AI: Persaingan & Kerjasama antara Dua Kuasa Besar

Kebimbangan tersebut timbul berlatarbelakangkan siri langkah kawalan teknologi yang telah dilaksanakan oleh Washington sejak beberapa tahun lalu. Sejak tahun 2022, Amerika Syarikat secara berterusan memperluaskan sekatan terhadap cip pengkomputeran canggih, peralatan pembuatan semikonduktor, dan teknologi superkomputer yang boleh diakses oleh China. Biro Industri dan Keselamatan di bawah Jabatan Perdagangan Amerika Syarikat, agensi yang bertanggungjawab terhadap peraturan kawalan eksport ini, menjelaskan bahawa ia bertujuan untuk melindungi keselamatan negara dan mengehadkan penggunaan teknologi canggih bagi tujuan ketenteraan atau strategik.

Dalam pada itu, dasar rasmi Washington kini lebih menjurus kepada memperluaskan keupayaan AI. Pelan Tindakan Kecerdasan Buatan Amerika Syarikat, yang diumumkan oleh Rumah Putih pada Julai 2025, meletakkan fokus kepada inovasi, pusat data, infrastruktur tenaga, semikonduktor, serta kedudukan dominan Amerika Syarikat dalam perlumbaan teknologi.

Oleh itu, dakwaan bahawa “Amerika Syarikat mahu memperlahankan AI” tidak menggambarkan situasi sebenar. Sebahagian sektor teknologi mahu lebih berhati-hati terhadap risiko baharu; pada masa yang sama, kerajaan Amerika Syarikat terus melihat kelebihan AI sebagai kepentingan ekonomi dan strategik yang perlu dikekalkan. Presiden Donald Trump juga baru-baru ini menekankan bahawa Amerika Syarikat tidak mahu kehilangan kelebihan AI kepada China.

Keselamatan AI, cip, keupayaan pengkomputeran, dan akses

Tindak balas Global Times meletakkan keselamatan AI dalam kerangka yang sama dengan kawalan teknologi. Menurut hujah akhbar China tersebut, permintaan agar Beijing menyertai mekanisme pelambatan pembangunan sambil Washington terus menyekat akses China terhadap semikonduktor canggih akan menyebabkan orde teknologi sedia ada kekal di bawah peraturan baharu.

Bagi model AI yang paling berkuasa pada masa kini, cip dan keupayaan pengkomputeran telah menjadi infrastruktur asas. Melatih model berskala besar memerlukan jumlah pemproses canggih, tenaga elektrik, pusat data, dan pelaburan modal yang semakin meningkat. Keupayaan untuk mengakses sumber-sumber ini memberi kesan langsung kepada jumlah eksperimen yang boleh dijalankan oleh sesebuah syarikat, skala model yang dapat dilatih, serta kepantasan untuk melancarkan sistem baharu ke pasaran.

Justeru, had ke atas semikonduktor boleh menjadi had kepada kepantasan pembangunan AI itu sendiri.

Walau bagaimanapun, adalah tidak tepat untuk membuat kesimpulan bahawa amaran mengenai keselamatan AI hanyalah helah dalam persaingan teknologi. Di samping perlumbaan antara Amerika Syarikat dan China, komuniti penyelidik antarabangsa juga mencatatkan banyak risiko sebenar yang muncul apabila sistem AI menjadi semakin berkuasa dan autonomi. Dengan kata lain, perdebatan tentang kuasa teknologi dan risiko yang dibawa oleh teknologi tersebut berlaku secara serentak, bukannya saling menolak.

Pada Februari 2026, Laporan Antarabangsa mengenai Keselamatan AI 2026, iaitu satu penilaian saintifik yang diterajui oleh penyelidik Yoshua Bengio, diterbitkan dengan kumpulan penasihat yang terdiri daripada pakar-pakar yang dicalonkan oleh lebih 30 negara serta organisasi antarabangsa, termasuk Kesatuan Eropah, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, dan Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi (OECD).

Laporan tersebut menyatakan bahawa keupayaan AI serba boleh terus meningkat dengan pesat, daripada pengaturcaraan, matematik, dan penaakulan hinggalah kepada keupayaan menyelesaikan rangkaian tugasan yang semakin panjang. Beberapa risiko telah terbukti secara realiti; manakala risiko lain masih tidak menentu tetapi berpotensi mencetuskan impak besar jika ia berlaku. Kumpulan penulis menyebutnya sebagai “dilema bukti”: bertindak terlalu awal boleh menyebabkan kerajaan terikat dengan langkah yang tidak berkesan, namun menunggu sehingga bukti menjadi muktamad mungkin menyebabkan tindakan diambil terlalu lewat.

Dalam konteks tersebut, berbanding satu perjanjian pelambatan pembangunan yang menyeluruh, langkah-langkah awal antara Amerika Syarikat dan China kini sedang berjalan pada skala yang lebih kecil.

Daripada perlumbaan kepada mekanisme pengurusan risiko

Pada 20 September, dalam pertemuan di New York antara Setiausaha Perbendaharaan Amerika Syarikat Scott Bessent dan Naib Perdana Menteri China He Lifeng, pihak Amerika mencadangkan penubuhan mekanisme pemberitahuan sekiranya berlaku insiden AI yang kritikal. Menurut Reuters, Washington ingin memasukkan inisiatif ini ke dalam agenda mesyuarat peringkat tinggi seterusnya antara kedua-dua negara. China masih belum mengeluarkan maklum balas terperinci; kawalan eksport cip AI canggih juga tidak termasuk dalam agenda perbincangan kali ini.

Baca lagi: Satu masalah, dua empayar dan perlumbaan yang tiada penghujung

Cadangan ini jauh lebih kecil skopnya berbanding perjanjian untuk kedua-dua negara memperlahankan pembangunan AI secara bersama. Namun, ia menunjukkan bahawa Amerika Syarikat dan China sedang berusaha mencari ruang kerjasama yang lebih sempit: berbanding mencapai kata sepakat mengenai kelajuan pembangunan AI, kedua-dua pihak terlebih dahulu mencari jalan untuk menangani risiko yang boleh menjejaskan kedua-duanya.

Ruang kerjasama yang terhad ini telah mempunyai banyak duluan yang signifikan. Selepas pertemuan antara Presiden Donald Trump dan Presiden China Xi Jinping pada Mei 2026, kedua-dua pihak bersetuju untuk mengadakan dialog antara kerajaan mengenai AI. Menteri Luar China kemudiannya mengesahkan perjanjian tersebut; pihak Amerika Syarikat menyifatkan salah satu matlamatnya adalah untuk berbincang mengenai cara menghalang model AI berkuasa tinggi jatuh ke tangan pihak yang boleh menggunakannya untuk tujuan berbahaya.

Di samping saluran rasmi, pakar dari kedua-dua negara juga telah mengekalkan dialog selama bertahun-tahun. Sejak 2019, Institut Brookings dan Pusat Strategi dan Keselamatan Antarabangsa Universiti Tsinghua telah menganjurkan saluran perbincangan tidak rasmi mengenai AI dan keselamatan negara. Menurut Brookings, perbincangan tersebut diteruskan walaupun dalam tempoh hubungan dua hala yang tegang, dengan menumpukan kepada risiko AI yang meningkatkan kebarangkalian kesilapan pengiraan, salah faham, atau peningkatan konflik yang tidak disengajakan.

Melalui pusingan perbincangan, skop kerjasama yang berpotensi juga secara beransur-ansur tertumpu kepada isu yang lebih khusus. Pakar Brookings mencadangkan dialog rasmi seharusnya menumpukan kepada beberapa risiko teknikal yang kedua-dua pihak berkepentingan untuk mengawalnya: serangan siber dengan bantuan AI, penggunaan model untuk tujuan berbahaya oleh pihak bukan negara, kebolehpercayaan sistem, dan aplikasi yang berkaitan dengan senjata. Isu yang lebih kontroversi seperti kawalan eksport, akses kepada model Amerika Syarikat, atau dasar mengenai model terbuka dicadangkan untuk diasingkan daripada saluran ini bagi mengelakkan perbincangan terhenti sepenuhnya.

Dialog antara pakar Amerika Syarikat dan China turut melangkah ke satu bidang yang lebih sensitif: hak kawalan manusia ke atas AI dalam sistem ketenteraan. Satu pusingan dialog baru-baru ini yang dianjurkan oleh Brookings dan Universiti Tsinghua mengkaji potensi membina sekatan terhadap penggunaan AI dalam aktiviti berkaitan senjata nuklear dan serangan siber, berdasarkan komitmen sedia ada kedua-dua pihak untuk mengekalkan keputusan manusia dalam penggunaan senjata nuklear.

Langkah-langkah ini masih belum mewujudkan mekanisme kawalan AI bersama, apatah lagi satu perjanjian pelambatan pembangunan. Namun, ia menunjukkan bahawa perdebatan telah mula beralih daripada konsep yang sangat besar seperti “keselamatan AI” kepada soalan yang boleh dirundingkan: insiden apa yang perlu dimaklumkan kepada pihak satu lagi, bidang apa yang harus mengekalkan campur tangan manusia dalam proses keputusan, dan risiko apa yang boleh dipisahkan daripada pertikaian mengenai cip serta perdagangan.

Dalam pada itu, persaingan ke atas keupayaan AI terus berterusan. Dua proses – mempercepatkan pembangunan dan mencari jalan untuk mengurangkan risiko akibat kepantasan itu sendiri – kini sedang berlaku secara selari.

BACA SEKARANG

Future Newsrooms Study 2026: Bilik berita selepas era jangkauan luas

Tatler Longevity Curated: Dialog mengenai kualiti kehidupan

Trọng Hồ, pengasas bersama Eventista: Pencipta infrastruktur teknologi hiburan