Dịch giả Bùi Xuân Linh: “Lấy người đọc làm trung tâm, sẽ hình dung ra những gì người đọc mong đợi”

Đó có phải là một trong những lý do thôi thúc ông thực hiện Tủ Sách Shakespeare?

Đúng vậy!

Trước tình hình như vậy tôi rất nóng ruột. Tôi cảm giác độc giả Việt Nam mình bị thiệt thòi. Không cần nhìn đâu xa, cứ nhìn Nhật Bản mà xem. Họ là một đất nước từng “bế quan toả cảng” với phương Tây, nhưng khi họ nhận thấy những điều hay đáng học hỏi, đáng để thưởng thức trong các tác phẩm của Shakespeare, chính phủ Nhật đã ngay lập tức giao cho Đại Học Waseda trong vòng 5 năm phải dịch xong toàn bộ tác phẩm của Shakespeare để học sinh, sinh viên có tài liệu để đọc và nghiên cứu. Mà sự kiện này đã cách đây cả trăm năm chứ không phải mới mẻ. Còn có một chuyện vui thế này nữa, nước Đức cũng tự hào dân tộc ngút trời, ngạo nghễ thế kia mà vì quá yêu mến tài năng Shakespeare, nên đã liên tục nói rằng “Shakespeare của ‘chúng ta’.” Thay vì là của ‘nước Anh’. Còn Pháp dù hay đối địch với Anh, nhưng cũng là nước đầu tiên dịch “Shakespeare toàn tập” ra tiếng nước nhà, cũng trên 200 năm rồi, thế giới họ đã đi xa đến thế khi nói về Shakespeare, còn ở Việt Nam thì lại thiếu thốn sách vở, tài liệu quá, nên tôi rất nóng lòng và đó cũng là một trong những lý do khiến tôi quyết tâm thực hiện Tủ Sách Shakespeare. 

Đọc thêm: Legacy 50: Di sản 30/4 qua hồi ký của nhà ngoại giao Nguyễn Thị Bình

Nhưng tại sao lại là Shakespeare mà không phải là một đại thi hào nào khác, thưa ông?

Vì chỉ Shakespeare mới xứng đáng được xem là gương mặt văn hoá lớn nhất, có sức ảnh hưởng nhất trong nền văn hoá phương Tây, đặc biệt là tiếng Anh.

Ta đi ngược dòng lịch sử một chút. Trước đây vào thế kỷ 17-18, cả châu Âu hay nói rộng hơn là cả nền văn minh hầu như chỉ biết tới tiếng Pháp. Trong các gia đình quý tộc cha mẹ, con cái, anh chị em đều dùng tiếng Pháp để trò chuyện, đọc, viết. Cho đến đầu thế kỷ 20 thì nền văn hoá Pháp sa sút dần và ngôn ngữ Pháp mất đi tính thịnh hành vốn có. Ngôn ngữ Anh dần dần thay thế và Shakespeare là cái tên quan trọng khi ta nói đến tiếng Anh, văn hoá Anh. Thậm chí thế giới còn nói rằng chính Shakespeare là người đã góp phần sáng tạo ra tiếng Anh nữa.

Kế đến là vì tài năng của Shakespeare là muôn đời, muôn thuở, khó có ai sánh bằng. Tôi đã đọc qua nhiều vở kịch khác của nước Anh, Pháp, từ cổ điển tới hiện đại. Ở thế kỷ 20, tôi thấy nổi bật ở Anh có Bernard Shaw, nhưng cũng khó mà sánh ngang Shakespeare được. Shakespeare vào thời của ông không chỉ điêu luyện trong việc sử dụng từ ngữ tiếng Anh phong phú, mà còn làm nên được những nhân vật sống động, đi vào lòng người, những Hamlet, Macbeth, Othello,… đó là những cái tên, những tư tưởng đã sống với thời gian và được thời gian hơn 400 năm chứng minh sự trường tồn của mình. Thế giới đâu thiếu những quyển sách chỉ sau 5 hay 10 năm ra mắt thì chìm vào quên lãng, Shakespeare thì khác. Sở dĩ ông làm được như thế vì những suy tư, tư tưởng, tình cảm của Shakespeare như đi trước thời đại và dù ở mốc thời gian nào ta vẫn thấy chúng thâm sâu và tươi mới. 

Ông còn nhớ kỷ niệm lần đầu tiên ông được “gặp” Shakespeare không?

Rất lâu rồi. Đó là vào năm tôi học lớp 9, thời đó cả nước đang theo học giáo trình tiếng Anh của English For Today, tôi vẫn còn nhớ bộ đó là sáu quyển và trong quyển số 5 có in một đoạn Macbeth của Shakespeare. Có một câu thoại trong đoạn đó đã làm tâm can tôi khi đó, mới 14, 15 tuổi đã rung động. Đó là:

“Đời chỉ là một chiếc bóng biết đi, một diễn viên đáng thương
Khệnh khạng đi tới đi lui và lo lắng cho giờ phút của mình trên sân khấu,
Rồi không còn ai nghe thấy nữa. Đó là câu chuyện
Được kể bởi một thằng ngốc, đầy âm thanh và giận dữ,
Không có ý nghĩa gì cả.”

Đọc qua một lần là tôi nhớ mãi không quên, rúng động trong tâm hồn. 

Vậy rung cảm mãnh liệt ngày trẻ ấy giờ đây có thay đổi không khi ông đứng trước Shakespeare?

Tôi nghĩ là không khác gì, chỉ có điều mình cảm nhận được sâu sắc và hiểu biết của mình cũng chín muồi hơn. Một phần vì hồi trẻ không có nhiều tài liệu để mình đọc, mình phân tích, giờ thì dễ dàng hơn rồi nên kiến thức cũng được trải rộng ra. Nhưng về cảm xúc thì vẫn nguyên vẹn.

Có điều này rất khó giải thích nhưng từ nhỏ tôi đã cảm nhận được mình có một trực giác về việc đâu sẽ là một tác phẩm trường tồn. Tôi ham đọc sách lắm, có những quyển tôi rất thích nhưng tôi vẫn cứ có cảm giác rồi người đời sớm muộn cũng sẽ quên đi, nhưng khi tôi “gặp gỡ” Shakespeare, tôi biết ngay đây sẽ là một cái tên đi vào trong lịch sử.

Một người đọc trung thành với một tác giả sẽ luôn có cho mình một nhân vật tâm đắc với những tư tưởng, suy nghĩ mang lại tác động mạnh mẽ cho bản thân. Vậy với cá nhân ông thì đó là nhân vật nào của Shakespeare?

Người gần với tâm hồn tôi nhất chính là Hamlet.

Hamlet là một người rất khó nắm bắt, anh ta thông minh và không hề đơn giản, hay đúng hơn là phức tạp vô cùng. Ta có thể so với Othello, Othello cũng là một nhân vật vĩ đại của Shakespeare nhưng Othello chỉ đại diện cho một cá tính duy nhất là ghen tuông. Từ ghen tuông dẫn tới bi kịch. Còn Hamlet, anh suy tư và đi qua đi lại giữa nhiều luồng tư tưởng, anh luôn do dự và nghĩ ngợi không ngừng. Ta hãy nhớ lại câu chuyện khi Hamlet đã có trong tay cơ hội giết người chú phản phúc đã sát hại cha mình nhưng lại chần chừ, vì khi đó chàng đang thấy người chú đang nhắm mắt cầu nguyện trước Chúa. Chàng chần chừ vì chàng nghĩ nếu giết hắn lúc này thì hắn sẽ được lên thẳng Thiên Đàng, thế thì việc trả thù còn ý nghĩa gì đâu! Đấy, cái hay trong tư duy sáng tạo của Shakespeare là ở chỗ đó. Còn cái hay của Hamlet là nó khiến độc giả, ngay cả thời hiện đại bây giờ cũng thấy mình trong nhân vật, ám ảnh bởi nhân vật và tư tưởng của họ. Bởi cuộc đời có là một đường thẳng bao giờ, nó luôn quanh co, lắm đường nhiều ngã. Ta sẽ thấy mình luôn do dự, đắn đo, rồi thì kẹt giữa hai xúc cảm có khi thấy đời thật đáng sống nhưng sao có lúc đáng chán quá. “Cả Đan Mạch này là một nhà tù”, Hamlet từng than lên như thế. Cái tài của Shakespeare là thế, ông đánh động vào tâm can của bao thế hệ độc giả và khán giả, chỉ qua những nhân vật của ông. 

Theo ông, điều khó khăn nhất khi dịch Shakespeare là gì?

Đọc từ nguyên tác ta sẽ thấy rất khó, dù giỏi tiếng Anh cũng sẽ gặp thử thách. Ngôn ngữ thời đó là ngôn ngữ cổ xưa và chưa chuẩn chỉnh. Thậm chí ngay cả khi Shakespeare ký tên mình trên giấy tờ, người ta nghiên cứu ra ông viết theo tận ba kiểu khác nhau. Phát âm và cách viết thời đó của nước Anh chưa thống nhất, lệch nhau nhiều. Vào thế kỷ 17 thì nước Pháp đã có Hàn Lâm Viện nhưng nước Anh thì vẫn chưa. Ngay cả vào thế kỷ 16, người Anh vẫn chưa có một quyển văn phạm hay từ điển tiếng Anh nào chuẩn chỉn như Pháp đã có. Nhưng cũng có một cái hay thế này. Vào thời đó nước Anh là một hòn đảo xa xôi chỉ có 5 triệu dân dưới sự cai trị của Nữ Hoàng Elizabeth, trong không khí văn hoá phát triển mạnh mẽ tràn đầy sức sống mà lại không có chuẩn mực lại tạo được không gian cho Shakespeare thoả sức sáng tạo và tự do đưa vào nhân vật những nhận định, cảm nhận về thế thái nhân tình vô cùng mới lạ, sâu sắc.

Thế nên để dịch một vở kịch của Shakespeare, tôi phải đọc mười phiên bản khác nhau từ mười nhà xuất bản tiếng Anh, như Oxford, Riverside, thư viện Folger, rồi thêm những phiên bản ebook khác mua từ Amazon nữa. Tiền sưu tầm tài liệu vượt xa luôn cả tiền bán sách.

Đọc thêm: Sự cấp thiết của giáo dục tư duy bền vững sớm cho thế hệ Alpha

Ngoài những buổi ra mắt sách ấm cúng và giản dị tại Salon Văn Hóa Cafe Thứ Bảy, ông hầu như không có bất cứ hoạt động truyền thông nào cho Tủ Sách Shakespeare. Thậm chí ông cũng không có những bài phỏng vấn hay tổ chức sự kiện nào khác liên quan. Đây có phải là chủ ý của ông không, thưa ông?

Không phải là muốn hay không muốn mà thú thật là vì tôi không giao thiệp nhiều mà thời gian thì có hạn. Nếu phải ra ngoài, đi giao thiệp, tạo mối quan hệ, thì thời gian đâu mà tôi tìm tòi tài liệu và dịch thuật nữa? Nghỉ dịch một buổi là tôi thấy tiếc nuối lắm. Hiện tại một ngày tôi làm việc ba buổi, sáng, chiều và cả tối, có khi tới tận khuya. Nếu phân tán sự tập trung của mình vào việc khác thì khó lòng mà hoàn thành kịp tiến độ và đúng chất lượng.

Thế nên nói thật tôi hoàn toàn dựa vào sự yêu mến và ủng hộ của mọi người, của độc giả. Có một kỷ niệm vui lắm tôi nhớ mãi. Đó là vào năm ngoái, khi thực hiện xong buổi ra mắt tại Salon Văn Hóa Cafe Thứ Bảy của anh Dương Thụ, vào cuối buổi có một cô cũng là khán giả hôm ấy đến gặp vợ chồng tôi và gợi ý tài trợ nhóm người chúng tôi ra Hà Nội để làm một buổi nói chuyện về Shakespeare. Tất cả cũng xuất phát từ lòng yêu mến. Buổi đó ở Hà Nội rất vui và rất ấm cùng. Mọi người cũng yêu mến Shakespeare và điều đó cổ vũ tôi rất nhiều. 

Cấu trúc của các bản dịch kịch Shakespeare rất thú vị, không chỉ có mỗi tác phẩm chính mà còn Lịch Sử Phê Bình, Lời Hay Ý Đẹp, Niên Biểu,… Từ đâu mà ông có ý tưởng trình bày quyển sách như thế?

Tôi luôn lấy người đọc làm trung tâm, và hình dung ra người đọc sẽ mong đợi những gì khi cầm một dịch phẩm trên tay.

Thông thường những vở kịch trước đây được in sẽ không có những phần như thế. Tôi thêm vào vài tấm ảnh cho vui mắt, phần giới thiệu được làm bài bản và mang tính dẫn dắt đi theo thứ tự từ Tổng Quan, Nguồn Gốc Tác Phẩm, Những Đề Tài Chính rồi Lịch Sử Phê Bình. Phần Lịch Sử Phê Bình đó khá quan trọng, vì những bài luận về Shakespeare từ bao đời nay nhiều vô kể, mỗi thời đại là mang một quan điểm khác, mà lại đến từ các học giả nổi tiếng của châu Âu, châu Mỹ, nếu bỏ qua thì đáng tiếc mà nếu không chắt lọc thì sẽ bị ngộp ngay lập tức. Nên tôi làm thêm công tác là biên lại những nét chính để đưa vào sách, giúp độc giả trước khi nhập cuộc vào vở kịch sẽ nắm bắt được đôi phần tinh thần tác phẩm. Rồi sau bản dịch thì để đến mục Lời Hay Ý Đẹp, như một làn hương, như hoa thơm cỏ đẹp vương vấn lại. Rồi cuối cùng là Niên Biểu cuộc đời và tác phẩm. Quyển nào cũng sẽ mang cấu trúc như thế. Một sự tổng hòa giữa niềm vui thưởng thức văn chương và tri nhận thêm kiến thức. 

Trình tự ra mắt các vở kịch trong Tủ Sách Shakespeare có điểm độc đáo là không bắt đầu từ những vở quen thuộc như Romeo & Juliet, Hamlet hay Vua Lear mà lại là các tác phẩm khá xa lạ với độc giả đại chúng ở Việt Nam (Cơn Bão, Câu Chuyện Mùa Đông). Liệu đây cũng là ý tưởng của ông? Và vì sao?

Bạn nhận xét đúng rồi đấy!

Tôi đã cố tình cho ra mắt những tác phẩm mới mẻ với độc giả trước. Thứ nhất là vì tôi muốn nhấn mạnh kho tàng văn học của Shakespeare phong phú lắm, không chỉ có tên các nhân vật ai cũng từng nghe tên qua. Các tác phẩm khác của ông cũng tuyệt vời không kém.

Thật ra tôi có kế hoạch cho chuyện này.

Trong hai đợt đầu, tôi sẽ ưu tiên những tác phẩm mới với đại chúng. Nhưng ở đợt in thứ hai tôi đã chèn một quyển quen thuộc (Vua Lear) vào hai tác phẩm ít người biết (Địa Đàng Tìm Thấy, Thuần Hoá Người Vợ Đanh Đá). Đợt ba thì sẽ có hai quyển cũ (Hamlet, Giấc Mộng Đêm Hè) và một quyển mới hơn,… và cứ thế đan xen.

Tham vọng của tôi là sau khi độc giả đã bắt đầu bắt được nhịp rồi, tôi sẽ tiến hành dịch tới kịch lịch sử của Shakespeare. Kịch lịch sử có cái khó là vì các nhân vật châu Âu vẫn còn xa lạ với đại chúng, không như các nhân vật trong truyện Tàu, sử Tàu vốn quen thuộc với chúng ta. Thế nên để kịch lịch sử của Shakespeare được đón nhận, ta cần bước chạy đà. 

Tình yêu ông dành cho Shakespeare lớn lao đến thế, vậy ông thấy mình khởi sự làm Tủ Sách Shakespeare là vì thỏa mãn bản thân nhiều hơn hay vì độc giả nhiều hơn? 

Tôi nghĩ là bằng nhau. Tôi ham đọc sách và yêu quý Shakespeare là thế nhưng nếu chỉ để thỏa mãn bản thân mình mà không phục vụ cho lợi ích chung nào thì với cá nhân tôi, tôi cho đó là ích kỷ. Nếu mình đề cao cái tôi cá nhân quá, mình cứ bám chặt vào đam mê mà chẳng còn biết đến ai thì mình sẽ lạc lối, bởi con người sống trong cộng đồng chứ nào có phải một ốc đảo! Tôi sẽ không bắt tay vào làm điều gì đó nếu nó chỉ đơn thuần để thỏa mãn cá nhân tôi thôi. 

Vậy bộ sách đồ sộ Lịch Sử Văn Minh Thế Giới của Will Durant cũng là kết quả của thỏa mãn đam mê và phục vụ cộng đồng?

Có thể nói là thế, ngày xưa, tuy tôi chưa phải dịch giả chuyên nghiệp nhưng tôi đã là người phát động và kêu gọi việc dịch bộ sử đồ sộ ấy. Tôi đọc từ rất lâu rồi, vào trước giải phóng, qua những bản dịch của cụ Nguyễn Hiến Lê (chủ yếu là dịch từ Phần I), và tôi thấy Việt Nam nếu không có bộ sách đó thì là một thiếu sót quá lớn. Trên thế giới họ gọi đây là bộ lịch sử văn minh hay nhất và uy tín nhất thế kỷ 20 và đã được dịch ra 19 thứ tiếng. Và đến nay thì chúng ta có thể hãnh diện là tiếng Việt cũng đã có mặt trong số các bản dịch của bộ sách.

Thời điểm sau 1975, tôi đã phải đi qua Mỹ tới ba lần để có thể mang trọn vẹn bộ sách đó về vì quá dày và quá nhiều, đi một lần không đủ số kí-lô để mang về. Lúc đó tôi bàn với Nhà Xuất Bản Đại Học Quốc Gia để bắt tay dịch thì dịch được ba quyển xong phải ngừng vì không đủ kinh phí. Sau đó thì tôi bàn với Viện IRED của ông Giản Tư Trung hỗ trợ mua bản quyền trọn vẹn từ Mỹ để tiến hành dịch, phát hành. Nhà xuất bản bên Mỹ khi đó họ đòi hỏi trong hợp đồng là phải dịch và phát hành xong trong vòng 5 năm. Một mình tôi không thể cáng đáng nên đã mời thêm các dịch giả khác nữa cùng tham gia như Phạm Viêm Phương, Phan Thanh Lưu, Huỳnh Ngọc Chiến,… Về phần mình thì tôi dịch 16 quyển. 

Quay trở lại với Shakespeare, tôi được biết ông từng qua tận Anh để xem kịch Shakespeare trên sân khấu. Cảm giác khi xem kịch và đọc kịch của Shakespeare có gì khác nhau?

Vì tôi cũng chỉ mới xem một lần nên cũng khó mà nói được chính xác, chắc là phải xem thêm nhiều lần nữa. Nhưng tôi thấy đây là một trải nghiệm rất cần vì bản thân mình viết lời bình, lời giới thiệu cho độc giả đọc mà lại không trực tiếp xem sân khấu được dàn dựng ra sao, diễn viên ứng tác thế nào thì cũng không nên lắm. 

Là một người yêu mến Shakespeare, khi ông đứng tại ngôi làng nơi Shakespeare sinh ra và lớn lên, đặt chân lên những con đường mà Shakespeare cũng từng đi qua, cảm giác khi đó của ông thế nào?

Tôi từng có một cảm nhận thú vị khi đi nhìn ngắm những cây sồi hai bên đường khi đi xe từ London đến Stratford-upon-Avon, quê hương của Shakespeare. Đó là những cây sồi đã có từ sinh thời của Shakespeare, chính phủ Anh đã ra sắc lệnh tuyệt đối không được đốn hạ mà phải giữ nguyên những cây sồi như thế. Khi nhìn ngắm chúng, tôi đã nghĩ đến ngày Shakespeare giã từ vợ con để lên kinh đô London lập nghiệp, hàng sồi già này đã nghĩ gì và cảm thấy gì trước khung cảnh biệt ly của chàng thanh niên tỉnh lẻ ngày ấy. 

Chia sẻ của ông làm tôi nhớ đến phần bình luận ông đã biên soạn trong bản dịch vở kịch Cơn Bão, rằng hình ảnh nhân vật chính Prospero từ bỏ hòn đảo nơi ông tu luyện phép thuật để trở về kinh thành là hình ảnh Shakespeare từ bỏ phồn hoa để về lại quê nhà thân thương, và việc từ bỏ phép thuật của Prospero trong tác phẩm cuối cùng này cũng giống như Shakespeare đã biết mình đến lúc giã từ những nhiệm màu trong văn chương của mình. 

Phóng chiếu lên bản thân ông, một người bắt đầu dự án Tủ Sách Shakespeare khi không còn trẻ, ông có cảm thấy giá như mình có thể bắt đầu sớm hơn để dễ dàng hơn không?

Tôi đến với văn chương trễ, nhưng tôi hài lòng.

Tôi đã sưu tầm và tìm hiểu về Shakespeare từ 20 năm về trước. Trong suốt quãng thời gian đó tôi luôn tâm niệm rồi đến lúc nào đó mình sẽ bắt tay làm điều này, chỉ cần đợi đến lúc mà thôi. Và 20 năm nghiên cứu trong âm thầm đó là để khi thời điểm đến, tôi đã sẵn sàng và tự tin thực hiện.

Tôi không thấy tiếc nuối, vì trước đó tôi còn gia đình phải lo, còn hai đứa con phải lo cho ăn học đến nơi đến chốn. Mình không thể nào vì một đam mê hay yêu thích mà bỏ quên trách nhiệm của mình được. Tôi tập trung để xây dựng nền tảng vững vàng cho bản thân, cho gia đình, rồi khi tôi nhìn nhận được con cái nay đã lớn, có thể tự đứng một mình còn bản thân thì cũng đủ điều kiện để có được cảm giác an tâm là tôi “nghỉ hưu” công việc cũ, bắt tay vào văn học, dịch thuật ngay.

Tôi nghĩ là tôi “đủ già” để thấy nếu con người chỉ sống mà biết có đam mê thì chỉ làm khổ người khác và khổ chính mình, nhất là hậu vận về sau. Cũng nhờ đã chuẩn bị hết mọi thứ như thế mà giờ đây tôi có thể an tâm, tập trung hoàn toàn ngồi trong phòng làm việc, không phải lo lắng ngoài kia thế nào. Tôi đã chu toàn rồi, trách nhiệm, bổn phận của tôi với người thân đã xong, giờ là lúc tôi sống cho đam mê. Sự an tâm đó giúp tôi làm việc năng suất và sống trọn vẹn tình yêu văn chương.

Thêm một điều nữa mà tôi thấy rất quan trọng, đó là khi tôi được sống với đam mê vào lúc này nó lại “đúng thời điểm”. Vì bạn biết đấy, người già về hưu thường mang nỗi ám ảnh và mặc cảm mình vô dụng. Nhưng nếu lúc này mà có một thứ để mình theo đuổi, để mình được toàn tâm toàn lực, mình sẽ thấy cuộc đời có ích và có ý nghĩa vô cùng. 

Nhìn toàn cảnh văn hoá đọc ở Việt Nam, ông thấy bi quan hay lạc quan?

Tôi có niềm tin, nhưng phải thừa nhận rằng thói quen là một thứ đáng sợ. Giới trẻ ngày nay bị kẹp giữa hai thứ; là thói quen từ các phương tiện giải trí và một bên là nhà trường, cách giáo dục chưa khuyến khích việc đọc và kích thích tư duy tự tìm tòi. Đó chính là bài toán cho bản thân mà thế hệ bây giờ cần giải quyết. 

Vậy theo ông, việc ông đang cống hiến và Tủ Sách Shakespeare góp phần như thế nào vào việc “giải đề” đó?

Nói một cách ví von và chắc là hơi quá, công việc này giống như gieo một hạt mầm của một đoá hoa thơm và đẹp. Đoá hoa này chắc chắn không sớm nở tối tàn mà như tôi đã nói, nó được minh chứng qua thời gian. Tủ Sách Shakespeare không chỉ đóng góp trong việc nghiên cứu, tìm tòi đọc về ông mà còn là đóng góp cho cái đẹp, cái niềm vui tận hưởng đến với xã hội.

Từ cái hạt mầm ban đầu mình gieo đó nó sẽ nảy nở ra nhiều điều lợi khác. Nói xa hơn một chút về việc diễn kịch đi chẳng hạn. Kịch ở Việt Nam mình diễn rất hay những kịch bản hay lại hiếm quá. Trong khi đó chúng ta hoàn toàn có thể thử diễn những vở kịch của Shakespeare chăng? Thực ra thì các đoàn kịch ở Miền Bắc cũng từng biểu diễn vài vở của Shakespeare nhưng hiếm hoi quá.

 Tại Shakespeare’s Center; nơi quê nhà tác giả, họ có để một câu như sau: “Khi bạn đang đọc dòng chữ này, thì ở đâu đó trên thế giới cứ 10 phút là có một vở kịch của Shakespeare được biểu diễn”. Tôi mong ngày nào đó Việt Nam cũng sẽ có thể trình diễn những tác phẩm của Shakespeare như thế. Hay như tôi có đọc một bài báo cáo họ chỉ ra rằng ở Nhật Bản, nơi có kịch Noh, kịch Kabuki mà họ còn diễn kịch Shakespeare với tần suất còn nhiều hơn hẳn nước Anh, quê hương ông.

Đi một bước xa hơn nữa, là tôi mong từ việc nhỏ mình làm sẽ đánh động đến những hoạt động khác giúp nâng tầm thẩm mỹ của người đọc hay của xã hội, nhất là các bạn trẻ. Ta đọc, ta thưởng thức, ta thấy nó hay, ta có kiến thức mỹ học để viết vì sao một câu văn lại hay, một tư tưởng lại đẹp đó là một trải nghiệm vô cùng kỳ diệu và trọn vẹn khi đứng trước nghệ thuật. Và đó chính là những mục đích sâu xa mà tôi hướng đến.

Cảm ơn ông đã chia sẻ!

Bài viết đăng tải từ bài viết gốc đăng trên ấn phẩm in Tatler Vietnam số tháng 03/2025

ĐỌC NGAY

Có gì thú vị tại ngôi trường KAIST bổ nhiệm G-Dragon làm ‘giáo sư đặc biệt’?

Những nữ lãnh đạo nổi bật trong hành trình giáo dục Việt Nam bền vững thời kỳ mới (Kỳ 1)

Khai vấn từ nhà giáo dục Nguyễn Thụy Phương: “Chúng ta có một phương thức hành động đặc thù và xuất sắc đã hiện hữu từ năm 16 tuổi mà không hề biết”