Cover TS Cao Anh Tuấn trở về Việt Nam khởi nghiệp với Genetica – công ty tiên phong ứng dụng AI vào giải mã gen, mở ra hướng đi mới cho y học chính xác tại Việt Nam và khu vực
TS Cao Anh Tuấn trở về Việt Nam khởi nghiệp với Genetica – công ty tiên phong ứng dụng AI vào giải mã gen, mở ra hướng đi mới cho y học chính xác tại Việt Nam và khu vực
1 / 1
Từ nước Mỹ, TS Cao Anh Tuấn trở về Việt Nam khởi nghiệp với Genetica – công ty tiên phong ứng dụng AI vào giải mã gen, mở ra hướng đi mới cho y học chính xác tại Việt Nam và khu vực
Trò chuyện cùng Tatler Vietnam, TS Cao Anh Tuấn chia sẻ hành trình của một nhà khoa học – doanh nhân công nghệ dám chọn con đường khó. Qua đó, độc giả thấy được không chỉ chiến lược ứng dụng AI trong lĩnh vực gen, mà còn tầm nhìn về tác động xã hội, chiến lược R&D quốc gia, và vai trò của những nhà lãnh đạo công nghệ trong việc đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu đổi mới sáng tạo.
Đọc thêm: Xây AI kiểu Việt Nam: Phi lợi nhuận, mở, và vì cộng đồng
Thưa anh, điều gì đã thôi thúc anh rời vị trí ổn định tại Mỹ để quay về Việt Nam khởi nghiệp trong lĩnh vực giải mã gene bằng AI?
TS Cao Anh Tuấn: Tôi nhận ra cơ hội ở Việt Nam và châu Á lớn hơn. Trước đó, tôi tập trung giải mã gen cho người Mỹ gốc Á, rồi tự hỏi: “Tại sao không về một nước châu Á để làm trực tiếp cho người châu Á?” Ban đầu, tôi chọn Singapore.
Một tối ở San Francisco, có lãnh đạo Việt Nam hỏi: “Sao các em là người Việt mà không về Việt Nam, lại chọn Singapore?” Tôi xa Việt Nam từ năm 18 tuổi, cũng có phần e ngại vì không hiểu rõ tình hình. Nhưng sau khi tìm hiểu, tôi thấy cơ hội ở Việt Nam rất lớn.
Một lãnh đạo khác cũng khuyên: “Cứ về đi, Việt Nam thay đổi nhiều rồi.” Tôi về TP Hồ Chí Minh, chỉ trong ba ngày đã gặp được lãnh đạo 10 bệnh viện – điều gần như không thể ở Mỹ. Tôi gọi về cho team ở Mỹ và khẳng định: chắc chắn phải về Việt Nam. Đó là bước ngoặt.
Khi quyết định về nước, anh hình dung thế nào về cơ hội khởi nghiệp?
TS Cao Anh Tuấn: Tôi thấy nhiều thách thức. Thách thức đầu tiên là khác biệt sản phẩm. Ở Mỹ, đã có nhiều công ty như 23andMe, còn ở Đông Nam Á gần như chưa có gì. Tôi phải thay đổi chiến lược: thay vì xây một nền tảng hỗ trợ, chúng tôi phải trực tiếp làm sản phẩm, chứng minh ý tưởng cốt lõi cho thị trường.
Thách thức thứ hai là công nghệ còn quá mới. Năm đầu, nhiều người không tin có thể tách DNA từ nước bọt, họ nghĩ phải lấy máu hay tủy xương. Chúng tôi mất gần một năm chỉ để giáo dục thị trường rằng lấy mẫu nước bọt là khả thi. Và quan trọng nhất là môi trường. Bay Area ở Mỹ đi trước Đông Nam Á khoảng 5–7 năm về công nghệ và đổi mới. Về Việt Nam, chúng tôi phải chấp nhận sự chậm hơn đó.
Above TS Cao Anh Tuấn chia sẻ hành trình của một nhà khoa học – doanh nhân công nghệ dám chọn con đường khó.
TS Cao Anh Tuấn chia sẻ hành trình của một nhà khoa học – doanh nhân công nghệ dám chọn con đường khó.
1 / 1
Startup “nhà giàu”
Nhưng nếu vượt qua được, công ty anh sẽ có lợi thế dẫn đầu?
TS Cao Anh Tuấn: Những năm 2017–2018, khi Genetica mới về Việt Nam, chúng tôi nhận được sự ủng hộ rất lớn. Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức hội thảo về giải mã gen ứng dụng AI – đi trước thời đại khoảng 5–7 năm. Bộ Kế hoạch và Đầu tư còn đề nghị cấp hẳn một tầng trong tòa nhà chính phủ để mở phòng lab chuẩn Mỹ. Các anh chị đã xây dựng công ty tỷ đô ở Việt Nam cũng đưa ra nhiều lời khuyên quý giá.
Thế nhưng, chính sự ủng hộ quá nhiều đó lại trở thành một “bất lợi” theo một nghĩa nào đó. Trong 2–3 năm đầu, Genetica sống trong hào quang, có đủ mọi thứ: công nghệ, bằng sáng chế, chính phủ và đối tác đều hỗ trợ. Giống như một đứa trẻ sinh ra trong gia đình quá sung túc, chúng tôi không cảm nhận được sự khắc nghiệt của khởi nghiệp: phải nỗ lực giành từng khách hàng, hay phải xoay xở trên bờ vực sống còn. Vì thế, nhiều bạn trong đội ngũ tin rằng “năm sau sẽ thành unicorn”. Hoá ra đó một ảo tưởng.
Genetica sở hữu máy King Magic Prime, công suất gấp bốn lần máy xét nghiệm Covid-19 thông thường. Trong đại dịch, nếu khai thác hết, đây có thể trở thành lợi thế lớn.
Tuy nhiên, Genetica tập trung vào phát triển công nghệ cốt lõi, chưa kịp chuyển hướng sang thương mại hóa xét nghiệm Covid-19. Trong khi đó, Prenetics (Hồng Kông) – một startup cùng lĩnh vực – đã nhanh chóng chuyển đổi phòng lab sang xét nghiệm Covid-19, trở thành trung tâm xét nghiệm hàng đầu ở Hồng Kông và Anh. Nhờ nắm bắt cơ hội, chỉ trong chưa đầy hai năm, Prenetics IPO với định giá hơn 1 tỷ USD, tăng giá trị công ty gấp 20–30 lần.
Genetica và Prenetics khởi đầu khá giống nhau, nhưng họ có tư duy kinh doanh và khả năng nắm bắt cơ hội tốt hơn. Tôi nhận ra mình quá tập trung vào công nghệ, mà chưa giỏi thương mại hóa. Đây là bài học lớn: công nghệ xuất sắc cần đi cùng chiến lược kinh doanh linh hoạt thì mới tạo ra bước nhảy vọt.
Above TS Cao Anh Tuấn đúc kết bài học lớn trong quá trình khởi nghiệp rằng công nghệ xuất sắc cần đi cùng chiến lược kinh doanh linh hoạt thì mới tạo ra bước nhảy vọt.
TS Cao Anh Tuấn đúc kết bài học lớn trong quá trình khởi nghiệp rằng công nghệ xuất sắc cần đi cùng chiến lược kinh doanh linh hoạt thì mới tạo ra bước nhảy vọt.
1 / 1
Bỏ lỡ thời điểm vàng 2020-2021, bước sang giai đoạn 2022-2023, giai đoạn khó khăn chung của kinh tế toàn cầu, Genetica đối diện với những gì?
TS Cao Anh Tuấn: Đó là giai đoạn khó khăn của Genetica. Khi đó tôi mới thấm giá trị những lời khuyên ngày xưa. Anh chị ở MoMo từng nói: xây một ngôi nhà mười tầng phải có nền móng vững chắc. Anh Lê Hồng Minh (VNG) dặn tôi từ đầu: “Em cần một người làm tài chính”. Lúc đó, tôi và vợ đều là nhà khoa học, không hiểu tài chính quan trọng thế nào. Bảy năm sau mới thấy câu nói ấy quý giá thế nào.
Đặc biệt, giai đoạn 2021 là thời của “tiền rẻ”. Nhà đầu tư tìm đến rất nhiều, nhưng tôi nghĩ công ty chưa cần vốn nên từ chối. Năm 2022, khi thị trường đảo chiều, dòng tiền khan hiếm, chúng tôi lại đang mở rộng và thiếu vốn. Đó là sai lầm lớn về quản lý tài chính. Người ta thường nói: hãy gọi vốn khi bạn không cần tiền, bởi khi cần tiền thì rất khó gọi – và điều đó hoàn toàn đúng. Nếu một ngày viết sách về hành trình 10 năm Genetica, chắc chắn sẽ có một chương riêng mang tên: “Những cơ hội ngàn vàng đã bị bỏ lỡ”.
Một bài học khác: sản phẩm phải là “must-have” (phải có) chứ không chỉ “nice-to-have” (có thì tốt). Điều nghe có vẻ đơn giản, nhưng đến khi trải qua khó khăn mới thấy thấm. Sang đến năm 2023, Genetica thực sự rơi vào khủng hoảng toàn diện.
Khi ở đáy khủng hoảng, đừng cố gồng lên để trở thành ai khác. Hãy kiên định với giá trị thật. Sẽ luôn có những người đồng hành dài hạn, tin vào giấc mơ đó. Và đôi khi, đúng như người ta nói: may mắn cũng là một phần của năng lực
Vậy thì làm thế nào mà đến hôm nay chúng ta vẫn có thể ngồi đây, trong buổi phỏng vấn này?
TS Cao Anh Tuấn: Qua khủng hoảng, tôi nhận ra một điều: cứ tập trung là chính mình. Nhiều lúc nghĩ sẽ được cứu nhờ các mối quan hệ hay sự hỗ trợ, nhưng chưa chắc. Đôi khi, khi mình sống đúng là mình, lại có “một cái gì đó từ trên trời rơi xuống” kéo mình ra khỏi vực thẳm. Tôi tin may mắn cũng có phần.
Có giai đoạn tôi gần như chấp nhận công ty sẽ thất bại. Đúng lúc đó, một người bạn làm C-level ở một công ty công nghệ trị giá khoảng 40 tỷ đô vừa nghỉ phép sinh con ở Mỹ, quay lại hỏi tôi: “Tình hình gọi vốn thế nào rồi?” Tôi nói: “Thua rồi, gần như không còn đường đi.” Bạn ấy nghe xong, bất chấp rủi ro mất uy tín và tiền bạc, đã gọi điện cho các quỹ đầu tư, nói rằng: “Tôi rất tin vào thằng này”. Nhờ vậy, chỉ trong hai tuần, Genetica khép lại một vòng gọi vốn, đúng vào thời điểm tưởng như không thể.
Đó là một may mắn lớn. Nhưng nếu nhìn kỹ, gốc rễ nằm ở sự authentic – là chính mình. Nhà đầu tư có thể bỏ tiền vì công nghệ và thị trường, nhưng sâu xa hơn, họ đặt niềm tin vào con người.
Điều tôi rút ra là: khi ở đáy khủng hoảng, đừng cố gồng lên để trở thành ai khác. Hãy kiên định với giá trị thật. Sẽ luôn có những người đồng hành dài hạn, tin vào giấc mơ đó. Và đôi khi, đúng như người ta nói: may mắn cũng là một phần của năng lực.
Đừng bỏ lỡ: Giải mã sức hút và những lo ngại xoay quanh Nano Banana: Mô hình AI chỉnh ảnh mới nhất của Google
Khi giấc mơ của “founder” quá lớn
Vậy theo anh, yếu tố nào quan trọng nhất cho sự thành công của một công ty?
TS Cao Anh Tuấn: Tôi nghĩ, nhân sự là yếu tố quan trọng bậc nhất. Genetica chưa gọi là thành công, nhưng điều khiến tôi xúc động nhất chính là con người.
Trong giai đoạn khó khăn, nhân viên là những người đầu tiên tự nguyện giảm lương, làm thêm đủ thứ để tiết kiệm cho công ty. Nhưng rồi đến lúc không còn trả được lương, nhiều người buộc phải ra đi, dù họ đã cống hiến như founder, thậm chí hơn cả founder.
Vậy mà, khi công ty hồi phục, chỉ cần tôi nhấc máy, rất nhiều người lại quay về. Giám đốc nhân sự thừa nhận: “Em chưa thấy công ty nào mà nhân viên bị buộc nghỉ việc, nhưng sau đó lại trở về với niềm vui và tự hào như thế này.”
Tất nhiên, tôi cũng phải thừa nhận: Genetica từng xử lý chưa tốt. Cái gọi là “nghệ thuật cho nhân sự nghỉ việc” chúng tôi làm rất tệ. Tôi mải gọi vốn, bỏ quên nhiều việc nội bộ, nên không tránh khỏi sai lầm.
Nhân viên của công ty còn đùa: “Bọn em đoàn kết vì có một kẻ thù chung – chính là anh Tuấn. Anh khó tính như mẹ chồng vậy.” (cười) Tầng làm việc của công ty còn được gọi là “tầng khóc nhiều nhất toà nhà”. Tôi bị góp ý rằng nên làm phòng cách âm để nhân viên… khóc thoải mái hơn. Nhưng kỳ lạ là, sau tất cả, mọi người vẫn vui, vẫn gắn bó.
Giờ nghĩ lại, tôi hiểu vì sao ngày xưa ai cũng khóc: giấc mơ của founder quá lớn, nhưng khả năng và kinh nghiệm lại chưa đủ. Tôi vô tình đặt gánh nặng ấy lên vai nhân sự. Đến bây giờ, nhiều bạn vẫn bảo: “Anh đừng kỳ vọng gì ở bọn em cả. Cho người mới hai tháng làm quen với bọn em trước khi anh nói chuyện với họ.” (cười)
Nhưng vượt qua những ngày khó khăn, văn hoá Genetica lại bền chặt hơn. Từ chỗ từng 200 rơi xuống dưới 50 người, giờ công ty có gần 90 nhân sự. Đặc biệt, ở đây có rất nhiều cặp đôi, cũng có nhóm bạn thân từ ký túc xá kéo nhau về, rồi bạn bè giới thiệu bạn bè. Khoảng 80–90% nhân sự mới đều do người nội bộ giới thiệu, chứ không phải tuyển từ bên ngoài.
Đó chính là điều tôi tự hào nhất: một công ty mà nhân sự ra đi trong khó khăn, nhưng rồi lại sẵn sàng quay về – vì tin vào giấc mơ chung.
Above TS Cao Anh Tuấn cho biết một công ty mà nhân sự ra đi trong khó khăn, nhưng rồi lại sẵn sàng quay về – vì tin vào giấc mơ chung.
TS Cao Anh Tuấn cho biết một công ty mà nhân sự ra đi trong khó khăn, nhưng rồi lại sẵn sàng quay về – vì tin vào giấc mơ chung.
1 / 1
Đi tắt đón đầu trong y học ứng dụng với AI
Anh đánh giá thế nào về vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu về khoa học sự sống và công nghệ gen?
TS Cao Anh Tuấn: Nếu nhìn tổng thể, thế giới công nghệ chia thành ba tầng: sơ khai, trung bình và cao. Việt Nam hiện giờ vẫn ở giai đoạn sơ khai, chủ yếu tiếp nhận công nghệ đã lạc hậu từ nước ngoài. Trong khi đó, Nhật Bản hay Hàn Quốc đã đi trước 10–15 năm, đủ năng lực để mua bản quyền công nghệ từ Mỹ và châu Âu, rồi sản xuất ngược trở lại cho chính các thị trường phát triển. Việt Nam mới chỉ dừng ở sản xuất thuốc cơ bản, chủ yếu phục vụ nội địa, chưa tạo ra được giá trị trên bản đồ toàn cầu.
Vậy đâu là cơ hội cho Việt Nam?
TS Cao Anh Tuấn: AI đang thay đổi cuộc chơi. Nhưng theo tôi, Việt Nam không nên lao vào xây dựng foundation model – vì đó là cuộc chơi cực kỳ tốn kém – mà hãy tận dụng thành quả có sẵn để tập trung vào ứng dụng.
Trong y học chính xác, AI mang lại lợi ích “nhãn tiền”. Ở Việt Nam, trung bình 10.000 người mới có 1 bác sĩ. Nhưng với AI, mỗi người có thể có một “bác sĩ ảo” đi kèm. 80–90% bệnh phổ biến vốn chủ yếu cần tư vấn dự phòng – thì AI làm tốt hơn cả bác sĩ thật.
Bạn đi khám sức khỏe định kỳ, bác sĩ chỉ dành cho bạn vài phút, kê thuốc rất nhanh, bạn về nhà cầm cả tập toa mà cũng chẳng hiểu rõ. Nhưng nếu upload tất cả lên hệ thống AI, bạn sẽ nhận được lời giải thích chi tiết: vì sao uống thuốc này, tác dụng phụ là gì, khi nào cần tái khám, thậm chí có thể gợi ý thay đổi lối sống để không cần dùng thuốc. Nói cách khác, AI giúp bạn cảm giác như luôn có một bác sĩ tổng quát và nhiều bác sĩ chuyên khoa đồng hành – cá nhân hoá đến mức dựa trên cả gen, lối sống, giấc ngủ hay mức độ stress.
Tôi hình dung một viễn cảnh nơi y học chính xác không còn là đặc quyền của số ít. Nhờ AI, ba yếu tố chi phí – chất lượng – khả năng tiếp cận sẽ được cải thiện đồng thời: dịch vụ y tế rẻ hơn, tốt hơn và gần gũi hơn.
Một hướng nữa là AI trong phát triển dược phẩm. Bình thường, để ra một loại thuốc mới mất 12–15 năm và 2–3 tỷ đô la. Với AI, có thể rút xuống chỉ 3–5 năm, chi phí vài trăm triệu đô la. Google mới đây đã lập công ty Isomorphic Labs chỉ chuyên thử nghiệm lâm sàng cho thuốc do AI thiết kế. Tại sao Việt Nam không thể?
Ở Đông Nam Á, tốc độ triển khai thí nghiệm lâm sàng thậm chí còn nhanh hơn Mỹ. Nếu kết hợp AI với hạ tầng thử nghiệm của mình, Việt Nam có thể tạo ra thuốc mới với chi phí giảm 60–80%, giảm gánh nặng nhập khẩu thuốc. Đơn cử, một liều liệu pháp gen ở Mỹ có giá tới 2,2 triệu đô la nhưng nếu biết ứng dụng AI để tối ưu, chúng ta hoàn toàn có thể phát triển giải pháp tương đương với giá thấp hơn nhiều. Tôi tin rằng chỉ cần một “sandbox chính sách”, nơi hội đồng y đức phản hồi nhanh, thử nghiệm lâm sàng tinh gọn mà vẫn đầy đủ, Việt Nam không chỉ có cơ hội vượt Singapore mà còn tiệm cận Nhật Bản, Hàn Quốc trong một số lĩnh vực dược phẩm.
Nói tóm lại: thay vì làm “con nhím” với hàng trăm cái gai nhọn, Việt Nam chỉ cần tập trung vào vài mũi nhọn. Trong công nghệ sinh học, đó chính là ứng dụng AI để cá nhân hoá y học và rút ngắn vòng đời phát triển thuốc. Chi phí rẻ hơn, khả năng thành công cao hơn, và quan trọng nhất: đây là cơ hội để Việt Nam không chỉ đi theo, mà còn có thể dẫn đầu.
Thay vì làm “con nhím” với hàng trăm cái gai nhọn, Việt Nam chỉ cần tập trung vào vài mũi nhọn. Trong công nghệ sinh học, đó chính là ứng dụng AI để cá nhân hoá y học và rút ngắn vòng đời phát triển thuốc. Chi phí rẻ hơn, khả năng thành công cao hơn, và quan trọng nhất: đây là cơ hội để Việt Nam không chỉ đi theo, mà còn có thể dẫn đầu.
Trong bức tranh đó, tầm nhìn của Genetica là gì?
TS Cao Anh Tuấn: Tầm nhìn của chúng tôi là đưa y học chính xác tới một tỷ người gốc Đông Á và mục tiêu đó không còn xa vời. Chỉ một đột phá trong điều trị đột quỵ hay Parkinson đã có thể ngay lập tức chạm tới hàng trăm triệu bệnh nhân. Từ nền tảng đó, việc mở rộng sang các bệnh phổ biến khác – ung thư, tim mạch, tiểu đường, tự kỷ… – sẽ nhanh chóng đưa chúng tôi tiến gần con số một tỷ. Nếu trước đây phải mất 50 năm, thì với AI, hành trình này có thể rút xuống chưa đầy 10 năm. Khi đó, Việt Nam sẽ không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn lan tỏa sang Đông Nam Á, Trung Quốc, Ấn Độ.
Above TS Cao Anh Tuấn kỳ vọng rằng Genetica đưa y học chính xác tới một tỷ người gốc Đông Á và mục tiêu đó không còn xa vời.
TS Cao Anh Tuấn kỳ vọng rằng Genetica đưa y học chính xác tới một tỷ người gốc Đông Á và mục tiêu đó không còn xa vời.
1 / 1
Tôi luôn hình dung Genetica như một nền tảng – một “super app” cho sức khỏe cá nhân hóa. Trên đó có thể phát triển nhiều ứng dụng: giải mã gen, microbiome, metabolism, brain connection… Giống như AWS của ngành, đây sẽ là hạ tầng để bất kỳ công ty nào cũng có thể xây dựng ứng dụng. Khi nghĩ tới một dịch vụ sức khỏe cá nhân hóa, người dùng sẽ lên marketplace của Genetica, giống như cách họ lên Amazon để mua hàng. Tập đoàn dược lớn nhất Indonesia, Kalbe Farma, hiện đang phát triển dịch vụ cá nhân hóa trên chính nền tảng của chúng tôi.
Tôi không mơ Genetica trở thành “công ty số một thế giới”. Tôi chỉ mong nó trở thành một phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, góp sức nhỏ bé để đưa công nghệ Việt vươn ra ngoài biên giới. Nếu làm được điều đó, hành trình trở về của tôi coi như có ý nghĩa.
TS Cao Anh Tuấn tốt nghiệp ngành Khoa học Máy tính tại Đại học Cornell, Hoa Kỳ. Anh từng làm tại Yahoo! và Google trước khi đồng sáng lập Genetica vào năm 2019. Với mục tiêu đưa hệ gen người Việt vào bản đồ gen thế giới, anh và cộng sự đang tiên phong ứng dụng AI trong y học chính xác, góp phần định hình tương lai sức khỏe cộng đồng. Trung tâm giải mã gen tại Việt Nam do Genetica hợp tác với Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia Việt Nam (NIC) thành lập hiện có quy mô lớn nhất Đông Nam Á với công suất tương đương 500.000 bộ gen/năm.
Credits
Photography: Lê Lai
