phí và đáp ứng những nhu cầu chuyên biệt.
Việt Nam đã xuất hiện những mô hình theo hướng này, ví dụ như VinaLLaMA được phát triển cho ngôn ngữ và dữ liệu địa phương. Một số ứng dụng cũng đã được đưa vào những lĩnh vực có nhu cầu cụ thể như giáo dục, y tế và du lịch.
Một AI coach dành cho người nói tiếng Việt đã trở thành một trong những công cụ học ngôn ngữ phổ biến tại Việt Nam. Các hệ thống hỗ trợ phân tích hình ảnh y tế cũng được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán tại những cơ sở thiếu nguồn lực. Trong lĩnh vực lưu trú và du lịch, các doanh nghiệp nhỏ sử dụng AI để tạo hình ảnh quảng bá và điều chỉnh giá theo nhu cầu.
Những trường hợp này cho thấy một cách tiếp cận khác với việc cạnh tranh bằng những mô hình AI lớn nhất. Công nghệ được điều chỉnh Theo ngôn ngữ, dữ liệu và nhu cầu cụ thể để tạo ra giá trị ngay cả khi quốc gia đó không sở hữu năng lực tính toán ở quy mô lớn.
AI chưa trở thành nhu cầu phổ biến trong tuyển dụng
Dữ liệu thị trường lao động cho thấy quá trình AI hóa cũng chưa tạo ra nhu cầu nhân lực lớn tại Việt Nam. Tính đến tháng 4/2026, khoảng 1,2% tin tuyển dụng trực tuyến tại Việt Nam yêu cầu các kỹ năng liên quan đến AI. Tỷ lệ này cao hơn Philippines và Indonesia, khoảng 1%, Malaysia khoảng 0,7% và Thái Lan khoảng 0,5%, nhưng cách khá xa Singapore, khoảng 6%/ Tại một số nền kinh tế ngoài khu vực như Ba Lan và Ấn Độ, tỷ lệ này cũng đạt khoảng 2–3%. World Bank lưu ý dữ liệu tuyển dụng trực tuyến chủ yếu phản ánh khu vực chính thức và các công việc có kỹ năng trung bình, cao, do đó không đại diện cho toàn bộ thị trường lao động.
1 / 1
Các tin tuyển dụng yêu cầu kỹ năng AI thường đồng thời đòi hỏi toán học, tư duy phản biện, giao tiếp và hợp tác. Với các nền kinh tế thu nhập trung bình như Việt Nam, World Bank cho rằng nhu cầu nhân lực còn nằm ở kỹ thuật viên, kỹ sư, nhà quản lý và lao động có năng lực số, trong khi kỹ năng kỹ thuật và quản lý nâng cao vẫn khan hiếm.
Nhìn chung, Việt Nam hiện được nhìn nhận có vị trí lớn trong chuỗi cung ứng phần cứng AI, đồng thời có tốc độ tiếp nhận GenAI cao ở cấp độ người dùng. Nhưng hai chỉ dấu này chưa phản ánh đầy đủ khả năng tạo ra giá trị từ AI trong nền kinh tế. World Bank cho rằng thách thức tiếp theo là mở rộng từ năng lực sản xuất phần cứng và sử dụng công cụ sang kỹ năng, ứng dụng và năng lực AI có giá trị gia tăng cao hơn.
ĐỌC NGAY
Việt Nam thuộc nhóm thăng hạng chỉ số đổi mới sáng tạo nhanh nhất
