Cover Nghệ sĩ Takashi Murakami tạo dáng trước tác phẩm “Gion Sairei-zu”, một phần trong triển lãm ‘Japanese Art History a la Takashi Murakami’ của ông (Ảnh: James Manning/PA Images/Getty Images)
Nghệ sĩ Takashi Murakami tạo dáng trước tác phẩm “Gion Sairei-zu”, một phần trong triển lãm ‘Japanese Art History a la Takashi Murakami’ của ông (Ảnh: James Manning/PA Images/Getty Images)
1 / 1
Từ những tác phẩm phục chế thời Edo của Takashi Murakami đến những bức tranh bằng mực được tạo ra bởi AI, dưới đây là những nhà sáng tạo châu Á đã ứng dụng AI để bảo tồn di sản văn hóa trong thời đại kỹ thuật số
Tại khu vực châu Á, ngày càng xuất hiện nhiều nhà sáng tạo bắt đầu ứng dụng AI và công nghệ tiên tiến để bảo tồn, làm mới và giúp những câu chuyện văn hóa lan tỏa mạnh mẽ hơn trên thế giới
Thay vì cho rằng công nghệ là mối đe dọa, những nhà sáng tạo này tận dụng tiềm năng của các công cụ hiện đại để bảo tồn và phục hồi các di sản văn hóa.
Từ những bức tranh phong cảnh và cuộn tranh ảnh được phục chế bởi trí tuệ nhân tạo, những dự án của các nhà sáng tạo châu Á đã tạo nên một loại hình nghệ thuật đầy tinh tế, nhờ vào cách kết hợp khéo léo giữa các tác phẩm lâu đời và sức mạnh của công nghệ ngày nay.
Có thể bạn quan tâm: AI sẽ giúp bảo tồn di sản văn hóa - nghệ thuật và phát triển du lịch bền vững?
Từng dự án của mỗi nhà sáng tạo đều cho thấy những giá trị văn hóa truyền thống có thể được bảo tồn và lan tỏa trong bối cảnh hiện đại, trong khi vẫn giữ được bản sắc cốt lõi. Đáng chú ý, sự nỗ lực của các nhà sáng tạo châu Á tài năng này góp phần mang đến những cách thức mới mẻ để bảo tồn di sản văn hóa trong kỷ nguyên công nghệ.
Takashi Murakami: Mang đến sắc màu tươi sáng cho bức bình phong thời Edo được hồi sinh bằng AI
Japanese Art History à la Takashi Murakami, triển lãm của Takashi Murakami, đã mang đến cho khách tham quan cái nhìn độc đáo về phong cách nghệ thuật của Nhật Bản vào thế kỷ 17.
Nhờ vào trí tuệ nhân tạo, đội ngũ của Murakami đã phục chế một bức bình phong vốn được xem là bảo vật quốc gia, nhờ vào bản quét độ phân giải cao từ Bảo tàng Quốc gia Tokyo.
Trên thực tế, có khoảng 20% tác phẩm nghệ thuật lâu đời bị hư hỏng và mất tích. Với sự trợ giúp của AI, những phần bị hư hỏng có tái tạo được. Dẫu vậy, AI vẫn cần sự trợ giúp của con người. Đối với dự án này, chín trợ lý của studio đã vẽ tay lại các yếu tố bị mất mà AI không thể phục hồi. Ngoài ra, Murakami cũng khiến tác phẩm trở nên sống động hơn với những nét mang đậm bản sắc riêng của ông, cụ thể là phong cách “Smiling Flower” với màu sắc tươi sáng. Nhờ vậy, tác phẩm nghệ thuật kinh điển thời Edo trở nên mới mẻ hơn nhờ vào các họa tiết đương đại.
Dưới bàn tay của Murakami, những yếu tố mang tính biểu tượng của nghệ thuật truyền thống như kỹ thuật dát vàng, chất liệu từ nét cọ đã được phục hồi tỉ mỉ, nhờ vào sự trợ giúp của AI đối với các bản phục chế quy mô lớn. Sự kết hợp này chứng minh rằng AI có thể trở nên hữu ích đối với quy trình phục hồi di sản văn hóa. Tuy nhiên, nhiều người cũng hoài nghi về tính nguyên bản của một tác phẩm nghệ thuật được phục hồi bằng trí tuệ nhân tạo.
Victor Wong: Sử dụng robot AI mô phỏng lại kỹ thuật vẽ tranh Sơn Thủy bằng mực truyền thống
Tại Hồng Kông, robot AI Gemini của Victor Wong đã tạo nên bức tranh vẽ bằng mực truyền thống của Trung Quốc, nhờ vào quy trình lập trình mô phỏng nét vẽ và kỹ thuật của các nghệ nhân tài năng vào nhiều thế kỷ trước.
Wong đã dành 3 năm để phát triển và huấn luyện robot AI này, nhằm đạt được kỹ thuật dùng mực và nước để vẽ trên giấy thông thông thảo, từ đó tạo nên những bức tranh phong cảnh có chiều sâu, đồng thời khiến người xem liên tưởng đến những bức tranh theo phong cách Sơn Thủy truyền thống.
Một trong những dự án nổi bật của Wong là The Fauvist Dream of Gemini, vốn được mô tả là một công nghệ “trí tuệ nhân tạo trên mặt giấy”. Được biết, thuật toán của robot này rất khó đoán, vậy nên không có tác phẩm nào được tạo ra có sự trùng lặp. Ngoài ra, quá trình tạo ra từng tác phẩm ước tính kéo dài khoảng từ 8 đến 10 giờ.
Với kinh nghiệm dày dặn trong lĩnh vực vật lý, kỹ sư và hiệu ứng kỹ thuật số, Wong đã thành công trong việc xây dựng một hệ thống vừa tôn trọng những giá trị nghệ thuật truyền thống, vừa khuyến khích việc sử dụng công nghệ đúng cách. Do đó, robot Gemini của Wong xuất hiện tại nhiều triển lãm quốc tế và được uỷ quyền bởi nhiều thương hiệu danh tiếng. Sự xuất hiện của Gemini cũng góp phần đưa ra những định nghĩa mới mẻ về quyền tác giả, ranh giới về sự phát triển của phong cách vẽ tranh mực tại châu Á trong tương lai, cũng như cách bảo tồn di sản văn hóa hiệu quả trong thời đại số.
Almagul Menlibayeva: Hồi sinh những tác phẩm nghệ thuật từng bị chèn ép với vẻ đẹp có chiều sâu và nhiều lớp nghĩa
Almagul Menlibayeva, nữ nghệ sĩ người Kazakhstan, đã ứng dụng AI để khai hoang lịch sử và chuyển đổi văn hóa. Map of Nomadizing Reimaginings #3, tác phẩm nghệ thuật sắp đặt của cô, nổi bật với chiếc bản đồ được dệt thủ công của Trung Á, cùng với những video được hỗ trợ bởi AI về các nghi lễ nữ quyền, những câu chuyện du mục và các ngôn ngữ có nguy cơ tuyệt chủng.
Xem thêm: Khao khát truyền tải văn hóa Việt qua ẩm thực chay của Nhà sáng lập Hum Dining
Thay vì sử dụng như một công cụ trung lập, Menlibayeva đã tận dụng tiềm năng to lớn của AI để khắc phục những vấn đề về định kiến và lịch sử. Cô đã sử dụng các đoạn phim được lưu trữ, những giai thoại dân gian, cùng những bức ảnh và tranh thuê của cô để cho vào AI, nhằm tạo ra những tác phẩm nghệ thuật mang tính nhập vai và lồng ghép nhiều tầng lớp ý nghĩa. Vào thời kỳ bị Liên Xô đàn áp, những tác phẩm này đã bị xóa bỏ. Giờ đây, nhờ vào công nghệ, Menlibayeva đã hồi sinh những tác phẩm nghệ thuật từng bị chèn ép với vẻ đẹp có chiều sâu và ấn tượng.
Rehmatullah Mirbahar: Tái hiện hình ảnh một thành phố văn minh từ năm 2500 trước Công nguyên
Rehmatullah Mirbahar là một nghệ sĩ đến từ Pakistan, đã nhận được sự chú ý khi sử dụng AI để tái hiện hình ảnh của Mohenjo Daro, một thành phố văn minh nổi tiếng ở Thung lũng Indus có niên đại từ năm 2500 trước Công nguyên. Dự án này của ông đòi hỏi nhiều tháng nghiên cứu chi tiết về kiến trúc lịch sử, trang phục và lối sống, cùng những bức ảnh di tích được chụp trực tiếp tại đó.
Nhờ vào AI, Mirbahar đã tái hiện hình ảnh của các khu chợ, đường phố đông đúc người dân qua lại. Tuy nhiên, do AI chỉ tạo hình ảnh chính xác được khoảng 50 đến 60%, vậy nên Mirbahar đã liên tục trực tiếp chỉnh sửa các sai sót. Không giới hạn ở hình ảnh, những tác phẩm của ông mang tính giáo dục và khơi dậy sự quan tâm toàn cầu về nền văn minh cổ đại vốn không nhận được sự chú ý từ công chúng.
Mirbahar đang triển khai những kế hoạch sắp tới với mục tiêu phục hồi kỹ thuật số các di sản văn hóa Đông Nam Á khác. Những dự án của Mirbahar cũng cho thấy AI có thể tạo nên sức hút và giúp các di sản văn hóa trở nên dễ tiếp cận hơn.
Ming Shiu: Tận dụng AI như một công cụ sáng tạo và giám sát di sản văn hóa
Genesis Kai, một công cụ AI thực tế ảo của Ming Shiu, giúp tạo nên một vai trò mới của AI khi vừa có vai trò sáng tạo vừa giám sát văn hóa.
Genesis Kai, được tạo nên từ khối lượng lớn dữ liệu văn hóa và ngôn ngữ Hàn Quốc, đã sản xuất loạt tác phẩm đầu tiên có tên là The Red Prayer, nhằm gợi sự liên tưởng đến những chiếc bình gốm sứ mặt trăng thời Joseon có các họa tiết nước mang tính biểu tượng.
Với dự án Nova Sapien, Genesis Kai cho thấy mối quan hệ cộng sinh giữa AI và văn hóa, khi mà trí tuệ nhân tạo có thể học hỏi các giá trị truyền thống của con người, từ đó diễn giải lại một cách sáng tạo. Dự án của Ming Shiu như một minh chứng cho thấy AI không phải là sự thay thế các nhà sáng tạo châu Á, mà có thể góp phần giúp các di sản văn hóa Hàn Quốc được bảo tồn, đồng thời nâng cao mức độ phổ biến trên phạm vi toàn cầu.
Nhìn chung, 5 nhà sáng tạo châu Á phía trên đã sử dụng AI theo nhiều cách khác nhau để bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa. Không chỉ thế, AI cũng không thể thay thế hoàn toàn, mà đóng vai trò như một cộng tác viên, nhằm giúp người nghệ sĩ tận dụng công nghệ hiện đại để bảo tồn di sản văn hóa tốt hơn. Quan trọng hơn, những nhà sáng tạo đã tiên phong trong việc tạo ra quá trình phục hồi, bảo tồn và quảng bá di sản văn hóa quốc gia ra thế giới trong kỷ nguyên số một cách hiệu quả.
